Klinische Psychologie - Thema 1: Inleiding en Modellen

Flashcards ter voorbereiding op het tentamen Klinische Psychologie over thema 1: vakgebied, basisdisciplines, APA-definitie, zeven aspecten van abnormaliteit en de drie verklarende modellen.

Wat is de klinische psychologie?

Een toepassingsgericht vakgebied binnen de psychologie dat zich bezighoudt met het begrijpen, onderzoeken, vaststellen, behandelen en voorkomen van psychische problemen en stoornissen.

Op welke vier gebieden kunnen afwijkingen in het psychisch functioneren betrekking hebben?

Gedrag, gedachten, gevoelens en belevingen, en relaties met anderen.

Waarom is kennis van de basisdisciplines binnen de psychologie belangrijk voor klinisch psychologen?

Omdat abnormaal functioneren alleen begrepen kan worden tegen de achtergrond van normaal functioneren; je moet weten hoe psychologische processen gewoonlijk verlopen om afwijkingen te kunnen herkennen en verklaren.

Welke vijf basisdisciplines worden in de tekst onderscheiden?

Functieleer / cognitieve psychologie, ontwikkelingspsychologie, sociale psychologie, persoonlijkheidspsychologie en methodenleer.

Wat onderzoekt de functieleer / cognitieve psychologie en wat is het belang voor de klinische psychologie?

Deze discipline onderzoekt onder andere waarnemen, denken en geheugen, en helpt afwijkingen of verstoringen in deze processen te begrijpen.

Wat is de functie van methodenleer voor de klinische psychologie?

Methodenleer biedt de wetenschappelijke onderzoeksmethoden als basis om psychische problemen en de effecten van behandelingen zorgvuldig te onderzoeken.

Waar staat de afkorting APA voor in de context van de definitie van psychische aandoeningen?

American Psychiatric Association.

Wat is volgens de APA-definitie een psychische stoornis?

Een syndroom met klinisch significante verstoringen in het denken, de emotieregulatie of het gedrag, die wijzen op een disfunctie in onderliggende psychologische, biologische of ontwikkelingsprocessen, gewoonlijk gepaard gaand met aanzienlijke lijdensdruk of beperkingen in het functioneren.

Wat betekent de term 'syndroom' in de APA-definitie?

Een samenhangend geheel van symptomen.

Wat worden bedoeld met 'conatieve functies'?

Willen, streven en het handelen dat daarmee samenhangt.

Welke drie situaties vallen volgens de APA-definitie op zichzelf géén psychische stoornis te noemen?

1. Een verwachte en cultureel aanvaarde reactie op een stressor of verlies (zoals overlijden). 2. Sociaal afwijkend gedrag (politiek, religieus of seksueel). 3. Conflicten tussen een individu en de maatschappij.

Welke zeven aspecten beïnvloeden volgens Seligman en collega's of gedrag als 'abnormaal' of 'pathologisch' wordt beoordeeld?

1. Persoonlijk lijden, 2. De (dis)functionaliteit van het gedrag, 3. Irrationeel en onbegrijpelijk gedrag, 4. Onvoorspelbaarheid en controleverlies, 5. Opvallend en onconventioneel gedrag, 6. Gedrag dat een ongemakkelijk gevoel bij anderen teweegbrengt, 7. Het overtreden van morele normen.

Waarom is persoonlijk lijden op zichzelf 'niet voldoende' én 'niet noodzakelijk' om van een psychische stoornis te spreken?

Niet voldoende: mensen kunnen ernstig lijden door ingrijpende gebeurtenissen zonder dat er sprake is van een stoornis. Niet noodzakelijk: iemand kan een stoornis hebben zonder zelf lijden te ervaren.

Welke twee situaties worden onderscheiden bij het aspect 'onvoorspelbaarheid en controleverlies'?

1. Iemand doorbreekt plotseling de gebruikelijke gedragsregels en doet iets dat sterk ingaat tegen het normale gedrag. 2. De toeschouwer kent de aanleiding of context niet, waardoor het gedrag pas begrijpelijk wordt als de situatie bekend is.

Hoe worden aspect 6 (ongemakkelijk gevoel bij anderen) en de daaraan gekoppelde ongeschreven sociale regels genoemd?

Aspect 6 wordt ook wel 'observer discomfort' genoemd en de geschonden ongeschreven verwachtingen heten 'restregels'.

Wat is het centrale uitgangspunt van het statistisch model voor abnormaal gedrag?

Het model gaat ervan uit dat menselijke eigenschappen normaal verdeeld zijn en dat 'abnormaal' betekent dat een score statistisch uitzonderlijk is (ver van het gemiddelde ligt).

Welke drie bezwaren worden genoemd tegen het statistisch model?

1. De grens tussen normaal en abnormaal is arbitrair. 2. Zeldzaamheid is geen goede algemene maatstaf (niet alle eigenschappen zijn normaal verdeeld). 3. Het model houdt geen rekening met individueel lijden.

Wat is het verschil tussen 'somatogeen' en 'psychogeen' binnen het medisch model?

Somatogeen betekent dat een lichamelijke aandoening of lichamelijk proces aan de klachten ten grondslag ligt; psychogeen betekent dat er een psychologisch mechanisme aan ten grondslag ligt.

Wat hield de kritiek van Szasz op het medisch model in?

Szasz wilde de term geestesziekte reserveren voor problemen met een aantoonbare organische oorsprong; voor overige problemen gebruikte hij de aanduiding 'levensproblemen' ('problems in living').

Wat houdt de labeling-theorie in als bezwaar tegen het medisch model?

Dat een etiket zoals 'psychiatrisch patiënt' kan bijdragen aan een self-fulfilling prophecy, waarbij verwachtingen en reacties van anderen en de persoon zelf het veronderstelde beeld in stand houden.

Hoe beschouwt het leer- of onderwijsmodel psychische problemen?

Als persoonlijke problemen die samenhangen met verkeerd verlopen leerprocessen of vaardigheidstekorten.

Hoe verschillen de rollen en het beoogde resultaat tussen het medisch model en het leer- of onderwijsmodel?

Medisch model: rollen zijn therapeut en patiënt, uitkomst is genezing. Leer- of onderwijsmodel: rollen zijn leraar en leerling, uitkomst is vermindering van het probleem.

Wat betekent 'eigen verantwoordelijkheid' van de cliënt binnen het leer- of onderwijsmodel?

Het betekent dat de cliënt actief kan meewerken aan verandering en oefenen; het betekent uitdrukkelijk niet dat de cliënt schuld heeft aan het ontstaan van de problemen.

Wat is het verschil in afgrenzingscriterium tussen Szasz en het onderwijsmodel?

Szasz vraagt of er een aantoonbare organische afwijking is. Het onderwijsmodel vraagt of iemand verantwoordelijkheid kan dragen voor het eigen gedrag en daarop aanspreekbaar is.

Wat houdt het idee van een 'continuüm' in met betrekking tot psychische gezondheid?

Dat er geen scherpe grens bestaat tussen psychische gezondheid en psychische problemen, maar dat klachten in verschillende gradaties en dimensies aanwezig kunnen zijn.

Welke drie factoren zijn volgens het boek vooral belangrijk bij het beoordelen van de behoefte aan hulp?

De ernst van de klachten, de duur van de klachten, en de gevolgen voor de persoon en diens omgeving.

Wat houdt 'gedeelde besluitvorming' in binnen de klinische praktijk?

Dat de hulpverlener (met kennis van diagnostiek en behandelingen) en de patiënt (met kennis van eigen behoeften, waarden en doelen) samen actief bepalen welke stappen in de hulpverlening passend zijn.