Aardrijkskunde 5: H1 & H2

aardrijkskunde

studie van de ruimtelijke elementen en de relaties tussen die elementen

idiografie

beschrijven van specifieke kenmerken

topografie

ruimte beschrijven

nomothetisch

verklarend

fysische aardrijkskunde

ruimtelijke elementen zijn natuurlijke elementen (reliëf, vegetatie, klimaat, bodem)

economische aardrijkskunde

ruimtelijke, economische elementen (landbouw, industrie, toerisme, delfstoffen)

menselijke aardrijkskunde

menselijke, ruimtelijke elementen zonder sterke economische component (bevolkingsdichtheid, migratie, (gewapende) conflicten, religie)

regionale aardrijkskunde

wanneer een studie deze (fysische, economische en menselijke aardrijkskunde) verschillende soorten ruimtelijke elementen combineert binnen een duidelijk afgebakend gebied

geomatica

een multidisciplinaire wetenschap die ruimtelijke gegevens verzamelt, analyseert en voorstelt

lokaal / microschaal

klein oppervlak, binnen een microregio

microregio

bv: één of enkele Belgische gemeenten

mesoschaal

omvang tussen die van een grote stad en die van één of meerdere kleine landen, binnen een mesoregio

mesoregio

bv: Benelux, Brussels Hoofdstedelijk Gewest, Alpen

macroschaal

grote gebieden, binnen een macroregio

macroregio

bv: Scandinavië, EU

globale / mondiale schaalniveau

wereldwijd (schaalniveau)

verticale relaties

relaties tussen ruimtelijke elementen die zich ongeveer boven en onder elkaar bevinden

horizontale relaties

relaties tussen ruimtelijke elementen die zich op plaatsen in de wijde of nabije omgeving van elkaar bevinden

absoluut

uitgedrukt tegenover een referentiewaarde

relatief

zonder referentiewaarde

breedteligging / breedtegraad

noorderbreedte / zuiderbreedte

Lengteligging / lengtegraad

oosterlengte / westerlengte

De wetenschappelijke methode

hypothese, analyse en conclusie

Geo-wetenschappelijke methodieken

de denkprocessen en handelingen die binnen die aardrijkskunde deel uitmaken van de wetenschappelijke methode

brugvak / brugwetenschap

wanneer er binnen een vak / wetenschap beroep wordt gedaan op andere wetenschappen of dit andere wetenschappen ondersteunt

cartografie

wetenschap die stukken ruimte grafisch afbeeldt

schaal van een kaart

breuk met in teller afstand tussen 2 punten op een kaart en in de noemer de afstand tussen deze 2 punten in de werkelijkheid (heeft geen eenheid) (bv: 1:100 of een lijnschaal)

grote kaart

beeldt kleine stukken land af (>1:250 000. Bv: een stratenplan)

kleine kaart

beeldt grote stukken land af (<1:250 000. Bv: een wereldkaart)

topografische kaarten

kaarten die ruimtelijke elementen afbeelden die meteen in de werkelijke ruimte kunnen worden waargenomen (vb: routekaarten, straatkaarten)

thematische kaarten

kaarten met als hoofdonderwerp één of meerdere elementen die niet meteen in de werkelijke ruimte waarneembaar zijn (bv: politieke kaarten, economische kaarten)

parellel / breedtecirkel

denkbeeldige cirkel die evenwijdig is met de evenaar

aardstraal (Ra = 6380 km)

afstand vanaf het aardoppervlak op zeeniveau tot het middelpunt van de aarde

parallel phi = 2 . pi . Ra . cos phi (hoek = de breedteligging)

formule voor een willekeurige parallel phi

coriolis-effect

noord-zuid bewegingen worden nabij het aardoppervlak afgebogen

meridianen

halve cirkels van de noordpool tot de zuidpool die elke parallel exact 1 keer snijdt

sterrenkundige ligging

het snijpunt van één parallel en één meridiaan

nulmeridiaan

de middelste meridiaan

zonnetijd

de tijdrekening volgens de zonnestand, waarbij het op een specifieke plaats precies 12:00 uur is wanneer de zon op haar hoogste punt staat

conventionele tijd

plaatselijke, officiële tijd die je afleest op bv een horloge (verschilt meestal met zonnetijd)

uurgordels (uurgordeltijd)

een van de 24 denkbeeldige verticale stroken op aarde waarin overal dezelfde conventionele tijd wordt aangehouden (de …tijd)

tijdzone

hetzelfde als een uurgordel, maar die rekening houdt met landgrenzen en kustlijnen

internationale Datumlijn / Datumgrens

de lijn die naburige locaties scheidt met een onderling conventioneel tijdverschil van 24 uur

Daylight Saving Time (DST) / zomertijd

wintertijd + 1 uur

azimutaal vlak

kegelvlak

cilindervlak

equidistant

afstandsgetrouw

conform

hoeksgetrouw

equivalent

oppervlaktegetrouw

cartografische manipulatie

wanneer men doelbewust een kaart vervormt om de kaartlezer in een bepaalde denkrichting te sturen 

cartogram

een kaart waarop een cijfergegeven dat ruimtelijk varieert, zal bepalen hoe groot elk stuk ruimte wordt afgebeeld