Bab 10: Sarawak dan Sabah dalam Alam Melayu & Kemunculan Pemerintahan Tempatan

Koleksi kad imbas istilah dan konsep penting bagi bab 10 Sejarah Tingkatan 2 mengenai hubungan Sarawak dan Sabah dalam Alam Melayu serta bentuk pemerintahan tempatan.

Bukit Tengkorak

Pusat pembuatan tembikar di Semporna, Sabah yang wujud sejak sebelum Masihi dan menjalankan kegiatan perdagangan dengan kawasan di luar Sabah.

Chu-Po

Pelabuhan di utara Sabah yang muncul pada abad ketiga dan bertindak sebagai pusat mengeksport besi ke Funan dan Champa.

Santubong

Pusat perdagangan utama di Sarawak yang muncul pada abad ketujuh, membekalkan kapur barus, kayu laka, lilin, lebah madu, serta kulit penyu, dan berkembang sebagai pusat industri peleburan bijih besi pada abad ke-13.

Gendang Gangsa Timbang Dayang

Gendang gangsa jenis Moko buatan Pulau Jawa yang ditemui di Pulau Banggi, Sabah, membuktikan kewujudan hubungan perdagangan antara kerajaan Majapahit dengan penduduk di utara Sabah.

Sarang Burung

Hasil hutan utama di utara Sabah yang menjadi tarikan utama pedagang dari China pada abad ke-15 di bawah naungan Kesultanan Sulu.

Patung Ganesha

Tinggalan patung keagamaan yang ditemui di Limbang, Sarawak, yang membuktikan penganutan dan pengaruh agama Hindu di kawasan tersebut.

Objek Emas Santubong

Tinggalan objek-objek barangan emas berkaitan agama Buddha yang dijumpai di Santubong dari zaman kegemilangan kerajaan Srivijaya.

Po-ni

Nama bagi pelabuhan Santubong berdasarkan catatan sumber sejarah tertulis dari China mengikut dapatan pengkaji Jan Wisseman Christie.

Tuai Rumah

Gelaran pemimpin bagi sistem kepimpinan kesukuan masyarakat Iban di kawasan pedalaman Sarawak.

Kelunan Maren / Hipun Uma

Gelaran ketua atau pemimpin kesukuan bagi masyarakat kaum Kayan di pedalaman Sarawak.

Peran Lepo

Gelaran bagi pemimpin kepimpinan kesukuan kaum Kenyah di kawasan pedalaman Sarawak.

Laih Rayeh

Gelaran bagi ketua atau pemimpin kesukuan kaum Kelabit di kawasan pedalaman Sarawak.

Kerajaan Sawaku

Kerajaan awal di lembah sungai Sarawak yang berpusat di Santubong dan sekitar Sungai Sarawak, diasaskan oleh Datu Merpati pada abad ketujuh.

Batu Gambar

Ukiran batu purba di Santubong yang menjadi bukti arkeologi kewujudan kerajaan Sawaku.

Kerajaan Samadong

Kerajaan awal di Sarawak yang terletak di Samarahan dan Sadong pada abad ketujuh, dibuktikan dengan penemuan Batu Berhala di Samarahan.

Orang Kaya

Gelaran kehormat yang dikurniakan oleh Kesultanan Melayu Brunei kepada suku kaum di pedalaman Sarawak untuk menguatkan hubungan pentadbiran.

Kerajaan Kalka

Kerajaan awal di Sarawak yang terletak di Kuala Sungai Kalka, diasaskan oleh Dayang Hubu dan Dayang Ruku.

Kerajaan Melano

Kerajaan awal di Sarawak yang berpusat di Sungai Retus pada abad ke-11 dan diasaskan oleh Tugau.

Kerajaan Saribas

Kerajaan awal di Sarawak yang terletak di pertemuan Batang Saribas dan Sungai Rimbas, diasaskan oleh Pengiran Temenggung Abdul Kadir berpusat di Tandang Sari Muara Sungai Rimbas.

Negarakertagama

Manuskrip luar dari kerajaan Majapahit yang ditulis sekitar abad ke-14, menyenaraikan empat kerajaan awal di Sarawak iaitu Sawaku, Kalka, Samadong, dan Melano.

Silsilah Raja-raja Brunei

Manuskrip tempatan yang merekodkan kewujudan lima kerajaan awal di Sarawak iaitu Kalka, Serawak (Sawaku), Saribas, Samarahan (Samadong), dan Mukah (Melano).

Orang Tua

Gelaran ketua kesukuan yang mentadbir masyarakat pedalaman Sabah bagi kaum Kadazandusun, Murut, dan Orang Sungai.

Bobohizan / Bobolian

Pemimpin adat dan agama bagi kaum Kadazandusun di Sabah yang bertindak menguruskan hal berkaitan adat serta pantang larang.

Babalian

Pemimpin spiritual dan adat bagi kaum Murut di Sabah yang menguruskan hal keagamaan, adat, dan pantang larang kaum.

Ketua Kaum Murut

Pemimpin kesukuan yang memimpin masyarakat kaum Murut secara bebas daripada kawalan kuasa luar di pedalaman Sabah.

Wakil Raja

Sistem pentadbiran oleh wakil kerajaan Alam Melayu (seperti Brunei dan Sulu) di kawasan lembah sungai yang menjalankan tugas kehakiman, menjaga keamanan, kebajikan penduduk, dan mengutip cukai.