ethologie

wat is ethologie

de biologische studie van gedrag

traiune-brain theorie

steunt op vergelijkende functionele neuro-anatomie

primitieve reptiliaanse hersenen (hersenstam)

stimulus-respons, geen externe invloed

paleocortex (het limbisch systeem)

zorgt voor meer geheugen

neocortex

zorgt voor de verbeelding

gedrag

iedere uitwendig waarneembare activiteit van het organisme.

een eigenschap van het dier waarmee het zijn relatie tot het uitwendig milieu kan veranderen

gedrag kan beïnvloed worden

op alle niveaus van het organismen

door een tal van aspecten uit het milieu

4 vragen van tinbergen

• welke oorzaken leiden tot dit gedrag (causaliteit)

• hoe is het gedrag ontstaan in de loop van de evolutie (fylogenie)

• hoe ontwikkeld gedrag zich (ontogenie)

• waar dient gedrag voor (functie)

vragen van wiepkema

• wat is het effect van leerprocessen op gedrag

• zijn er modellen mogelijk die gedrag kunnen verklaren en concepten interpreteren

• kan ethologiesche kennis iets zeggen over welzijn

reflexen

het eenvoudigste voorbeeld van oorzaak-gevolg

soorten stimulie

1. priming stimulie

2. releasing stimuli

priming stimuli

doen de probaliteit van een reactie in de toekomst toenemen

releasing stimuli

lokt onmiddelijke reactie uit

formatio reticularis

draagt bij aan de algemene waakzaamheid, lokt niet direct gedrag uit, maar draagt bij tot de verhoging of de verlaging van een drempelwaarde

umwelt

de zintuigelijke wereld

sleutelprikkel

een specifieke stimulus waarop dieren reageren met een welbepaald gedrag

sleutelprikkels zijn typisch rood

drempelwaarde

de minimale waarde die een sleutelprikkel moet hebben om een reactie uit te lokken (is niet constant)

heterogene summatie/prikkelsummatie

verschillende kwaliteiten van de stimulus kunnen opgeteld/afgetrokken worden

adaptieve waarde

het onmiddelijk adequaat reageren op een prikkel, is heel belangrijk om te kunnen overleven

supernomale prikkel

het gebeurt dat dieren sterker reageren op stimuli waarvan de intensiteit in de natuur niet te vinden is. (grotere eieren)

mimmicry

het gaan lijken op een ander om niet opgegeten te worden

batesian mimicry

niet eerlijk signaal

müllerian mimicry

eerlijk signaal

camouflage

eenvoudigste vorm van mimicry, komt ook voor bij planten, organisme gaat lijken op zijn omgeving om niet op te vallen

evaluatiesignalen

signalen die ‘eerlijk’ de kracht van de zender weergeven

conventionele signalen

signalen correleren met bepaalde positieve eigenschappen van de zender, maar liegen is moeilijk

interceptoren

nemen allerlei eigenschappen waar van het intern milieu

indirecte richting waarop hormonen gedrag beïnvloeden

via de toestand van de werking van organen

directe richting waarop hormonen het gedrag kunnen beïnvloeden

via gespecialiseerde neuronen in de hersenen zelf (+ oestrogeen)

conclusie m.b.t. de behandeling van hormonen op ratten

de aanwezigheid van testosteron in de vroege jeugd, zowel bij genetisch mannelijke als genetisch vrouwelijke dieren kan leiden tot het ontstaan van fenotypische mannelijke kenmerken qua gedrag

HPA

cascadesysteem dat in werking slaat wanneer het dier stress ervaart

feromonen

stof geproduceerd door een individu als informatie-overdracht naar een ander individu ( of groep). het is een signaal.

aanpassingen aan gedrag door

ontogenese en leerprocessen

fylogenese

ontogenese

dier kan zich aanpassen aan het milieu door zijn gedrag te veranderen

fylogenese

het genetisch geheugen; adaptaties die over de generaties heen door natuurlijke selectie ontstaan zijn

switch genes

genen die instaan voor de keuze tussen twee mogelijke alternatieven in de ontwikkeling, switch genes beheersen het al dan niet optreden van 1 van de 2. het wel of niet optreden heeft te maken met een drempelwaarde. dus ze bepalen de waarde van de drempelwaarde

algemene modaliteiten

de invloed van genen op het temperament; de gedragspatronen zijn hetzelfde, maar ze verschillen in de intensiteit

heritabiliteit/erfelijkheid

geeft aan in welke mate een eigenschap geselecteerd kan worden. het is een momentopname, zegt iets over de populatie, niets over de erfelijkheid

selectiedifferentiaal

het verschil van gemiddelde of ingemiddlede van uw parentale populatie en uw populatie waarmee je gaat selecteren

gain

het verschil van gemiddelde of ingemiddelde van uw parentale populatie naar uw F1 populatie (hoeveelheid winst die je hebt gemaakt (in staartlengte))

isogene stammen

door een langdurige inteelt tussen broers en zussen is men tot stammen gekomen van die van hetzelfde geslacht exact dezelfde genen hebben en homozygoot zijn

3 soorten experimenten voor pre- en postnatale effecten

• wederzijdse kruising stam A/ stam B

• cross-fostering

• transplanteren van de ovaria

knock-out

het uitschakelen van een gen dat codeert voor een eiwit

biologische evolutie

verandering in de loop van de tijd van de genetisch samenstelling van de leden van een populatie

microëvolutie

veranderingen die plaatsgrijpen binnen een beperkt aantal generaties (1e stap van soortvorming)

macroëvolutie

veranderingen die plaatsgrijpen over eeuwen/ millenia

homologe gedragspatronen

gedragingen binnen verschillende populaties die geheel of gedeeltelijk afstammen van gemeenschappelijke voorouders

analoge gedragspatronen

gelijkaardige gedragingen die doorheen de evolutie ontstaan zijn bij niet-verwante populaties door gelijkaardige selectie-druk van het milieu

ritualisatie

een evolutieproces waarbij intentiebewegingen en oversprongbewegingen gemodificeerd worden tot zij een sociale waarde bekomen

intentiebeweging

je wilt een gedrag starten, maar je maakt het niet af

overspronggedrag

wassen, gapen, als dier in stress

emancipatie

geritualiseerde gedragingen zijn ongevoelig voor factoren die belangrijk waren bij het ontstaan ervan in de oorspronkelijke context

ontologie

hoe ontstaat gedrag in de loop van het leven van een individu

epigenetica

verandering in genexpressie zonder verandering in DNA-sequentie, het vormt in feite een brug tussen fenotype en genotype

isolatieproeven van Kasper Hauser

proeven bij dieren om te kijken wat aangeboren en aangeleerd gedrag was, veel kritiek op want

• zelfperceptie

• overdacht van informatie tussen contexten

• alternatieve compensatieprocessen

maturatie/rijping

gedragsverandering bepaald door de groei van het organisme

neotonie

behoud van kenmerken typisch voor juveniel stadium tijdens adulte periode

regressie

tijdens volwassen stadium treedt opnieuw gedrag uit de jeugd op

fixed action patterns

• vrij gesteriotypeerde gedragspatronen

• komen voor bij alle individuen van een stam/ras/soort

• vaak als reactie op specifieke sleutelprikkels

epigenie

jeugdervaringen kunnen, meer dan latere leerprocessen, vaste geheugenbeelden doen ontstaan die vaak het gedrag voor het leven doen bepalen.

gevoelige periode

de maturatie bepaald het begin:

• sensorisch: het jong moet stimuli waarnemen

• motorisch: het jong moet kunnen oriënteren en stimulus naderen

de gevoelige periode eindigt wanneer het dier voldoende vertrouwd is met de stimulus en het onderscheid kan maken met andere stimuli.

resultaat = het ontstaan van een voorkeur

motivatie

het proces dat bepaald welk gedrag optreed en wanneer

setpoint en alliesthesie

punt waarop de actuele situatie te veel afwijkt van de norm, en we starten de feedbackloop

=ook: dezelfde prikkel anders waarnemen

motivatietoestand

binnen een bepaalde tijdspanne is een dier onderhevig aan een aantal motivaties, er kan uiteindelijk maar 1 gedrag tegelijkertijd worden uitgevoerd. (behavioral common final path)

karakteristieken van doelgericht gedrag

1. appetitief gedrag

2. consummatorische gedrag

3. fase van verzadiging

appetitief gedrag

het doel zoeken

consummatorisch gedrag

de bevrediging zelf, afsluiten van de gedragssequentie

fase van verzadiging

na bereiken van het doel zal drempelwaarde stijgen