Starożytność - Charakterystyka Epoki

Fiszki edukacyjne obejmujące charakterystykę epoki starożytności, w tym ramy czasowe, filozofię grecką, sztukę antyczną oraz dziedzictwo biblijne.

Co obejmuje szeroki termin starożytność?

Dorobek kulturowy społeczności Bliskiego Wschodu oraz basenu Morza Śródziemnego (m.in. cywilizację sumeryjską, egipską, babilońską, fenicką, Izraelitów, Greków, Rzymian) od czasu wynalezienia pisma ($IV$ tysiąclecie p.n.e.) do początku średniowiecza (połowa $I$ tysiąclecia n.e.).

Jakie dwa wymienne terminy wyróżniają kulturę starożytnych Greków i Rzymian?

Starożytność klasyczna oraz antyk (łac. antiquus 'dawny').

Jakie wydarzenia i idee charakteryzują okres archaiczny ($VIII-V\,w.\,p.n.e.$) w Grecji?

Wykształcenie się miast-państw (Ateny, Sparta, Korynt, Teby), idee ustroju demokratycznego, powstanie Iliady i Odysei oraz narodziny teatru.

Kto należał do najważniejszych przedstawicieli literatury i filozofii w okresie klasycznym ($V-IV\,w.\,p.n.e.$)?

Literatura: Ajschylos, Sofokles, Eurypides, Herodot. Filozofia: Heraklit, Demokryt, Sokrates, Platon, Arystoteles, Epikur.

Jakie etapy ewolucji ustrojowej przeszło państwo rzymskie od założenia miasta w $753\,r.\,p.n.e.$?

Królestwo, republika, a następnie cesarstwo.

Kiedy nastąpił upadek cesarstwa zachodniorzymskiego?

W $476\,r.\,n.e.$

W jakich ramach czasowych spisywano księgi Starego Testamentu?

Od $XIII$ do $I\,w.\,p.n.e.$

Na jakich dwóch filarach została zbudowana tożsamość kultury europejskiej?

Na dorobku starożytnych Greków i Rzymian (Antyk) oraz chrześcijaństwie (Biblia).

Jakie trzy miasta stanowią symboliczne fundamenty europejskiej kultury?

Ateny, Rzym i Jerozolima.

Czym są toposy i archetypy wywodzące się z antyku?

Toposy to obrazy i motywy utrwalone w kulturze, a archetypy to wzory ludzkich postaw i zachowań.

Którzy myśliciele uznawani są za prekursorów europejskiego antropocentryzmu?

Greccy sofiści, głoszący pogląd, że to człowiek jest miarą wszech rzeczy.

Jakie gatunki literackie zapoczątkowała Biblia?

Psalm, apokalipsa, przypowieść.

Co pierwotnie oznaczało słowo 'classicos' i do czego się odnosi w sztuce?

Oznaczało 'wzorcowy, doskonały'. Odnosi się do dzieł starożytnej Grecji i Rzymu opartych na harmonii i doskonałych proporcjach.

Przedstaw główną myśl filozoficzną Heraklita.

Pierwszą zasadą jest ogień, a wszystko znajduje się w ciągłym ruchu ($\text{panta rhei}$ - 'wszystko płynie').

Czym charakteryzuje się idealizm Platona?

Poglądem, że rzeczywistość jest niedoskonałym odwzorowaniem świata idei.

Jaką zasadą należy się kierować według Arystotelesa?

Zasadą złotego środka ($\text{złoty środek}$).

Jakie są główne założenia stoicyzmu (Zenon z Kition)?

Kierowanie się rozumem, dążenie do równowagi ducha (umiaru), życie zgodnie z naturą i zachowanie dystansu wobec fortuny ($\text{stoicki spokój}$).

Co jest celem życia według epikurejczyków i jakie hasło im przyświeca?

Celem jest szczęście (brak cierpień), a hasłem jest $\text{carpe diem}$ ('chwytaj dzień').

Czym jest 'mimesis' w sztuce i literaturze antycznej?

Zasadą naśladowania natury i odwzorowywania rzeczywistości (nie jako lustra, lecz opisu świata, jaki być powinien).

Jakie trzy porządki architektoniczne wykształciły się w starożytnej Grecji?

Dorycki, joński i koryncki.

Z jakich uroczystości religijnych narodził się teatr grecki?

Z uroczystości ku czci Dionizosa (boga płodności i wina), podczas których śpiewano dytyramby.

Zdefiniuj pojęcie 'katharsis'.

Oczyszczenie z emocji (litości i trwogi), którego doświadcza widz poprzez śledzenie perypetii bohatera tragedii.

Czym jest 'fatum' w tragedii greckiej?

Złym losem lub przeznaczeniem, od którego bohater nie może uciec, co staje się źródłem tragizmu.

Na czym polega zasada 'decorum'?

Na stosowności, czyli odpowiedniości formy i stylu (języka) dzieła do jego treści.

Podaj literacki przykład archetypu 'homo viator' (tułacz, podróżnik).

Odys (Odyseusz) w mitologii i Odysei Homera.

Kim jest bohater tragiczny według wzorca antycznego?

Postacią zmuszoną do wyboru między równorzędnymi racjami (konflikt tragiczny), której każde działanie prowadzi do katastrofy z powodu fatum lub winy tragicznej.