AFRF 121 Afrikaans Phonetics and Phonology Vocabulary

Vocabulary flashcards covering key terms and definitions across all 4 units of AFRF 121 Afrikaans Phonetics and Phonology.

Spraak

Die mondelinge gebruik van taal om deur betekenisvolle klanke met ander te kommunikeer.

Spraakklank

'n Afsonderlike hoorbare taalklank wat deur lugvloei en die beweging of stand van spraakorgane gevorm word.

Spraakproses

Die verstandelike en fisiese proses waarin 'n sender 'n boodskap vorm, as klank uitspreek en 'n ontvanger dit hoor, vertolk en daarop reageer.

Spraakapparaat

Al die organe en sisteme wat lug verskaf, stem voortbring en die lugstroom tot herkenbare spraakklanke vorm.

Infraglottale sisteem

Die spraaksisteem wat bestaan uit die longe, twee longpype, lugpyp, borskas en diafragma, verantwoordelik vir die inisiëring en geleiding van die lugstroom.

Fonasiesisteem

Die spraaksisteem wat die strottehoof, stemlippe, stemspleet, vals stemlippe, holte van Morgagni en epiglottis insluit, wat stem vorm en stemgewing bepaal.

Supraglottale sisteem

Die spraaksisteem wat bestaan uit die keelholte, mondholte en neusholtes, wat die lugstroom resoneer en tot onderskeibare spraakklanke vorm.

Aktiewe artikulators

Beweeglike spraakorgane—soos die onderlip, onderkaak en tong—wat tydens artikulasie beweeg om spraakklanke te vorm.

Passiewe artikulators

Vaste spraakstrukture—soos die bolip, boonste tande, tandwortels, harde verhemelte, sagte verhemelte (velum) en kleintongetjie—waartoe aktiewe artikulators beweeg.

Ortografie

Die konvensionele spelling van woorde met behulp van letters van die Romeinse alfabet.

Fonetiese alfabet

'n Stelsel van simbole wat gebruik word om aan te dui hoe spraakklanke werklik uitgespreek word.

Fonetiese transkripsie

Die weergawe van gesproke taal in geskrewe vorm met behulp van fonetiese simbole tussen vierkantige hakies.

IPA (Internasionale Fonetiese Alfabet)

'n Universele alfabet wat ontwerp is om 'n unieke simbool vir elke onderskeibare spraakklank oor tale heen te bied.

Monoftong

'n Suiwer vokaalklank waarin slegs 'n enkele duidelike vokaalkwaliteit regdeur die artikulasie daarvan gehoor word.

Egte diftonge

Tweeklanke waar albei vokaaldele gelyke klem ontvang, spesifiek y/ei [əi], ui [œy] en ou [œu].

Onegte diftonge

Vokaalkombinasies wat gevorm word wanneer 'n lang vokaal met 'n hoë vokaal of glyer verbind, soos [e:w], [ɑ:i], [o:i] en [ui].

Stembandklapper (Glottisslag)

'n Ligte plofklank [ʔ] wat by die stemlippe gevorm word voor 'n vokaal aan die begin van 'n sillabe.

Fonetiek

Die tak van die taalkunde wat spraakklanke bestudeer, insluitend hul fisiese produksie, oordrag en persepsie.

Artikulatoriese fonetiek

Die tak van die fonetiek wat fokus op die fisiese vorming en artikulasie van klanke deur die spraakorgane.

Akoestiese fonetiek

Die tak van die fonetiek wat die fisiese klankgolwe bestudeer wat tydens spraak van spreker na luisteraar voortgeplant word.

Ouditiewe fonetiek

Die tak van die fonetiek wat handel oor hoe spraakklanke deur die oor en brein waargeneem en verwerk word.

Inisiasiefase

Die eerste fase van spraakproduksie waarin die respiratoriese stelsel (longe en diafragma) die lugstroom begin en reguleer.

Fonasiefase

Die tweede fase van spraakproduksie waarin stem geskep word soos lug die stemlippe in die strottehoof laat vibreer.

Artikulasiefase

Die finale fase van spraakproduksie waarin artikulators die vibrerende lugstroom tot spesifieke vokale of konsonante vorm.

Eksplosief / Plofklank

'n Konsonant wat geproduseer word deur die lugstroom heeltemal af te sluit en dit dan skielik met 'n klein uitbarsting van lug los te laat.

Frikatief / Wrywingsklank

'n Konsonant wat geproduseer word deur lug deur 'n nou opening in die spraakkanaal te forseer, wat hoorbare wrywing skep.

Affrikaat

'n Samengestelde konsonantklank wat begin as 'n plofklank en eindig as 'n frikatief (bv. [tʃ] of [ts]).

Nasaal

'n Konsonantklank wat geproduseer word met 'n geslote mondkanaal, sodat lug heeltemal deur die neusholte ontsnap.

Obstruente

Egte konsonante (plof- en wrywingsklanke) wat gevorm word met 'n beduidende versperring van die lugstroom, gewoonlik stemloos.

Sonorante

Onegte konsonante (likwiede, nasale, glyers) wat geproduseer word met 'n aaneenlopende, nie-turbulente lugstroom, gewoonlik stemhebbend.

Fonologie

Die studie van hoe spraakklanke funksioneer, georganiseer word en kontrasterende patrone binne 'n spesifieke taal vorm.

Standaarduitspraak

Die algemeen erkende en standaard uitspraaknorm wat onderlinge verstaanbaarheid tussen sprekers verseker.

Uitspraakvariasie

Natuurlike verskille in spraak vanweë streek-, sosiale of kontekstuele faktore wat steeds verstaanbaar en aanvaarbaar bly.

Allofoon

'n Nie-kontrasterende fonetiese variant van 'n foneem wat in 'n bepaalde omgewing voorkom sonder om die woord se betekenis te verander.

Letteruitspraak

'n Onnatuurlike uitspraakpatroon wat ontstaan wanneer elke geskrewe letter streng foneties uitgespreek word.

Sinkopee

Die weglating van 'n onbeklemtoonde schwa [ə] binne-in 'n woord in gesproke taal (bv. interessant > [əntrəsant]).

Klisis

Die sametrekking of versmelting van aangrensende woorde tydens vlot, vinnige spraak (bv. hy het > hy't).

Vokaalreduksie

Die verswakking of sentralisering van 'n onbeklemtoonde vokaalklank na 'n neutrale schwa [ə] (bv. vanaand > [fənɑ:nt]).

Oorronding

'n Artikulasieverskynsel waar 'n ongeronde vokaal met oormatige lipronding geproduseer word (bv. seer > seur).

Ontronding

'n Artikulasieverskynsel waar 'n geronde vokaal sonder die nodige lipronding uitgespreek word (bv. deur > deer).

Konsonantklustervereenvoudiging

Die weglating van een konsonant in 'n opeenvolging van aangrensende konsonante om artikulasie te vergemaklik (bv. fonds > fons).

Identieke-konsonant-amalgamasie

Die saamsmelting van twee identiese aangrensende konsonante oor woord- of morfeemgrense heen tot 'n enkele klank (bv. oppas > opas).

Metatesis

'n Klankverskynsel waar twee aangrensende of nabygeleë klanke van posisie ruil in 'n woord (bv. present > persent).

Palatalisasie

Die verskuiwing van 'n klank se artikulasieplek na die harde verhemelte, wat 'n [j]- of [ʃ]-kwaliteit byvoeg (bv. geld [çælt]).

Assimilasie

'n Fonetiese proses waar 'n klank sy kenmerke verander om meer soos 'n naburige klank te word.