dierkunde: H5: Porifera

Wat?

= sponzen = Parazoa

• eenvoudig

• meercellig

belangrijk?

evolutionair:

• overgang eencellig naar meercellig

• geen weefsels of organen

  • gespecialiseerde cellen maar individuele uitwerking

  • geen spier- of zenuwstelsel

medisch: produceren sosm toxische stoffen

kanaalsystemen

• ascon-type: simpelste vorm, klein oppervlak

• Sycon-type: gevouwen wand, meer opp.

• Leucon-type: meest complex, trilhaarkamers, efficiënt

morfologie

• meercellig

• asymmetrisch of radiaal

• cellen rondom centrale holte (= spongocoel)

• watercirculatiesysteem

  • water komt binnen via ostia en verlaat via osculum

• skelet: endoskelet uit spicula en spongine

fysiologie

• individuele, niet-gecoördineerde cellen

• voeding: filtervoeders

  • water in beweging door choanocyten

• osmoregulatie: kloppende vacuole

habitat

• water, meestal zeewater

• sessiel

grootte en diversiteit

• 1mm - 2meter

• 9000 beschreven soorten

buitenlaag

= epidermis

• pinacocyten: plaatvormig, polygonaal, contractiel, bedekken buitenkant

• porocyten: buisvormig, door wand heen, vormen ostia

middenlaag

= mesoglea/ mesohyl

• geleiachtig

• scleroblasten: maken spicula

• spongioblasten: maken spongine-vezels

• amoebocyten: mobiel, voedseldeeltjes van choanocyten, verteren en transporteren naar andere cel

• archaecyten: ongedifferentieerd

• myocyten: contractiel, rond poriën → waterstroom regelen

binnenlaag

= Choanoderm

• choanocyten = kraagcellen

  • flagel omring door kraag microvilli

    • voedseldeeltjes blijven hangen in kraag → fagocytose

  • flagel maakt waterstroom

skeletstructuur

• spicula: naald- of stervormig

  • kalkspicula: CaCO3

  • kiezelspicul: SiO2

• spongine

  • netwerk organische collageenachtige eiwitvezels

  • zachte verende structuur

classificatie: calcarea

= kalksponzen

spicula van kalk, CaCO3

classificatie: hexactinellida

= glassponzen

spicula van kiezel, vaak 6 stralen

classificatie: demospongiae

= gewone sponzen

• spicula van kiezel of skelet van spongine of beide

classificatie: homoscloromorpha

soms geen skelet

voortplanting

aseksuele voortplanting

• knopvorming

  • blijven soms verbonden: kolonievorming

• gemmulae: ‘overlevingspakketjes’, archaeocyten omgeven door want spicula, bij verbetering omstandigheden kruipen ze door micropyle naar buiteen

• regeneratie: losgemaakte cellen klonteren samen (= reductie-lichaampjes)

seksuele voortplanting

• hermafrodiet maar produceren niet beide gameten tegelijk zodat er geen zelfbevruchting is

• gameten: uit archaeocyten of choanocyten

• bevruchting:

  • zaadcellen vrijgegeven via osculum

  • andere spons zuigt ze binnen

  • bevruchting in mesohyl

ontwikkeling

zygote → larve: amfiblastula of parenchymula

• heeft flagellen en zwemt vrij rond

• hecht zich aan bodem

• metamorfose → jonge spons