1/49
Oefenflashcards voor het blok BPK1 (Baby, Peuter, Kleuter) van de opleiding Logopedie aan de Hanzehogeschool Groningen, met dekking van spraak-taalontwikkeling, gehoor en audiologie, geluidsleer en de vroege eet- en drinkontwikkeling.
Taal (definitie Luinge, 2005)
Het op basis van een universeel, aangeboren vermogen gevormde geheel van tekens en regels om deze tot betekenisdragende elementen te combineren, waarvan de mens gebruik maakt om zijn gedachten te formuleren, zijn wereld te ordenen en te communiceren.
Taalmodaliteiten
De wijzen waarop taal kan worden geuit en waargenomen: auditief gesproken (verbale communicatie), visueel-manueel (gebarentaal) en schriftelijke taal (een code).

Taalmodel van Bloom & Lahey (1978)
Een model dat taal onderverdeelt in drie overlappende componenten: Taalinhoud (Content/Semantiek), Taalvorm (Form/Fonologie, Morfologie, Syntaxis) en Taalgebruik (Use/Pragmatiek).
Fonologie
De klankleer; betreft het taalsysteem van betekenisonderscheidende klanken in een taal en de regels voor het combineren van klanken tot woorden.
Semantiek
De betekenisleer; betreft de inhoudelijke kennis, betekenisorganisatie en omvang van woorden en taal, zowel receptief als productief.
Morfologie
Het taalniveau dat betrekking heeft op de opbouw van woorden uit kleinere betekenisvolle elementen (morfemen), zoals verbuigingen, vervoegingen, voor- en achtervoegsels.
Syntaxis
De zinsleer; betreft de regels voor de woordvolgorde, structuur en lengte van zinnen.
Pragmatiek
Het taalgebruik; het vermogen om taal verbaal en non-verbaal effectief en passend toe te passen in sociale contexten en communicatieve interacties.
Metalinguïstiek
Het vermogen tot taalreflectie en metalinguïstisch bewustzijn, oftewel het bewust kunnen nadenken over taalvorm, taalregels en de eigen taalvaardigheid.
Fonetiek
De studie van de fysische, fysiologische en perceptieve eigenschappen van spraakklanken en hun motorische articulatie; het is geen linguïstisch taalniveau.
Prelinguale periode
De fase in de taalverwerving van 0 tot circa 1 jaar (0;0−1;0 jaar), gekenmerkt door mondmotorische ontwikkeling, vegetatieve geluiden, vocaliseren en brabbelen.
Vroeglinguale periode
De fase in de taalverwerving van circa 1 tot 2;6 jaar (1;0−2;6 jaar), startend bij het eerste woordje en gekenmerkt door telegramstijl en twee- en driewoorduitingen.
Differentiatiefase
De fase in de taalverwerving van circa 2;6 tot 5 jaar (2;6−5;0 jaar), gekenmerkt door een woordenschatexplosie, morfologische uitbreiding en samengestelde zinnen.
Voltooiingsfase
De fase van circa 5 tot 11 jaar waarin de basisregels van taal worden beheerst, het metalinguïstisch bewustzijn groeit en de schriftelijke taal wordt aangeleerd.
Kritische periode (taalverwerving)
De levensfase van 0 tot 7 jaar (met een optimale periode van 0 tot 5 jaar) waarin een kind taal van nature kan verwerven mits er voldoende taalaanbod is.
Language Acquisition Device (LAD)
Het door Noam Chomsky geïntroduceerde theoretische concept van een aangeboren menselijk taalverwervingsvermogen.
Motherese (verzorgerstaal)
Specifieke spreekstijl van verzorgers gericht op jonge kinderen, gekenmerkt door een hogere stem, duidelijke articulatie, traag tempo, vereenvoudigde zinnen, onomatopeeën en herhalingen.
Restricted code vs. Elaborated code
Restricted code gebruikt taal hoofdzakelijk sturend, bevelend en verbiedend; elaborated code gebruikt taal toelichtend en verkennend om betekenissen uit te leggen.
GMS en G-MS
Groninger Minimum Spreeknormen en de Gereviseerde Minimum Spreeknormen; screeningsinstrumenten die minimale mijlpalen in de spraak- en taalontwikkeling vastleggen.
Taalontwikkelingsstoornis (TOS)
Een neurobiologische ontwikkelingsstoornis waarbij de taalontwikkeling opvallend achterblijft bij leeftijdsgenoten; de prevalentie onder kinderen in Nederland is 5%.
Meertaligheid (definitie Muyskens, 2002)
De toestand waarbij kinderen in het dagelijks leven afwisselend meer dan één taal gebruiken; geldt voor minstens 50% van de wereldbevolking.
Simultane meertaligheid
Vorm van meertaligheid waarbij een kind vanaf de geboorte gelijktijdig opgroeit met twee of meer talen (start van het aanbod vóór de leeftijd van 3 jaar).
Successieve meertaligheid
Sequentiële tweetaligheid waarbij een kind eerst een moedertaal leert en pas na de vroege basis (grensleeftijd tussen 3 en 9 aˋ 10 jaar) een tweede taal aangeboden krijgt.
Signaleren versus Diagnosticeren
Signaleren betekent het observeren of opmerken ('zien') van mogelijke problemen; diagnosticeren betekent het objectief vaststellen en kwantificeren ('meten') via gestandaardiseerd onderzoek.

Gehoororgaan (anatomische indeling)
Het gehoorstelsel bestaande uit uitwendig oor (oorschelp, gehoorgang), middenoor (trommelvlies, gehoorbeentjes, buis van Eustachius) en binnenoor (cochlea, evenwichtsorgaan, gehoorzenuw).
Gehoorbeenketen
De drie mechanisch gekoppelde botjes in het middenoor: de hamer (malleus), het aambeeld (incus) en de stijgbeugel (stapes).
Tuba Eustachii (buis van Eustachius)
Verbinding tussen het middenoor en de neus-keelholte die zorgt voor ventilatie en drukgelijke regulatie; bij jonge kinderen is deze korter, nauwer en horizontaler.

Otitis Media met Effusie (OME) vs. Otitis Media Acuta (OMA)
OME betreft sereus, waterig vocht in het middenoor zonder acute infectie; OMA betreft een acute ontsteking van het middenoor met infectieus ontstekingsvocht achter een bomberend trommelvlies.

Orgaan van Corti
Het zintuigorgaan gelegen op de basilaire membraan in de cochlea, bestaande uit binnenste en buitenste haarcellen die mechanische vloeistoftrillingen omzetten in elektrochemische zenuwimpulsen.
Tonotopie van de cochlea
De ruimtelijke ordening van frequenties in het slakkenhuis: hoge tonen worden geregistreerd aan de stijve basis bij het ovale venster, lage tonen aan de brede apex bij het helicotrema.
Auropalpebrale reflex
Een akoestische reflex waarbij de oogleden krachtig worden dichtgeknepen bij blootstelling aan een plotseling intens geluid; prenataal meetbaar vanaf 24−25 weken zwangerschap.
Neonatale gehoorscreening
Gehoortest bij zuigelingen in de eerste levensweek (dag 4−7) met als doel permanent gehoorverlies van minimaal 40dB tijdig op te sporen voor interventie vóór de leeftijd van 6 maanden.
Zuivere toon
Een enkelvoudige, niet-samengestelde harmonische trilling die wiskundig exact wordt beschreven door een sinusoïde golf met één constante frequentie en amplitude.
Complexe trilling
Een samengestelde periodieke geluidstrilling bestaande uit een grondtoon (f0) en harmonische boventonen (n×f0), typerend voor muziekinstrumenten en spraak.
Geluidspectrum
Grafische weergave waarin de amplitudes (sterkte in dB) zijn uitgezet tegen de samenstellende frequenties (in Hz of kHz) op een specifiek meetmoment.
Spectrogram
Driedimensionale visuele representatie van geluid waarin frequentie op de verticale as, tijd op de horizontale as en intensiteit via kleur of grijswaarden worden weergegeven.

Typen golven (Geluidsleer)
Golven ingedeeld naar trillingsrichting (longitudinaal vs. transversaal) en verplaatsingsgedrag (staand vs. lopend). Geluid in de lucht is een lopende longitudinale golf.
Knopen en buiken (staande golven)
Karakteristieken van staande golven: knopen zijn posities waar deeltjes een uitwijking van nul hebben (Δx=0); buiken zijn posities met maximale uitwijking.
Bron-filtertheorie (Fant)
Akoestische theorie van spraakproductie waarbij de trillende stemplooien de geluidsbron vormen en het aanzetstuk (vocal tract) fungeert als resonantiefilter dat specifieke formanten versterkt.
Audiologisch Centrum (AC)
Een specialistische tweedelijnsvoorziening gericht op diagnostiek en advies bij gehoorafwijkingen, spraak- en taalproblemen, tinnitus en selectie van hoorhulpmiddelen.
Methodisch Logopedisch Handelen (MLH)
Systematische procesmatige cyclus binnen de logopedische zorgstandaard: Aanmelding/Verwijzing, Anamnese, Onderzoek, Analyse, Behandelplan, Behandeling, Evaluatie en Afsluiting.
Rooting-reflex
Adaptieve orale zoekreflex waarbij een pasgeborene het hoofd draait en de mond opent naar de zijde waar de wang of mondhoek tactiel wordt gestimuleerd.
Kokhalsreflex (gag reflex)
Beschermende orale reflex die voorkomt dat te grote of gevaarlijke voedselbrokken de farynx binnendringen; verschuift in de vroege ontwikkeling van voor op de tong naar achteren.
Zuig-slik-adem-coördinatie
Het ritmische drinkpatroon van pasgeborenen; bij flesvoeding bedraagt de verhouding zuigen:slikken:ademen 1:1:1, bij borstvoeding 1:1:1, 2:1:1 of 3:1:1.
Neofobie (voeding)
Een natuurlijke ontwikkelingsgebonden angst voor onbekend of nieuw voedsel bij jonge kinderen die overwonnen wordt door herhaald aanbieden en modelleren.
Smaakgewenning
Het proces van leren accepteren van nieuwe smaken in de gevoelige periode (4−8 maanden); vereist gemiddeld 3−5 confrontaties voor fruit en 8−10 voor groente.
Nijmeegse Observatielijst Lepelvoeding (NOL)
Gestandaardiseerd logopedisch observatie-instrument met zeven criteria om de vaardigheid van lepelvoeding over vijf happen systematisch te scoren.
Kauw Observatie en Evaluatie (KOE)
Logopedisch meetinstrument voor de kauwmotoriek bestaande uit acht items op een vierpuntsschaal, waarbij de grens tussen score 2 en 3 het verschil markeert tussen niet-adequaat en adequaat.
Baby-Led Weaning (Rapley-methode)
Methode van bijvoeding waarbij een baby vanaf zes maanden direct zachte vaste stukken voedsel zelfstandig pakt en eet in plaats van gepureerde lepelvoeding.

IDDSI-raamwerk
International Dysphagia Diet Standardisation Initiative; een gestandaardiseerde schaal (0 tot 7) voor het categoriseren van consistenties van vloeistoffen en vaste voedingsmiddelen.