Histologia przewodu pokarmowego: jelito cienkie, jelito grube i trzustka

Zestaw fiszek pojęciowych obejmujący budowę histologiczną jelita cienkiego, jelita grubego oraz zewnątrz- i wewnątrzwydzielniczej części trzustki na podstawie notatek z wykładu.

Jelito cienkie

Odcinek przewodu pokarmowego o długości $4-7\text{ m}$, którego funkcją jest kontynuowanie procesu trawienia i wchłanianie składników pokarmowych; dzieli się na dwunastnicę, jelito czcze oraz jelito kręte.

Fałdy okrężne (zastawki Kerkringa)

Widoczne makroskopowo pofałdowania błony śluzowej i podśluzowej; pojawiają się w początkowym odcinku dwunastnicy, osiągają największe rozmiary w jelicie czczym i stopniowo zanikają w jelicie krętym.

Kosmki jelitowe

Charakterystyczne wypustki błony śluzowej jelita cienkiego pokryte nabłonkiem jednowarstwowym walcowatym; w dwunastnicy są krótkie i liściowate, w jelicie czczym długie i palczaste, a w krętym krótkie oraz rzadkie.

Krypty Lieberkühna

Gruczoły jelitowe zlokalizowane głęboko w blaszce właściwej błony śluzowej pomiędzy kosmkami; nie zanikają w jelicie cienkim oraz występują na całej powierzchni jelita grubego.

Gruczoły dwunastnicze (błony podśluzowej)

Gruczoły cewkowo-pęcherzykowe występujące w błonie podśluzowej dwunastnicy, których wydzielina odpowiada za alkalizację kwaśnej treści żołądkowej.

Enterocyty

Najliczniejsze komórki absorpcyjne jelita cienkiego; na powierzchni szczytowej posiadają około $3000$ mikrokosmków tworzących rąbek szczoteczkowy, który zwiększa powierzchnię wchłaniania komórki około $30$-krotnie.

Rdzeń aktynowy mikrokosmka

Struktura wewnątrz mikrokosmka enterocytu zbudowana z wiązki $20-40$ równoległych filamentów aktynowych połączonych fimbryną i villiną, zakotwiczona w błonie komórkowej za pomocą miozyny I, kalmoduliny oraz forminy.

Enzymy mikrokosmków enterocytów

Zespoły enzymów zakotwiczonych w błonie mikrokosmków kończące hydrolizę węglowodanów i białek: laktaza, maltaza, sacharaza (beta-fruktofuranozydaza) oraz enzymy proteolityczne: enterokinaza i aminopeptydaza.

Komórki kubkowe jelita

Komórki śluzowe pozbawione mikrokosmków, których rozszerzona część szczytowa zawiera pęcherzyki wydzielnicze z glikoproteinami; uwalniany śluz chroni nabłonek przed enzymami trawiennymi i ułatwia pasaż mas kałowych.

Komórki Panetha

Piramidalne komórki zlokalizowane w dolnej części krypt jelitowych jelita cienkiego, uwalniające czynnik martwicy nowotworów ($\text{TNF-}\alpha$), lizozym oraz białka z grup defensyn i kryptydyn; nie występują w jelicie grubym.

Komórki enteroendokrynowe jelita

Komórki zlokalizowane w kryptach jelitowych uwalniające hormony tkankowe; ich ziarnistości wydzielnicze znajdują się zawsze w przypodstawnej części komórki.

Komórki M

Wyspecjalizowane komórki nabłonkowe zlokalizowane nad grudkami limfatycznymi samotnymi i skupionymi, które współpracują z komórkami dendrytycznymi w procesie prezentowania antygenów.

Kępki Peyera

Skupiska grudek chłonnych obecne przede wszystkim w blaszce właściwej błony śluzowej jelita krętego oraz jelita grubego, wchodzące w skład układu GALT.

GALT (gut-associated lymphatic tissue)

Tkanka limfatyczna związana z przewodem pokarmowym, której głównym elementem strukturalnym są grudki chłonne samotne oraz grudki skupione (kępki Peyera).

Błona śluzowa jelita grubego

Struktura pozbawiona fałdów okrężnych oraz kosmków jelitowych, zawierająca liczne ujścia krypt Lieberkühna i nabłonek obfitujący w komórki kubkowe; jej enterocyty mają rzadsze i krótsze mikrokosmki niż w jelicie cienkim.

Wyrostek robaczkowy

Część jelita grubego o szczególnie cienkiej błonie mięśniowej właściwej, w której błona śluzowa i podśluzowa są niemal w całości nacieczone przez limfocyty tworzące grudki chłonne.

Wyspy Langerhansa

Wewnątrzwydzielnicza (endokrynowa) część trzustki, stanowiąca około $2\%$ masy całego narządu.

Część egzokrynowa trzustki

Zewnątrzwydzielnicza część trzustki zbudowana z gruczołów pęcherzykowych podzielonych na zraziki tkanką łączną wiotką; tworzy głowę, szyję, trzon i ogon narządu oraz produkuje sok trzustkowy.

Przewód Wirsunga

Główny przewód wyprowadzający część egzokrynową trzustki, który łączy się z przewodem żółciowym przed ujściem na brodawce Vatera w dwunastnicy.

Brodawka Vatera (brodawka dwunastnicy)

Miejsce w dwunastnicy, przez które enzymy soku trzustkowego oraz żółć dostają się do światła przewodu pokarmowego za pośrednictwem przewodu trzustkowego.

Trypsynogen

Zymogen wydzielany przez zewnątrzwydzielniczą część trzustki, który w dwunastnicy ulega aktywacji do trypsyny w sposób autokatalityczny lub pod wpływem jelitowej enterokinazy.

Chymotrypsynogen

Nieaktywny proenzym soku trzustkowego, który w świetle dwunastnicy jest aktywowany do chymotrypsyny pod wpływem trypsyny.