Të Dhëna Morfo-Funksionale dhe Klinike për Pjesën Cervikale të Shtyllës Kurrizore

Fjalorth me konceptet kryesore anatomike, funksionale, biomekanike dhe patologjike klinike të pjesës cervikale të shtyllës kurrizore dhe artikulacioneve të qafës.

Pars cervicalis columnae vertebralis

Pjesa me lëvizshmërinë më të lartë në shtyllën kurrizore, mbi të cilën mbështetet koka dhe që ndërtohet nga $7$ vertebra ($C_1 - C_7$).

3 funksionet e pjeses cervikale te shtylles kurrizore

1. functio suportiva

2. functio protevtiva

3. functio motorica

Functio suportiva e kolonës cervikale

Funksioni mbështetës i shtyllës cervikale, mbi të cilën mbështetet pesha e tërësishme e kokës.

Functio protectiva e kolonës cervikale

Funksioni mbrojtës i shtyllës cervikale, i cili shërben për të strehuar palcën e kurrizit dhe zonën e kalimit të saj në palcën e zgjatur.

Functio motorica e kolonës cervikale

Funksioni lëvizës që mundëson lëvizje me amplitudë të madhe të kokës, në shërbim të orientimit dhe kontrollit të mjedisit.

Pjesët kryesore morfologjike të vertebrës

Strukturat përbërëse bazë të vertebrës: Corpus vertebrae, Arcus vertebrae, Processus spinosus, Foramen vertebrae, Processi articulares superiores et inferiores, dhe Processi transversales.

Karakteristikat morfologjike të vertebrave cervikale tipike

Corpus vertebrae i vogël dhe elipsoid, (ne C1 mungon dhe fillon te rritet nga C5-C7)

foramen vertebrae e madhe dhe triangulare,

processus spinosus me majë të ndarë (spina bifida)

Proçeset transversale, në origjinën e tyre, janë të formuara nga dy rrënjë: rrenja e përparme (processus costarius), e cila paraqitet si një mbeturine e brinjëve cervikale (costae cervicales), dhe rrenja e pasme (processus transversus); ndaj, ky

zgjatim quhet edhe proçesi kosto-transversal (processus costotransversalis)

para unifikimit të këtyre rrënjëve formohen vrimat transversale (foramina transversaria), te cilat nga vendosja e vertebrave mbi njëra tjetrën formojnë një lloj kanali, ku kalon arteria vertebrale (a. vertebralis).

Gjithashtu para vend-bashkimit te tyre, proçeset transversale manifestojnë dy gungëzime të vogla (tuberculum anterius et tuberculum posterius); tuberkulumi anterior i vertebrës se gjashtë cervikale (C6) paraqitet më i zhvilluar se të tjerët, çka mundëson qoftë palpacionin e a.carotis communis, për vlerësimin e pulsit arterial, qoftë komprimimin (shtypjen) e kësaj arterie, në rast hemorragjie nga degët e saj (primare) ose nga degëzimet e tyre (sekondare)

Atlas (C1)

Vertebra e parë cervikale pa trup të mirëfilltë vertebral, e formuar nga arcus anterior atlantis (me tuberculum anterius dhe fovea dentis) dhe arcus posterior atlantis (me sulcus arteriae vertebralis dhe tuberculum posterius).

Axis (C2)

Vertebra e dytë cervikale që vepron si bosht rrotullimi për kokën, e pajisur me zgjatimin vertikal dens axis i cili artikulohet me atlasin.

Dens axis

Zgjatim boshtor i formuar nga shkrirja e trupit të atlasit me trupin e aksit, i përbërë nga apex dentis, corpus dentis (me facies articularis anterior dhe posterior) dhe collum dentis.

Tuberculum caroticum (C6)

Tuberkuli anterior i theksuar i processus costarius në vertebrën e gjashtë cervikale ($C_6$), i formuar nga pulsimi i arteries karotide, mbi të cilin ngjeshet arteria gjatë palpimit për të ndjerë pulsin në qafë.

Vertebra prominens (C7)

Vertebra e shtatë cervikale, e cila ka një processus spinosus të gjatë e jo-bifid që përfundon me tuberculum nuchae dhe shërben si pikë referimi gjatë inspeksionit klinik.

Facies anterior columnae vertebralis (pjesa cervikale)

Faqja e përparme e kolonës e formuar nga trupat vertebralë dhe disqet intervertebrale; ka formë piramidale me rritje të përmasave nga $C_1$ në $C_7$ për shkak të rritjes së ngarkesës dhe rritjes së momentit të përkuljes dhe rrotullimit të kokës.

pamja laterale e pjeses cervikale te shtylles kurrizore

Projeksioni lateral i kësaj pjese të shtyllës kurrizore formohet nga faqja laterale e trupave vertebral, foramina intervertebrales ndërmjet processi costares & transversi, si dhe processi spinoses.

Lordosis cervicalis

Kurbatura fiziologjike me konveksitet përpara e pjesës së qafës, e cila shfaqet në muajin e $2$ të jetës ekstrauterine kur foshnja fillon të ngrejë dhe të mbajë kokën.

Canalis vertebralis cervikal

(Fillon nga foramen atlantis deri në hiatus sacralis) Segmenti i kanalit kurrizor që paraqet diametrin më të madh për shkak të trashjes së palcës dhe formë triangulare për shkak të lëvizshmërisë së lartë të qafës.

Sulci vertebrales (pjesa e pasme)

Gropëzimet gjatësore të vendosura ndërmjet proceseve spinoze dhe laminae arcus vertebralis, ku vendoset masa e madhe muskulore e zverkut për mbajtjen e kokës.

Patologjitë kongjenitale

1. Anomalitë e lordozës cervikale

1. cervicalis re (qafa militare)

2. lordosis exessiva (tepër e theksuar)

3. kyphosis cervicalis (gungaç)

Patologjite kongjenitale

2. Costa cervicalis

Anomali kongjenitale e shkaktuar nga mbi-zhvillimi i pjesës brinjore të procesit të vertebrës $C_7$, duke çuar në komprimim të arteries subclavia dhe pleksit nervor brakial.

Spondylitis

Dëmtim strukturor inflamator aseptik i vertebrës me mekanizëm autoimun, që dëmton posturën dhe manifestohet me dhimbje e deficite motorike nga shtypja e nervave spinalë në foraminat intervertebrale.

Morbus Pott

Patologji inflamatore infective. Infeksion tuberkular ekstrapulmonar që prek shtyllën kurrizore, duke shkaktuar shtangësi, dhimbje lëvizore, tension muskujsh, prominim të proceseve spinoze, formim abcesesh dhe paraliza.

Fractura compressiva

Frakturë shtypëse e vertebrës që merr trajtë pyke kur forcat traumatike tejkalojnë rezistencën mekanike të kolonës vertebrale.

Fractura comminutiva

Frakturë thërmuese e vertebrës e karakterizuar nga prania e shumë fragmenteve kockore, e cila rrezikon shtypjen ose prerjen e palcës së kurrizit.

Fractura Jefferson

Frakturë kompresive specifike e unazës së atlasit ($C_1$) që shkakton thyerjen e të dy harqeve të tij, me rrezik për dhimbje dhe sindrom spinal lateral nga dëmtimet vaskulare.

Fraktura e të varurit (Hangman's fracture)

Frakturim specifik traumatik i pedikulave të vertebrës axis ($C_2$), që zakonisht shoqërohet me vdekje të menjëhershme për shkak të dëmtimit të rëndë të palcës.

lidhja intervertebrale

Ashtu si dhe në pjesën torako-lumbare dy vertebra cervikale lidhen ndërmjet tyre me:

 Hemiartrozës interkorporale.

 Diartrozës intervertebrale.

 Sindesmozës intervertebrale.

Hemiarthroza intervertebrale

Discus intervertebralis

Strukturë kërcore e përbërë nga anulus fibrosus në periferi dhe nucleus pulposus në qendër, që formon hemiartrozën intervertebrale me funksione amortizuese dhe lidhëse.

• lig longitudinalis ant.

• lig longitudinalis post.

Diarthrosis intervertebralis (zygapophysealis)

Artikulacion sinovial i tipit diarthrosis (ka hap. artikulare) simplex (vetem dy vertebra) combinationes dhe amphiarthrosis, me faqe artikulare plane që realizojnë lëvizje të kufizuara shkarrëse multiaksiale.

capsula → ne buzet e faqeve articulare→ amplitude minimale

• lig. intertransversari ant.(proc. costares)

• lig. intertransversalis post. (proc. transversii)

Sindesmosis intervertebralis

Ligamentum flavum

Formacion ligamentar elastik që siguron sindesmozën ndërmjet harqeve vertebrale (laminae) të dy vertebrave fqinje.

fuqizohet nga :

• lig. interspinosum

• lig. supraspinosum (me pas formon lig. nuchae )

Ligamentum nuchae

Zgjerim fibro-elastik në planin sagital i ligamentit supraspinoz në nivelin cervikal, që shërben për fiksimin muskulor dhe mbështetjen e peshës së kokës.

Art. atlantoaxial

Articulatio atlantoaxialis mediana

Diartrozë monoaksiale,simplex,combinationes cilindrike (trokoide) e përbërë nga dy artikulacione sferike të kombinuara ndërmjet dens axis, fovea dentis dhe ligamentum transversum atlantis, e specializuar për lëvizje rotatore.

Ligamentum cruciatum atlantis

Ligament në formë kryqi që mban dens axis pranë harkut anterior të atlasit, i formuar nga ligamentum transversum atlantis, crus superius dhe crus inferius.

Ligamenta alaria

Çift ligamentesh të forta që shtrihen nga faqet anësore të dens axis drejt buzëve të foramen magnum dhe kondileve oksipitale, duke kufizuar rrotullimin e tepërt të kokës.

Articulatio atlantooccipitalis

Diartrozë elipsoide biaksiale ndërmjet condyli occipitales dhe facies articularis superior të atlasit, që mundëson lëvizjet e fleksion-ekstensionit dhe fleksionit lateral të kokës.

Membrana tectoria

Vazhdimi kranial i ligamentum longitudinale posterius që mbulon dens axis dhe ligamentet e kryqëzuara, duke u ngjitur në kockën oksipitale brenda kanalit vertebral.

Lidhja occipito-atlanto-axiale

Sistem kompleks i kombinuar artikular që bashkon lëvizjet elipsoide atlanto-oksipitale me lëvizjet cilindrike atlanto-aksiale, duke e shndërruar mekanikisht mbështetjen e kokës në artikulacion sferoid multiaksial.