JURIDISCH week 3 - vrijwillige aanpak en OTS bij kindermishandeling

Wat is er in 2015 aangepast aan de Jeugdwet en Boek 1 BW?

De gedachte was: gemeente verantwoordelijk stellen voor jeugdhulp > dichtbij gezinnen preventie doen > situaties die minder escaleren en zo geen jeugdhulp nodig

De onderliggende context: ze wilden hiermee bezuinigen door minder jeugdhulp nodig te hebben

Hun eerste aanname bleek onjuist —> van 1/12 naar 1/8 kinderen die jeugdhulp nodig hebben

Dus… nu kloppen gemeenten bij overheid aan dat ze te weinig geld hebben om jeugdhulp te bieden.

Hoe start jeugdhulp/jeugdbescherming? 2 manieren

1. Hulpvraag van of voor kind/gezin: moeder klopt zelf aan voor hulp omdat ontwikkeling niet goed gaat, daar is de wet eig voor

   —> gemeente regelt toegang tot jeugdhulp

2. Zorgmelding over kind/gezin (vermoeden KM): iemand meldt bij VT over een gezin

   —> VT start onderzoek na melding of adviseert

Welke routes heeft VT?

• RvdK

• Lokaal team (meestal)

• Diverse instanties

Er is sprake geweest van decentralisatie. Wat houd dit in?

Dat gemeente verantwoordelijk wordt voor bijna alles

• Preventie (Wmo)

• Jeugdhulp

• Zorgmeldingen aan RvdK

• Uitvoering maatregelen van kinderbescherming (door GI)

• Uitvoering jeugdreclassering (door GI)

GI = gecertificeerde instelling = jeugdbescherming organisaties

Welke gemeente is verantwoordelijk?

De gemeente waar de jeugdige voorafgaand aan de zorg staat ingeschreven (basisregistratie personen BRP).

Als kind bij pleegouder/instelling zit, dan is gemeente waar kind onmiddellijk voorafgaand aan plaatsing woonde verantwoordelijk.

Art. 2.6 JW > gemeente verantwoordelijk dat kwalitatief en kwantitatief aanbod is en jeugdhulp moet worden aangeboden (a, b, e)

Art. 2.4 JW > als melding door instelling, dan moet gemeente die betalen

Route van aankloppen bij gemeente tot hulp krijgen:

• Vader en zoon kloppen aan bij gemeente (meestal via lokaal team maar verschilt)

• Art. 2.3 JW > EERST kijken wat hij op eigen kracht kan, als dat ontoereikend is, dan moet gemeente voorzieningen bieden voor jeugdhulp (individuele jeugdhulpvoorziening)

• Jeugdhulpbesluit: hiermee ga je naar de jeugdhulpaanbieder

• Gecontracteerde jeugdhulp (art. 2.6 lid 1 a JW): die gaan naar instelling om hulp te realiseren

Er zijn nog twee andere routes

2e route: via huisarts

• individuele jeugdhulpvoorziening omdat je niet op eigen kracht kan

• Huisarts

• Gemeente moet vervolgens zorgen voor hulp

• Gecontracteerde jeugdhulp

3e route: via GI, maar past niet in dit plaatje want dit hiervoor is alles uit vrijwillige kader en dit niet.

En wat is de route van een kinderbeschermingsmaatregel?

1. Veilig Thuis / gemeentelijke toegang jeugdhulp

2. Jeugdbeschermingstafel

3. RvdK

Bv moeder heeft eigen problemen en kind ook gedragsproblemen > gaat in gesprek met VT of gemeente > blijkt dat alles slecht gaat

—> jeugdbeschermingstafel: tussen vrijwillig en gedwongen in, eigenlijk laatste fase van vrijwillig. Aan tafel met z’n allen beslissen of er nog een vrijwillig iets gedaan kan worden of moet er overgestapt worden op gedwongen

Hoort drangkader bij = ouders proberen te overtuigen dat als je dit en dat doet gaan we niet de Raad onderzoek laten doen en vragen om gedwongen maatregel.

Hoe zit het jeugdbeschermingsstelsel in elkaar?

• de RvdK zit tussen in (onderzoekt noodzaak KBM)

• Linkerkant: vrijwillige hulp > VT, wijkteams, lokale veld (onderwijs, artsen)

  Als ze daar denken dat vrijwillig niet meer haalbaar is:

  • Dan doen ze VTO (vraag tot onderzoek) aan Raad —> die gaat onderzoeken

  • Raad doet opnieuw objectief onderzoek voor 2e keer, ondanks dat VT dat al heeft gedaan > daardoor lange wachttijden

• Rechterkant: gedwongen hulp, Raad beslist naar kinderrechter te gaan > kan besluit nemen

  • Dan GI > komt na de zitting van rechter in beeld, die zorgt voor de nodige hulp en maatregelen

  • Dan alsnog misschien nodig om jeugdhulp in te schakelen, maar wel via gemeente want die betaald alles weer

Dan is er nog een tweede soortgelijk jeugdbeschermingsstelsel. Leg die maar uit.

• Gemeente verantwoordelijk voor alle jeugdzorg bovenin

  • Beschikbaarheid hulp en ondersteuning in vrijwillig kader

  • Beschikbaarheid jeugdbescherming

  • Beschikbaarheid jeugdhulp (ggz, pleeghulp) in gedwongen kader

• RvdK en kinderrechter in het midden > legt maatregel op

• Links is vrijwillige hulp (VT, jeugdhulp, wijkteams) > bieden hulp en ondersteuning aan kind (en gezin)

• Rechts gedwongen hulp (GI koppelt jeugdbeschermer, jeugdhulp biedt hulp aan kind en gezin)

Overgang van vrijwillig naar gedwongen kader: RvdK doet onderzoek naar aanleiding van een melding van…

1. Het College van B & W (via wijkteam)

2. Jeugdhulpaanbieder

3. GI

4. VT

Maar ook:

1. Wanneer er sprake is van een acute of ernstig bedreigende situatie

2. Bij uitvoering van een GenO onderzoek of jeugdstrafonderzoek

Art. 3.1 JW

Wat is de grond van een ondertoezichtstelling?

Art. 1:255 BW

Indien een minderjarige zodanig opgroeit dat hij in zijn ontwikkeling ernstig wordt bedreig, EN:

a. De zorg die nodig is ivm het wegnemen van de bedreiging niet of onvoldoende door ouders of kind wordt geaccepteerd, EN

b. De verwachting dat ouders niet binnen een voor het kind aanvaardbare termijn de verantwoordelijkheid in staat zijn te dragen.

Bv baby 0-3 jaar al bij pleeggezin, dus voor kind aanvaardbare termijn is verstreken door hechtingp

Wat is het subsidiariteitsbeginsel?

Art. 8 lid 2 EVRM

Een intensief vrijwillig traject heeft de voorkeur boven een gedwongen OTS

OTS: doel, verzoekers, termijn, einde

• Doel: toezicht houden op gezin, hulp en steun bieden met jeugdhulp, gezinsband bevorderen

  Art. 1:262 BW

• Verzoekers: RvdK, OM, een ouder/verzorger

  Art. 1:255 lid 2 BW

• Termijn: 1 jaar, kan telkens met ten hoogste 1 jaar verlengd worden, geen max aantal verlengingen

  Art. 1:258 BW en Art. 1:260 lid 1 BW

• Einde: als jaar afloopt zonder verlenging, maar kan ook gedurende het jaar worden opgeheven

Je kan in Hoger Beroep gaan!

De GI kan een schriftelijke aanwijzing geven als ouders niet instemmen of onvoldoende meewerken aan het plan. Wat houd dit in?

Art. 1:263 BW

• Inhoud gericht op verzorging en opvoeding van de minderjarige

• Gegeven aan ouder met gezag en/of minderjarige

De meesten met OTS wonen thuis

OTS is dus basismaatregel, kan uithuisplaatsing aan gekoppeld worden als het alsnog niet goed gaat.

Rechtsmiddelen om de schriftelijke verklaring bij OTS te laten vervallen

• eerst vervallenverklaring door kinderrechter (binnen 2 weken na ontvangst van verzoek)

  Art. 1:264 BW

• Intrekking aanwijzing door GI, als zij weigeren dan naar kinderrechter

  = tweetrapsraket

  Art. 1:265 BW

• Verzoek bekrachtiging: bv zeggen elke keer als je niet luistert dan 500 euro betalen

  Art. 1:263 lid 3 BW

Geen Hoger Beroep mogelijk

Hoe zit het met OTS en medische behandelingen?

Art. 1:265h lid 1 BW

Bij medische behandeling van minderjarige <12 jaar die noodzakelijk is om ernstig gevaar voor gezondheid af te wenden en ouder toestemming weigert, kan deze toestemming op verzoek van de GI worden vervangen door toestemming van kinderrechter.

Art. lid 2: bij minderjarige 12> jaar kan het ook als diegene niet in staat is tot een redelijke waardering van zijn belangen

Hoe zit het met de geschillenregeling voor wanneer ouders het niet eens zijn met de OTS?

Art. 1:262b BW

• Geschillen over uitvoering OTS kan voorgelegd worden door: ouder met gezag, minderjarige 12+, GI, pleegouder, zorgaanbieder, aanbieder jeugdhulp

• Indien klachtenprocedure mogelijk, dan geschillenregeling niet van toepassing

• Toevoeging van advocaat verplicht

• Kinderrechter moet eerst bemiddelen, daarna beslissing nemen in belang van kind

Overzicht van de bevoegdheden van gezinsvoogd bij een OTS met alle artikelen:

• Hulp en steun aan ouders en kind (art. 1:262 BW)

• Schriftelijke aanwijzingen geven en bekrachtiging (evt met dwangmiddel) aan Kinderrechter vragen (art. 1:263 BW)

• Vervangende toestemming medische behandeling (art. 1:265h BW)

• Verzoek zorgregeling of omgangsregeling indienen (art. 1:265g BW)

• Verlenging OTS verzoeken (art. 1:260 BW)

• Opheffing OTS verzoeken (art. 1:261 BW)

• Niet-verlenging OTS ter toetsing voorleggen aan RvdK, ook verlenging na 2 jaar (art. 1:265j BW)

• Uithuisplaatsing verzoeken (art. 1:265b BW)

• Inbreuk gezag ten aanzien van gegevensuitwisseling zonder toestemming bij elke OTS (art. 7.3.11 lid 4 JW)

Wat is jeugdhulp?

Art. 1.1 JW staat definitie

• Eigenlijk gewoon hulp en zorg aan jeugdigen en hun ouders

• (Preventie en uitvoeren van KBM vallen hier niet onder, al zal er waarschijnlijk wel jeugdhulp worden ingezet)

Art. 2.3 JW over hoe jeugdhulp uitgevoerd moet worden!

Wat is er in 2023 in de wet veranderd met betrekking tot pleegzorg?

Pleegzorg moet standaard tot 21 jaar doorlopen en kan worden verlengd tot 23 jaar (ipv stoppen bij 18 jaar)

Gaat over pleegzorg, dus NIET JEUGDHULP, dat is standaard tot 18 jaar (tenzij langer noodzakelijk is natuurlijk)

Wat zijn specialistische vormen van jeugdhulp?

• jeugd-ggz

• Verstandelijke beperkingen

• Ernstige groei/opvoedproblemen

Er was een decentralisatie binnen de jeugd-ggz. Wat houd dit in?

Meer investeren in zelfmanagement/eigen kracht, preventieve ggz en lichte vormen van zorg —> minder specialistische jeugd-ggz

Wat als de jeugdige die in een pleeggezin/instelling zit gaat verhuizen?

Jaar lang recht om dezelfde voorwaarden en tarieven te behouden als ervoor

Art. 2.7a JW

Wie is verantwoordelijk voor de uitvoering van jeugdhulp?

De gemeente. Maar… die mag de uitvoering van de wet door derden laten verrichten

Bv de jeugdhulpaanbieder laten beslissen welke jeugdhulp nodig is

Art. 2.11 JW

In 2020 werd Jeugdautoriteit ingesteld. Wat is dit?

Taak om de continuïteit van jeugdhulp, KBM en jeugdreclassering te bevorderen

• is gekomen door onderzoek in 2019: stijging van jongeren die gebruik maakt van jeugdhulp in paar jaar met 12% gestegen —> erge financiële tekorten in jeugdhulp

  
  

Routes naar jeugdhulp

• via de gemeente / het lokale team

• via huisarts, jeugdarts of medisch specialist (gemeente MOET een verwijzing van hun naar jeugdhulp accepteren)

• via een GI, bv wanneer sprake is van een KBM of jeugdreclassering

Wat is een verordening?

Set regels die de gemeente vast mag stellen

In dit geval bepalen ze in hun verordening welke vormen van jeugdhulp beschikbaar zijn en onder welke voorwaarden.

—> jeugdhulpaanbieder kiest welke concrete hulp passend is bij de case

Art. 2.9 JW

Waarom is de overgang naar 18 jaar een probleem?

Je gaat dan van jeugdhulp naar volwassenenzorg

Wanneer jongeren 18 worden:

• kan hun jeugdhulp stoppen

• moeten ze soms overstappen naar bv ondersteuning vanuit de Wmo

• bestaat het risico dat ze tussen verschillende zorgsystemen terechtkomen

—> gemeenten moeten drm aandacht besteden aan de continuïteit van zorg

Wat houd het gedwongen kader in? En welke bekangrijke waarborgen gelden er? (3)

Gedwongen kader betekent dat de overheid kan ingrijpen in het privé- en gezinsleven van ouders en kinderen

Kinderbeschermingsmaatregelen behoren tot gedwongen kader

Daarom gelden belangrijke waarborgen:

• Proportionaliteit: maatregel mag niet zwaarder zijn dan noodzakelijk

• Subsidiariteit: eerst moet worden gekeken of een minder ingrijpende oplossing mogelijk is

• Rechtszekerheid en bescherming tegen willekeurig overheidsoptreden

Taakverdeling van RvdK, kinderrechter, GI en gemeente

• RvdK —> onderzoekt of KBM noodzakelijk is en kan de kinderrechter verzoeken een maatregel op te leggen

• Kinderrechter —> beslist of de maatregel wordt opgelegd

• GI —> voert de opgelegde maatregel uit

• Gemeente —> moet zorgen dat voldoende GI’s beschikbaar zijn

Wat is het drangkader?

Zit tussen vrijwillige jeugdhulp ←→ gedwongen kinderbescherming

Doel: voorkomen dat gedwongen KBM nodig wordt

Hulp blijft formeel vrijwillig, maar ouders worden wel sterk aangespoord om mee te werken

Als ouders NIET meewerken → dan zal onderzoek gedaan worden door RvdK OF een verzoek worden ingediend om een KBM bij kinderrechter

(Als dreiging)

Wat is het juridische probleem met het drangkader?

Het drangkader heeft geen duidelijke wettelijke basis in de Jeugdwet

→ daarom kritiek op het onderscheid tussen vrijwillige hulp en gedwongen hulp: het moet duidelijk zijn of iemand daadwerkelijk vrijwillig kan kiezen

Daarom gesproken over ‘drang’ veranderen in ‘intensieve vrijwillige hulp’

Twee routes van Veilig Thuis naar hulp (vrijwillig vs gedwongen)

Route 1: vrijwillige hulp

• VT verwijst gezin naar lokaal team van gemeente, die organiseert vrijwillige hulp

Route 2: gedwongen kader

• wanneer vrijwillige hulp onvoldoende is en veiligheid van kind wordt bedreigd, kan VT de RvdK inschakelen

Veilig Thuis → lokaal team → vrijwillige hulp

OF

Veilig Thuis → RvdK → Kinderrechter → kinderbeschermingsmaatregel

Hoe zit het met toestemming geven voor vrijwillige jeugdhulp?

• <12 jaar: ouder geeft toestemming

• 12-16 jaar: zowel minderjarige als ouder moeten toestemming geven

  uitzonderingen als hulp noodzakelijk is

  art. 7.3.4 lid 2 JW

• 16> jaar: minderjarige beslist zelf over toestemming jeugdhulp

  art. 7.3.5 lid 1 JW

Wat zijn problemen in de Nederlandse jeugdbeschermingsketen?

Het Nederlandse stelsel heeft veel verschillende organisaties (lokale teams, VT, RvdK, GI, jeugdhulpaanbieders)

Hierdoor ontstaan:

• lange doorlooptijden

• Overlappende onderzoeken

• Gezinnen die steeds opnieuw hun verhaal moeten vertellen

• Onduidelijkheden over wie waarvoor verantwoordelijk is

Kinderbeschermingsmaatregelen 1: OTS

• meest voorkomende

• 3 voorwaarden (art. 1:255 lid 1 BW)

• Bedoeld als tijdelijke maatregel, duurt 1 jaar en kan steeds met max 1 jaar worden verlengd

• Rol van jeugdbeschermer: hulp en ondersteuning bieden om ontwikkelingsbedreiging weg te nemen en band zoveel mogelijk bevorderen

• Ouders houden in principe gezag

• Geschillenregeling: geschillen over uitvoering OTS kunnen aan kinderrechter worden voorgelegd (art. 1:262b BW)

Machtiging uithuisplaatsing

• OTS kan samengaan met machtiging uithuisplaatsing

• Kan max 1 jaar duren en worden verlengd

  → wanneer OTS + uithuisplaatsing al minimaal 2 jaar duurt en opnieuw verlengd moet worden, moet de RvdK adviseren

Kinderbeschermingsmaatregelen 2: Gezagsbeeindiging

Ouder verliest gezag over kind, twee belangrijke gronden

Grond 1: ernstige ontwikkelingsbedreiging

• kind wordt ernstig in zijn ontwikkeling bedreigd OF ouder kan niet in voor kind aanvaardbare termijn verantwoordelijkheid voor opvoeding dragen

  Art. 1:266 lid 1 BW

Grond 2: misbruik van gezag

• wanneer ouder misbruik maakt van gezag, bv mishandeling

  Art. 1:277 BW en Art. 1:278 BW

Verschil OTS en gezagsbeeindiging

OTS → verwachting dat ouders binnen aanvaardbare termijn weer zelf voor kind kunnen zorgen

Gezagsbeëindiging → die verwachting bestaat niet meer

Kinderbeschermingsmaatregelen 3: Spoedmaatregelen

Bij acute onveiligheid hoeft niet altijd te worden gewacht op een normale procedure: kinderrechter kan dan dezelfde dag nog een maatregel opleggen zonder dat kind en ouders vooraf zijn gehoord.

Voorlopige OTS

• max 3 maanden

• Vaak samen met spoed uithuisplaatsing

• Art. 1:257 BW

• binnen twee weken moeten belanghebbenden gehoord worden

Schorsing van het gezag

• ouderlijk gezag wordt tijdelijk geschorst

• max 3 maanden

• Bv ouder weigert medische behandeling terwijl gevaar voor gezondheid bestaat

• Art. 1:268 lid 1 BW

JURISPRUDENTIE 1: zwangere vrouw accepteert geen medische zorg vanwege geloof, GI wil via KBM haar verplichten om deze zorg te accepteren uit zorgen over het kind

Een zwangere vrouw weigert medische zorg, waardoor het leven van haar ongeboren kind mogelijk gevaar loopt. De GI wil haar via een kinderbeschermingsmaatregel verplichten deze zorg te accepteren. De kinderrechter wijst dit verzoek af, omdat artikel 1:2 BW volgens de rechtbank alleen vermogensrechtelijke belangen van het ongeboren kind beschermt, en geen gezondheidsbelangen. Gedwongen medische zorg zou een ongerechtvaardigde inbreuk vormen op de lichamelijke integriteit van de moeder (art. 11 Gw en art. 8 EVRM). De uitspraak laat zien dat de bescherming van het ongeboren kind kan botsen met de grondrechten van de moeder.