thema 5 levensfasen

informatie bij zwangerschap

• foliumzuur 0,4-0,5 mg/dag tm amenorroeduur 10 wkn

• géén ongepasteuriseerde melkproductie → preventie listeria

• was groente goed, géén rauw vlees, handschoen bij tuinieren/kattenbak → preventie toxoplasmose

• vermijd alcohol, drugs, stop roken

• stop + start geen medicatie zonder overleg arts

vaststellen zwangerschapduur

• echo 10-12 wkn

  • belangrijk voor later optreden complicaties in zwangerschap = prematuriteit, serotiniteit, afwijkende groei

  • belangrijk voor nipt

zwangerschaptest

• bij zowel negatief als positief testen, mogelijk:

  • EUG → uitsluiten! wil je zelfde dag zien

  • mola zwangerschap

  • uitgestelde menstruatie (door hormonale ontregeling; stress, sport, afvallen)

  • zwangerschap

    • verschillende testen → verschillende cut off points + concentratie urine

      • ochtendurine = hoogste concentratie = meest betrouwbaar

• bij prille zwangerschap

  • zwangerschapstest in praktijk → negatief? = lab test hCG

• hCG bloedwaardes

  • niet zwanger = < 5 micro IU/ml

  • 0-1 wk = 0-50 micro IU/ml

  • 1-2 wkn = 40-300 micro IU/ml

  • 3-4 wkn = 500-6000 micro IU/ml

  • 1-2 mnd = 5000-200000 micro IU/ml

  • 2-3 mnd = 10000-100000 micro IU/ml

  • 2de trimester = 3000-50000 micro IU/ml

  • 3de trimester = 1000-50000 micro IU/ml

  • post monopausaal = < 9,5 micro IU/ml

klachten tijdens zwangerschap

• (ochtend)misselijkheid + overgeving

  • vooral eerste 4 mnd

  • onderzoek → signalen dehydratie (droog slijmviles, minder huidturgor sternum, ingezonken ogen, orthostatische hypotensie), urineonderzoek ketonen

  • behandeling

    • matige misselijkheid → gemberstroop

    • ernstige misselijkheid → meclozine (helpt dit niet? → metoclopramide)

• afscheiding

  • toegenomen fluor is normaal → afwachtend

  • wat wil je weten? = kleur, geur, bloed, consistentie, hoeveel, pijn, jeuk

    • dikke witte, brokkelige niet-riekende afscheiding = vaginale candida

      • alleen behandelen bij klachten

        • 1x clotimazol / miconazol vaginaal (niet voldoende? → langer kuur)

        • uitwendige jeuk? = antimycotische creme

• jeuk

  • fysiologisch tijdens (latere) zwangerschap, verdwijnt meestal spontaan paar dgn postpartum

  • zwangerschapscholestase = verhoogd galzout, leverfunctiestoornis

    • 0,01-1,5%

    • klachten = mogelijk icterisch, donkere urine

    • serum galzout + bilirubine bijna altijd verhoogd

    • complicaties: vroeggeboorte, sterfte → verwijs gynaecoloog

  • droge huid

    • → regelmatig insmeren met vette creme, bij verergering klacht/extra symptomen opnieuw contact

• zwangerschapshypertensie

  • → meteen verwijzen gynaecoloog; hoge onderdruk + klachten hoofdpijn + bandgevoel bovenbuik

  • diagnostiek = ASAT/ALAT (hellp), LDH (hemolyse), AF, gamma-GT, bloedbeeld diff + trombo

• appendicitis

  • klachten = vervoerspijn, koorts, braken, misselijkheid, ziek + drukpijn & loslaatpijn

    • appendix kan op hele andere locatie komen te liggen → hoe verder in zwangerschap = hoe hoger

ibuprofen tijdens zwangerschap

• eerste trimester = > risico hartproblematiek kind

  • voorkeur = paracetamol

• vanaf 26 wkn = contraindicatie → vroegtijdig sluiten ductus arteriosus, oligohydramnion (door minder urineproductie foetus), nierproblemen, longproblemen na geboorte

  • → paracetamol

• hiertussen kan ibuprofen wel gebruikt worden

borstvoeding

• stimulatie = regelmatig aanleggen (mondje hele tepelhof laten happen), 7-12 voedingen pet etmaal normaal in 1ste week na bevallen

  • nachtelijk voeden = meer stimulatie aanmaak

• start bijvoeding indien:

  • > 7-10% geboortegewicht, na 10 dgn weer op geboortegewicht

  • erg huilerig/heel rustig kind + uitgeputte moeder

• voordelen borstvoeding

  • beschermen infectieziektes baby door antistoffen

  • gunstig na periode van borstvoeding → bscherming tegen overgewicht

  • beschermend voor moeder lange termijn → lager risico hypertensie

  • minder allergische klachten kind (eczeem, astma)

  • groei op natuurlijkste manier, optimale ontwikkeling hersenen + zenuwstelsel

• oxytocineneusspray bij onvoldoende toeschietreflex = moedermelk in druppels ipv straal

longembolie/trombose

• verhoogd risico tijdens zwangerschap/kraambed

• klacht = plots versnelde ademhaling

dysthemie in kraambed

• postpartum depressie

  • blijft langer, zware neerslachtigheid

• kraamvrouwentranen

  • verdwijnen na 10 dgn na geboorte, emotionele labiliteit, gebrek relativering

    • advies = hulp vragen naasten, geruststelling

• verwerking traumatische bevalling

• onderdele post-partum psychose

• aanpassingsstoornis (vooral bij ontbrekend sociaal netwerk/steunsysteem)

• slaapgebrek

• hypothyreoïdie

excessief huilen (baby)

• > 3u p dag, > 3 dgn per week, > 3 wkn huilen

• oorzaken

  • < 5% medische reden (= pijn, koemelkallergie (atopie gezin), UWI)

• interventies

  • huildagboek → monitor verloop

  • koemelkvrij dieet

  • advies regelmaat/voorspelbaarheid/prikkelreductie, inbakeren

  • video interactiebegeleiding

  • baby massage

  • stevig ouderschap = 6 preventieve huisbezoeken eerste 18 mnd

• let op depressiviteit bij ouders & kindermishandeling (shaken baby syndroom)

infecties kraambed

• endometritis

  • klachten = koorts, riekende lochia (& pijn)

  • 3-4 dgn na bevalling, iets hogere kans bij kunstverlossing

  • behandeling = afhankelijk van ziekte moeder

    • parenterale antibiotica bij gynaecoloog

    • oraal antibiotica thuis = amoxicilline + metronidazol

      • dagelijks controle → voorkom dat je betahemolytische streptokok groep A mist

• mastitis

  • lo = warm, harde schijf palpabel

    • niet ziek? = laat kind veel aanleggen (→ goed doorlopen) + pijnstilling

    • ziek/koorts? = antibiotica + pijnstilling

• urineweginfectie

• virale infectie

  • klachten = griepachtig beeld

gehoorscreening

• thuis 4de-7de dag na geboorte (meestal samen met hielprik)

• dmv OAE/otoakoestische emissies

• doel = vroegtijdig opsporen kinderen met permanent gehoorverlies 40 dB aan 1 of 2 oren → zodat passende interventie op tijd gestart kan worden

pusoogjes postpartum

• chlamydia

  • self-limiting, direct naar oogarts (voor uitsluiten gonorroe)

• gonorrhoe

  • = heftige conjunctivitis (risico corneale ulceratie + blindheid)

  • direct naar oogarts, direct starten ceftriaxon

afbuigende groei

• doel lengtemeting

  • jgz → tijdig afwijkende lengtegroei opsporen

  • kliniek → afwijkende lengtegroei diagnoseren + resultaat behandeling volgen

• afwijkende groei bij peuters

  • idiopathisch/familiair

  • primaire groeistoornis = syndroomaal (prader willi, down, noonan, turner), skeletdysplasie

  • secundaire groeistoornis = orgaanafwijking, endocriene/metabole afwijking, psychosociaal, veel infecties

  • → inschatten of verder onderzoek nodig is:

    • groeistoornis familie?

    • algemeen welbevinden kind?

    • hoe vaak is het kind ziek?

  • ≥ - 2,5 SDS beneden target height bij kind ≥ 3 j → verwijzing verdere diagnostiek

koorts

• < 1 mnd = naar kinderarts

  • < 3 mnd eigenlijk ook naar kinderarts (behalve duidelijke focus koorts)

  • door weinig immuniteit van baby

• > 3 dgn koorts zonder focus (bij kind) = beetje afwijkend/niet pluis → aanvullend onderzoek/verwijzing kinderarts

6de ziekte

• oorzaak = humaan herpesvirus 6 / hhv-6

• klachten = eerst koorts → koorts weg & daarna (wegdrukbare) huiduitslag

• beleid = afwachtend (self-limiting)

pneumonie bij kind

• verwacht dat een kind steeds beter wordt → knik in ziek zijn? = niet pluis

• na virale infectie = immuunsysteem iets lager → bacteriële superinfectie

  • behandeling = antibiotica

hand-voet-mond ziekte

• oorzaak = coxsackie virus / enterovirus (typisch kind infectie)

• klachten = rode/pijnlijke plekjes op handen/voeten & in mond

• behandeling = afwachtend/self-limiting

5de ziekte

• oorzaak = parvo b15 virus (zwanger? → hemolyse van baby)

• klachten = milde verkoudheid, erytheem gezicht = koorts + huiduitslag tegelijk

mazelen

• klachten = neusverkoudheid, conjunctivitis, vuurrode huiduitslag

• opzich niet heel ernstig, wel meldingsplichtig (R-getal 15) → toename door minder vaccinaties

waterpokken

• oorzaak = varicellazoster virus

• klachten = jeukende blaasjes/korstjes

kortademig kind

• laryngitis subglottica

  • klachten = blafhoest, inspiratoire stridor (LO géén bijzonderheden long)

  • behandeling = uitleg + geruststelling

    • milde stridor = niks

    • ernstige stridor = korte duur inhalatiecorticosteroïden

• bronchiale hyperreactiviteit bij BLWI (obv astma)

• epiglottitis → minder voorkomen in nl (vaccinatie tegen haemophulus influenzae b)

• corpus alienum (luchtweg)

• anafylactische reactie

alarmsignalen bij kinderen

• koorts pasgeborene

• pusoogjes postpartum

• koorts zonder focus > 3 dgn

• plotseling benauwd in kraambed

• typische kinderziektes = 5de + 6de ziekte, mond-hand-voetziekte, waterpokken, mazelen

belang van waar je wieg staat

• regel van 3-30-300

  • vanuit elke woning/werkplek/school moet je kunnen zien voor ontspanning:

    • 3 grote bomen

    • 30% boomkroonbedekking

    • 300 m wandelafstand naar groen

• bestaansonzekerheid

  • 4 belangrijkste vormen

    • minder toegang zorg

    • onzekere woning

    • financiële problemen

    • tekort (gezonde) voeding

• problemen in eerste 1000 dgn → verandering in lichaam

  • hechtingsproblematiek

  • systeem overbelast

  • → leidt tot: leerproblemen, gedragsproblemen, hvz, psychische problematiek, dm, kanker, korter levensduur, epigenetica naar volgende generaties

• ACE/adverse childhood events (oa mishandeling, verwaarlozing, probleem binnen huishouden)

  • lange termijn invloed op gezondheid

• teachable moments → op bepaalde momenten zijn mensen meer geneigd om gedrag te veranderen (zoals zwangerschap)

• voorzorg = (alleenstaande) moeders in risicovolle omstandigheden, zeer kwetsbare vrouwen, zwanger van eerste kind

  • risicofactoren = géén baan/opleiding, géén sociaal steunend netwerk, roken/alcohol/drugs, VG huiselijk geweld, psychosociale problemen

  • doelen =

    • primair preventie kindermishandeling/ernstig ontwikkelingsprobleem

    • verbeteren gezondheid + ontwikkeling kind

    • verbeteren persoonlijke ontwikkeling moeder

  • effect = minder kindermishandeling, minder roken tijdens/na zwangerschap, vaker + langer borstvoeding, moeder minder slachtoffer huiselijk geweld

• kansrijke start = van conceptie tot 2de levensjaar (= eerste 1000 dgn)

  • actieprogramma van ministering vws

  • → gezondheid voor/tijdens/na geboorte belangrijk voorspeller van fysieke + mentale gezondheid rest van leven

    • van tevoren kwetsbare ouders in beeld + minder ongeplande zwangerschappen

schoolverzuim

• ziekteverzuim = vaak signaal van dieperliggende problemen (psychische of persoonlijke problemen)

• 51% van jongeren in laatste 4 wkn minimaal 1 dg thuis vw ziekte

  • meer in onderbouw & bij meisjes

  • hoe hoger de opleiding → hoe minder ziekteverzuim

• risicofactoren ziekteverzuim = meisje, vmbo, niet-nederlands voelen, eenoudergezin, thuis géén financiële problemen

• positieve gezondheid (= gericht op participatie in samenleving) → belangrijk om snel terug te gaan naar school

• zorgwekkend ziekteverzuim → MAZL-criteria

  • 7de schooldag achter elkaar

  • 4x in 12 wkn

  • stappenplan

    • aannemen ziektemelding

    • contact opnemen met ouders na ziekmelding

    • school in gesprek bij zorgwekkend verzuim

    • zn consultatie jgz

    • school vraagt consult jeugdarts

    • integraal plan van aanpak

    • monitoring + evaluatie

schooluitval

• vroegtijdig schoolverlaten (zonder diploma)

  • risico werkloosheid

  • vaak ongeschoold werk

  • risico gemarginaliseerd te worden

  • → ook minder goede gezondheid op lange termijn

gemeenschappelijke inschatting zorgbehoefte

• lage gezondheidsvaardigheden leidt tot

  • meer problemen communicatie met professionals

  • > roken + obesitas

  • < vaccinaties

  • minder zelf beslissen over behandeling

  • meer probleem zelfmanagement

  • eerder overlijden

ondervoeding bij ouderen

• gekenmerkd door = tekort aan energie en/of andere voedingsstoffen

  • 3 criteria =

    • functieverlies

    • ongewenst gewichtsverlies

    • (acuut/chronisch) disbalans tussen inname-verbruik

• vaker bij kwetsbare ouderen, 1/12 (6,4-10,7%) thuiswonende 65+

• risicofactoren

  • biologisch = mondproblemen, minder reuk/smaak/visus/speekselaanmaak, pijnklacht/GI-klacht, afname functie/kracht zelf eten te bereiden/eten, comorbiditeit/medicatie (veel GI-bijwerking)

  • psychosociaal = cognitieve stoornis, aanwijzing tekort zelfzorg/afhankelijk van anderen, eenzaamheid, somberheid/stress/angst

• gevolgen ondervoeding = minder conditie/wondgenezing/functionaiteit/KvL, meer complicaties/infecties/decubitus/opnameduur/kosten + meer sterftekans

• meten ondervoeding bij kwetsbare ouderen

  • gouden standaard = CGA + MNA

    • CGA/comprehensive geriatric assessment → kijk naar hele plaatje pt

      • onderscheid problemen op 4 domeinen = somatiek, psychisch, sociaal, functioneel

    • MNA/mini nutritional assessment = onderveoding meten, riisco op ondervoeding inschatten (als niet aan criteria voldoet), evalueren effect voedingsbehandeling

  • minder correlatie = anamnetisch gewichtsverlies, bmi, bovenarmomtrek, kuitomtrek

  • bij pt opgenomen in ziekenhuis =

    • MUST/malnutition universal screening tool → 5 stappen

    • SNAQ/short nutritional assessment questionnairre → 3 vragen

• behandeling = voedingsinterventie + interventies op oorzakelijke factoren ondervoeding

  • bijvoeding (diëtist)

  • sondevoeding → alleen bij ouderen: aanpassen gewone voeding ivm drinkvoeding onvoldoende om specifieke voedingsdoelen te halen + realistische kans op verbetering algehele conditie

  • behandeldoelen = minimaal 1500 kcal/dag, 1,2 g/kg/dag eiwit, 1700 ml/dag vocht, 65-75 mmol/l vit d spiegel, micronutriënten aanbevolen dagelijkse hoeveelheid

apathie bij ouderen

= gedrag gekenmerkt door verlies aan initiatief, lusteloosheid + onverschillig (zowel gedrag als emoties)

• kan teken zijn van onderliggend somatisch/psychisch problemen

  • kan leiden tot lijdensdruk bij cliënt + mantelverzorger

• probleem analyse

  • lichamelijk (zoals afib/hypertensie/hypercholesterolaemie → alles trager, pijn)

  • psychisch (zoals (stil) delier, depressie, dementie)

  • persoonlijk karakter/temperament, copingstijl, levensloop, levensstijl

  • contextfactoren (sociaal/fysieke omgeving, dagebesteding)

  • medicatie/middelengebruik

• neuropsychiatrische symptomen bij dementie / BPSD/behavioural and psychological symptoms of dementia

  • = al het gedrag dat gepaard gaat met lijdensdruk / gevaar voor persoon met dementie of mensen in omgeving

  • bepaalde gedragsuitingen/gedragsclusters → andere aanpak per cluster

    • apathie = minder intresse, terugtrekking

    • agressie = fysiek/verbaal agressief, agressieve weerstand tegen zorg

    • agitatie = pacing, herhalende acties, (aan)kleden, rusteloos/anxious

    • psychotisch = hallucinaties, wanen, misidentificatie, suspicious

    • manisch = euforie, irritable, pressured speech

    • depressief = verdrietig, hopeloos, schuld, anxious, irritable/schreeuwen, suicidiaal

vallen bij oudere

• oorzaken van vallen

  • diabetes door → polyneuropathie (→ minder propriocepsis), hypoglycemie, visusstoornis (door retinopathie)

  • gonartrose → antalgisch looppatroon + minder bewegelijkheid knie

  • hypothyreoïdie → bradycardie, traagheid

  • te hoge dosis antihypertensivum → hypotensie

• anamnese + LO

  • welke omstandigheden van val? hoevaak? wanneer? letsel?

  • vraag naar wegraking = prodromen → (draai)duizeligheid, licht in hoofd

  • vraag naar: visusstoornis, krachtsverlies/pijn voet/knie/heup, minder gevoel benen

  • algemeen + neurologisch onderzoek, beoordeel looppatroon → start, continuïteit, omdraaien tijdens lopen, visuele controle, zijwaartse beweging

    • zijwaartse beoordeling (stapsymmetrie, staplengte, armswing, voetlanding)

    • voor-achterwaartse beoordeling (stabilteit zijwaartse richting, romprotatie)

dementie

• criteria = cognitieve of gedragsmatige symptomen die:

  • interfereren met dagelijks functioneren

  • duidelijk toegenomen zijn tov eerder niveau functioneren

  • niet verklaard door delier/depressie

  • gediagnosticeerd obv (hetero)anamense + objectiveerd met MMSE + kloktekentest/RUDAS

  • cognitieve beperking in ≥ 2 van volgende domeinen:

    • vermogen op nieuwe informatie op te slaan + te onthouden

    • redeneren + uitvoeren complexe taken, inschattingsvermogen

    • visuospatiële functies (zien + verwerken ruimtelijke informatie)

    • taalfunctie

    • gedrag + persoonlijkheid

• 5 belangrijkste vormen

  • ziekte van alzheimer

  • vasculaire dementie

  • dementie met lewy lichaampjes

  • dementie door ziekte van parkinson

  • frontotemporale dementie

• sfmpc methode = zorgproblematiek pt structureren + in kaart brengen

  • somatisch

  • functioneel/activiteit

  • maatschappelijk (ook gedrag van anderen)

  • psychisch

  • communicatie

obstipatie bij ouderen

• criteria = ≥ 2 van:

  • frequentie < 2x p week

  • hard persen

  • harde ontlasting

  • gevoel incomplete defaecatie

• oorzaken bij ouderen

  • dementie

  • obstructie door carcinoom

  • bijwerking medicatie (opiaat, anticholinergica)

  • metabole stoornis (DM, hypothyreoïdie)

  • bekkenbodemproblematiek

  • functioneel = weinig bewegen/drinken/vezels, niet toegeven aan defaecatiedrang

bacteriële huidinfecties (bij ouderen)

• erysipelas is specifieke vorm van cellulitis → behandel op zelfde manier

  • 4 dd flucloxacilline

  • pijnstilling paracetamol

  • (metoclopramide voor misselijkheid)

• meest voorkomende veroorzakers =

  • strepcoccus pyogenes (groep-A-bètahemolytische streptkok)

  • s aureus

stervensfase (natuurlijke dood)

= direcht voorafgaand aan overlijden (verwachting binnen enkele dagen)

• final common pathway = eerste geleidelijk, daarna snel toenemende achteruitgang van vitale orgaansystemen

  • observatie + klinische ervaring

    • anorexie

    • toename zwakte/sufheid/bedlegerig

    • bloeddrukdaling, snelle zwakke pols

    • bewustzijnsdaling/afname urineproductie

    • cheyne-stokes ademhaling

• beleid tijdens stervensfase

  • benoem de fase, te verwachten klachten/problemen

  • bespreek = vochttoediening, medicatie (vooral lange termijn niet meer nodig), begeleiding naasten bij waken

  • bedenk = ruimte/gelegenheid persoonlijk afscheid/rituelen, regeling praktisch/emotionele ondersteuning door professionals, goede documentatie dossier

  • beperk = medicatie, medisch (be)handelingen, (staak) voeding/vocht, overleg uitzetten pacemakers/icd

  • behandel = mondverzorging, symptomen

• → enige wat belangrijk is = kwaliteit van leven + bestrijden klachten

• na overlijden = lijkschouw zo spoedig mogelijk

  • uiterlijk < 3u na melding bij ha/hap

    • verpleeghuis/zorginstelling tussen 23-7u? → mag volgende ochtend

onnatuurlijke dood

• lijkvinding

  • materiele lijkvinding = ziet lijk liggen

  • juridisch lijkvinding = ID overledende/plaats/datum overlijden onbekend

    • bij ha vooral onbekende datum

    • by proxy → door omstandigheden kan je beetje datum vaststellen

• vaststellen dood

  • pols (carotis)

  • ademhaling

  • cerebrale functies

  • postmortale verschijnselen

    • oogbaldruk verlaagd na overlijden

    • lijkvlekken → kleur (blauw-paars), locatie, wegdrukbaarheid

      • wegdrukbaarheid

        • < 6u volledig verplaatsbaar/wegdrukbaar

        • 6-12u mengbeeld

        • > 12u vast (ontbinden vaten → erytrocyten uit vat)

      • bij hartfalen kan al ontstaan terwijl pt nog leeft

      • CO-vergiftiging/hele koud = vuurrood vlek

      • géén lijkvlekken? = trauma, gesprongen aneurysma

    • lijkstijfheid

    • ontbinding

• overlijden verklaring

  • A-verklaring = overtuigd van natuurlijk overlijden

    • persoonlijk schouden, overtuigen op datum, persoonlijk overtuigd van natuurlijk overlijden

  • B-verklaring

    • geef waaraan pt is overleden

    • schouwende arts vult deel D in (natuurlijk overlijden), wees specifiek

    • vermoeden niet-natuurlijk overlijden? = bel forensisch arts

• natuurlijk overlijden = uitsluitend door spontane ziekte (ook complicatie)

• niet-natuurlijk overlijden = direct/indirect gevolg van ongeval/geweld/andere van buiten komende oorzaak/misdrijf/(zelf)moord

  • ook onjuist medisch handelen/medische fout of euthanasie

• ieder overlijden minderjarige mensen bij forensisch arts → NODOK/nader onderzoek doodsoorzaak kinderen (afname bloed, radiologie, sectie)

• wat kan er na overlijden?

  • gerechtelijke sectie → géén toestemming nabestaanden nodig, beslist door officier van justitie

  • klinische sectie → wél toestemming nabestaanden nodig (30% gevallen toch andere doodsoorzaak) = gratis

  • donatie (orgaan + weefsel)

  • begraven/crematie/wetenschap