Geozagrożenia i metody ich monitorowania

Zestaw fiszek słownikowych obejmujący pojęcia związane z rodzajami geozagrożeń, ich klasyfikacją, mechanizmami powstawania, relacjami między katastrofą a klęską żywiołową oraz narzędziami monitoringu i teledetekcji (ISOK, CEMS, ASTER).

Geozagrożenia (zagrożenia naturalne)

Zjawiska i procesy geologiczne, meteorologiczne oraz hydrologiczne, które stają się niebezpieczne dla zdrowia, życia i działalności człowieka.

Czynniki endogeniczne geozagrożeń

Siły działające z wnętrza Ziemi, wywołujące geozagrożenia geologiczne, takie jak trzęsienia ziemi czy zjawiska wulkaniczne.

Czynniki egzogeniczne geozagrożeń

Procesy zewnętrzne kształtujące powierzchnię Ziemi, wywołujące geozagrożenia o charakterze meteorologicznym, hydrologicznym czy geomorfologicznym.

Epifitozy

Masowe zachorowania i rozprzestrzenianie się chorób roślin, klasyfikowane jako geozagrożenia biologiczne.

Epizootie

Masowe występowanie chorób zakaźnych wśród zwierząt na określonym obszarze, zaliczane do biologicznych geozagrożeń.

GLOF (Glacial Lake Outburst Flood)

Gwałtowna powódź wywołana zniszczeniem naturalnej zapory (np. moreny) tworzącej brzeg jeziora i gwałtownym spływem bardzo dużych ilości wody w dół doliny.

LLOF (Landslide Lake Outburst Flood)

Powódź będąca skutkiem zniszczenia naturalnej zapory wskutek osunięcia się mas skalnych i gwałtownego spływu bardzo dużych ilości wody w dół doliny.

Plaga myszy w Nowej Południowej Walii (maj 2021 r.)

Przykład geozagrożenia biologicznego w Australii, gdzie gwałtowny wzrost populacji myszy domowych wywołał straty materialne oszacowane na ponad $100\text{ mln USD}$.

Katastrofa naturalna (przyrodnicza)

Zjawisko mające miejsce w sytuacji, gdy geozagrożenie urzeczywistnia się na danym obszarze (np. dochodzi do erupcji wulkanu lub trzęsienia ziemi).

Klęska żywiołowa

Stan ogłaszany, gdy skutki katastrofy naturalnej zagrażają życiu, zdrowiu dużej liczby ludzi bądź infrastrukturze, a ochrona i pomoc wymagają zastosowania nadzwyczajnych środków.

Rządowe Centrum Bezpieczeństwa (RCB)

Instytucja w Polsce odpowiedzialna za przygotowywanie planów zarządzania kryzysowego, zawierających m.in. instrukcje działań służb oraz matryce ryzyka.

Matryca ryzyka

Zestawienie analityczne w planie zarządzania kryzysowego, które szereguje zagrożenia według prawdopodobieństwa ich wystąpienia oraz wielkości skutków dla bezpieczeństwa narodowego.

Informatyczny System Osłony Kraju (ISOK)

Polski system oparty na narzędziach GIS, który wykorzystuje m.in. modele terenu i dane IMGW do prognozowania powodzi oraz wyznaczania obiektów wymagających interwencji lub ewakuacji.

Teledetekcja

Metoda badawcza polegająca na wykorzystaniu zdjęć lotniczych i satelitarnych do prognozowania geozagrożeń, szacowania skali zniszczeń oraz koordynowania akcji ratowniczych.

CEMS (Copernicus Emergency Management Service)

Utworzony przez Unię Europejską system satelitarny, który dostarcza służbom ratowniczym robocze mapy obszaru kataklizmu już po $2$ godzinach od zgłoszenia.

ASTER

Amerykańsko-japoński system satelitarny rejestrujący dane w $14$ pasmach (od widzialnego do termalnej podczerwieni), służący m.in. do tworzenia trójwymiarowych cyfrowych modeli wysokościowych terenów po katastrofach.