1/25
Looks like no tags are added yet.
Soortbegrip en variatie (GV1-2: 6-7 mjg)
Biologisch soortbegrip: een groep individuen die zich in principe onderling kan voortplanten en normale (vruchtbare) nakomelingen krijgt. Binnen een soort is er genotypische én fenotypische variatie. Bij mensen geldt:
Onderling verschillen we ca. 20 miljoen basenparen, dat is 0,6% van de 3,2 miljard.
Structurele variatie per persoon:
variabel kopieaantal (CNV): ~2300
grote deleties: ~1000
Alu-inserties: ~915
andere transposons: ~300 Hoe evolutie meestal werkt: selectie op staande variatie
Individuen met een gunstige combinatie van allelen planten zich beter voort.
Die allelen nemen toe in frequentie, andere allelen nemen af.
De genetische samenstelling van de populatie verandert.
Nieuwe mutaties die gunstig zijn zijn zeldzaam. De meeste mutaties zijn nadelig. Voorbeeld: de hond
Domesticatie ca. 34.000 jaar geleden in Oost-Azië, later (15.000-20.000 jaar geleden) in Europa.
De Europese hond stamt van een uitgestorven tak; het DNA lijkt het meest op dat van uitgestorven Europese grijze wolven.
Puppy-ogen: een nieuwe mutatie geeft een spiertje boven het oog. Wolven hebben dat niet.
Positieve selectie, waarschijnlijk om communicatie met de mens te vergemakkelijken.
Dit is een adaptieve mutatie. De mens selecteerde er actief op en de frequentie nam toe.
Genenstroom (gene flow):
Hondenallelen kwamen wél in de wolvenpopulatie terecht (ontsnapte honden paarden met wilde wolven).
Weinig vers wolven-DNA kwam in honden terecht, want met "valse" honden werd niet verder gefokt.
De barrière werkt dus één kant op.
Soortvorming vereist een barrière voor gene flow. Houdt die lang genoeg stand, dan ontstaan nieuwe soorten
Een eigenschap is een adaptatie (verklaarbaar door natuurlijke selectie) als:
Natuurlijke selectie produceert géén perfecte organismen
Niet alle eigenschappen zijn adaptaties
Post-paringsisolatiemechanismen
Mechanisme | Wat gebeurt er |
Gametic incompatibility | Wel paring, geen bevruchting |
Zygotic mortality | Zygote ontwikkelt zich niet |
Hybrid inviability | Wel embryo, maar slechte overleving |
Hybrid sterility | Gezond jong, maar steriel |
Hybrid breakdown | F1 gezond en vruchtbaar, maar F2/backcross steriel of niet levensvatbaar |
Het tapetum lucidum
Is het Anthropoceen de zesde massa-extinctie?
Wie overleefde de K-T extinctie? (GV9: 70 mjg)
Probleem vóór de placenta:
De invasiviteit is het resultaat van een conflict tussen selectiedrukken:
Partij | Belang |
Moeder | Resources eerlijk verdelen over alle kinderen, ook toekomstige. Niet investeren in embryo’s die het niet redden. Een zwangerschap kunnen afbreken. |
Foetus | Overleven, abortus voorkomen en zoveel mogelijk nutriënten uit de moeder halen (zonder dat zij sterft). Het heeft maar één kans. |
Vader | Hij weet alleen dat deze foetus van hem is, niet of eerdere of latere kinderen van hem zijn. Zijn belang loopt dus gelijk met dat van de foetus. |
Imprinting: het allel van vader of moeder wordt epigenetisch uitgezet.
De vader zet in zijn zaadcellen de genen uit die de moeder beschermen tegen overexploitatie, waardoor de foetus agressiever opneemt.
De moeder zet in de eicel de genen uit die de groei van de foetus sterk bevorderen.
Dit evolutionaire proces heet sexual conflict en is een wapenwedloop met steeds andere genen aan en uit.
Epimutaties: de DNA-volgorde is niet veranderd, maar het uitzetten van een gen wel. Zet de moeder zo’n gen niet uit, dan krijg je een veel te groot kind
GV14 is de voorouder van placentale en buideldieren (Metatheria).
De buideldieren in Australië kwamen via Antarctica uit Zuid-Amerika. Daar zijn de meeste uitgestorven na de Great American Exchange (vorming van de landengte van Panama). Convergente evolutie: gelijke selectiedruk geeft op elkaar lijkende vormen, met een totaal andere set genen.
Voorbeeld: de dingo (placentale hond) en de buidelwolf (Tasmaanse tijger, een buideldier). Beide zijn jagers op middelgrote zoogdieren. De buidelwolf is uitgestorven; de laatste stierf in gevangenschap in Hobart in de jaren 30, nadat de Britten premies op afschieten zetten.
Convergente evolutie leidt tot analoge eigenschappen.
Oorzaak van de overeenkomst | Voorbeeld | |
Homologie | Gemeenschappelijke voorouder | Vleermuisvleugel en mensenhand (dezelfde vingerkootjes) |
Analogie | Gemeenschappelijke selectiedruk | Dingo en buidelwolf (zelfde bek en tanden) |
GV15, Monotremata (eierleggende zoogdieren):
Waarom missing links logisch zijn:
Twee voorwaarden: zuurstof en de eukaryote cel. Zuurstof (Great Oxygenation Event)
Domein | Opmerkingen |
Bacteria | Hieruit komen mitochondrium (alfa-proteobacterie) en chloroplast (cyanobacterie) |
Archaea | De moedercel van de eukaryoten. Ze hebben kenmerken die eukaryoten ook hebben (eiwitten bij DNA-synthese en DNA-repair), en sommige hebben al een soort kern. |
Eukaryota | Wij, planten en schimmels. Ontstaan uit de samenwerking van archaea en bacteria. |
Archaea:
Eerst gezien als alleen extremofiel, omdat ze in geothermische habitats werden ontdekt (jaren 90).
Door 16S rRNA-sequencing van milieus bleken ze algemeen: ~20% van de prokaryote biomassa in oceaansediment. Ze zitten ook in zeeën, darmen en grond.
Voorbeelden van extremofielen:
Archaeoglobus fulgidus: reduceert zwavel, leeft in olievelden (chemo-autotroof).
Pyrolobus fumarii: groeit bij >120 °C onder hoge druk bij black smokers.
Deinococcus radiodurans: overleeft straling tot 15.000 Gray (mens: 5 Gray is al dodelijk). Let op: dit is eigenlijk een bacterie, geen archaeon, ook al staat het op de dia onder Archaea
Eigenschappen die we in al het leven zien:
De maan (ontstaan door de inslag van de planeet Theia, ~4,5 miljard jaar geleden):