gender & diversiteit

namen/concepten

John Money

• ‘50

• introduceert gender om te wijzen op identificatie en rolgedrag, waarvan hij ontdekt had dat het soms kon afwijken van de biologische sekse

• context: onderzoeken intersekse kinderen

• idee kind als tabula rasa, gender aangeleerd als taal

• John/Joan

• definitie gender: alles wat iemand doet of zegt om zichzelf te tonen als hebbende de status van man/jongen, vrouw/meisje, onder andere (maar niet alleen) seksualiteit in de betekenis van eroticisme

  • => toont verschil sekse en sociale rol en laat zien dat discrepantie mogelijk is

Robert Stoller

• ‘60

• populariseert term gender

• lanceert genderidentiteit voor wat psychologische sekse genoemd werd

• nadruk op mogelijkheid discrepantie

• geen feminist: normatieve kijk op gender; moet in overeenstemming zijn met binair uitziend lichaam en genormaliseerd worden indien niet

protofeminisme

• vóór 1880

• feministisch gedachtegoed vooraf aan georganiseerd feminisme

• De Pizan, Wollstonecraft

eerste feministische golf

• 1880-1920

• focus op gelijke rechten

• Alexandra Kollontaj, Simone De Beauvoir, Margaret Mead

tweede feministische golf

• 1960-1990

• focus op reproductieve rechten, bestrijding genderstereotypen en universele onderdrukking vrouwen; in feministische literatuur tweede golf werd term gender geïntroduceerd
  --> nadruk op fundamenteel sociale aard van sekseverschillen om hiërarchieën en machtsonevenwichten tussen mannen en vrouwen te kunnen aankaarten; van biology is destiny naar socialisation is destiny

• Germaine Greer, Kate Millet, Ann Oakly, Gayle Rubin, Hélène Cixous, Lucy Irigaray, Carol Gilligan

derde feministische golf

• 1990-2010

• nadruk op inclusie, diversiteit, identiteit, anti-essentialisme, intersectionaliteit

vierde feministische golf

• vanaf 2012

• online activisme

Mart Wollstonecraft

• 18e eeuw, context FR; idealen niet in gelijke mate toegepast

• A vindication of the rights of women

• pleidooi voor op gelijke voet deelnemen aan economisch en politiek leven: vrouwen mogen niet hun hele leven als kinderen behandeld worden

Christine de Pisan

• ME

• Onderdeel van een eeuwenlang debat over vrouwen: “la
  querelle des femmes”

• allegorische uiteenzetting: beeld van een stad waar vrouwen
  veilig kunnen wonen zonder mikpunt te worden van de spot
  van mannen en waar zij beschermd worden tegen alle
  aantijgingen

Alexandra Kollontaj

• begin 20e eeuw

• The Social Basis of the Woman Question: socialistisch feminisme; gelijkheid man-vrouw onmogelijk voordat klasse-ongelijkheid wordt opgeheven

• kritiek op liberaal feminisme met exclusieve focus op onderwijs- en kiesrecht: wat dan met economische onafhankelijkheid arbeidersvrouwen? Waar is die eenheid van vrouwen waarover ze zoveel te zeggen hebben, als niet alle vrouwen included zijn?

Margaret Mead

• ‘20

• Amerikaanse visies op vrouw(elijkheid) in vraag stellen door antropologisch onderzoek

• Coming of Age in Samoa: puberteitscrisis is een westers construct door disciplinering en onderdrukking, niet deel van een soort universele psychobiologische ontwikkeling (freeman had daar commentaar op ma hield nogal weinig steek; stelde dat er wel maagdelijkheidsideaal was maarja babeske das 50j later ever heard of christianisering???)

• Sex and Temperament in Three Primitive Societies: zelfde binaire sekse-indeling, heel andere genderrollen --> culturele variabiliteit genderrollen, psychobiologische plasticiteit, nurture>nature

Simone de beauvoir

• ‘40

• le deuxième sexe

• expliciete invraagstelling biologische gedetermineerdheid sekse: on ne naît pas femme, on le devient

• nurture>nature: opvoeding is verantwoordelijk voor vrouw-wording; daarin nadruk op passiviteit en pleasen mannen (ugh)

• nadruk op oorzaken idee vrouwen als minderwaardig en gevolgen ervan: zien heil in het huwelijk en maken zichzelf niet als individu waar buitenshuis

• schetst toekomstbeeld van gelijkheid: daarvoor wel toegang tot geboortecontrole en buitenshuis werk nodig

Kate Millet

• ‘70

• Sexual Politics

• gebruikt term 'gender' in verwijzing naar money en stoller: "gender is psychological and therefor cultural"

• bekijkt seks en seksualiteit in politiek licht (politiek als geheel van all power-structured relationships) door analyse literaire werken die als voorbeeld seksuele bevrijding golden

  • misogyne visie op seksualiteit als reactie op emancipatie vrouwen

  • niet alleen sekse, maar ook seks is niet natuurlijk, maar politiek; ondersteunt mannelijke dominantie
    => the personal is political

Germaine Greer

• ‘70

• the female eunuch

• sociale normen die vrouwelijkheid definiëren zijn die van een eunuch: seksloosheid, onderdanigheid, passiviteit --> gebrek zelfvertrouwen

• vrouwen moeten zichzelf bevrijden door normen vrouwelijkheid te verwerpen en seksualiteit te ontplooien

• revolutie: heel het patriarchaat omverwerpen, niet gw petities tekenen (kritiek liberaal feminisme)

Ann Oakley

• ‘70

• Sex, Gender and Society

• tegen idee dat sekse primair is en gender daaruit afgeleid is

• tegen idee noodzakelijke correlatie gender en sekse

  • antropologie: zelfde man-vrouwonderscheid, diverse culturele genderrollen (cf Margaret Mead)

  • psychologie: samengaan ongedetermineerde sekse (intersekse) met duidelijk gender

• DUS belang nurture; heeft nature zelfs een rol te spelen??

Gale Rubin

• ‘70

• Notes on the Traffic in Women

• stelt dat gender niet alleen identificatie met 1 sekse veronderstelt, maar ook het richten van je seksualiteit op de andere sekse; verplichte heteroseksualiteit is deel onderdrukking vrouwen

• vertrekt vanuit wat Lévi-Strauss uitwisseling van vrouwen noemt, en zij traffic in women: mannen transfereren vrouwen als gift om zo sociale macht uit te oefenen

• man-vrouw koppel wordt als sociale eenheid genomen -> gegenderde arbeidsverdelingen -> versterking biologische verschillen & taboe op andere seksuele relaties -> verplichte heteroseksualiteit -> opleggen heteroseksuele huwelijk -> onderdrukking

• DUS systeem dat vrouwen onderdrukt is zelfde als systeem dat niet-heteroseksuele personen onderdruk
  oplossing: normativiteit elimineren

Hélène Cixous

• ‘70

• le rire de la méduse

• pleit voor écriture féminine die de stilte die aan vrouwen is opgelegd uitdaagt

• vrouwen moeten hun creativiteit cultiveren vanuit hun lichamelijke beleving, taal ontwikkelen die mannelijke literaire conventies uitdaagt en identiteit en verlangen reclaimen via schrijven

Lucie Irigaray

• ‘70

• Ce sexe qui n'(en) est pas un

• kritiek Freudiaanse psychoanalyse die maar 1 sekse, de mannelijke, poneert en mannelijke seksualiteit/verlangen als parameter neemt -> vrouwelijke sekse miskend

• specificiteit vrouwelijke seksualiteit als gekarakteriseerd door fluïditeit, multipliciteit en onlokaliseerbaarheid in tegenstelling tot singulariteit mannelijke seksualiteit (zichtbaar in fallische representatie die mannelijke seksualiteit karakteriseert)

• beeld van de twee lippen, voor het duale en zelfs plurale van de vrouwelijke seksualiteit

Carol Gilligan

• ‘80

• In another Voice

• kritiek op Kohlbergs stadia morele ontwikkeling, vrouwen zogezegd minder ontwikkeld

• twee verschillende morele stemmen > twee totaal verschillende zelfbeelden

  • man definieert zichzelf door zich af te scheiden van anderen —> individualistische en logische rechtsethiek

  • vrouw definieert zichzelf doorheen relaties —> persoonlijke zorgethiek

Adrienne Rich

• ‘80

• Compulsory Heterosexuality and Lesbian Existence

• kritiek wegvagen lesbische bestaan uit feministische literatuur; want biedt waardevolle inzichten:

• lesbische identiteit is in de eerste plaats gebaseerd op het gevoel een vrouw te zijn die verbonden is met andere vrouwen die economisch, politiek, seksueel onafhankelijk zijn van mannen

• wijst er dus op dat verbondenheid basis feminisme moet zijn

Afi Amadiume

• ‘80

• Male Daughters, Female Husbands

• bekritiseert de aanname van witte feministes dat afgebakende, vaststaande gendercategorieën universeel zijn

• tegenvoorbeeld: Yoruba
  1) moederschap biedt sociale en economische status gelijkwaardig aan mannen (>< Rosaldo)
  2) rijke vrouwen kunnen trouwen met vrouwen en dus vrouwelijke echtgenotes worden

Gloria Anzaldua en Cherrie Moraga

• ‘80

• This Bridge Called My Back

• noodzaak aan integreren van Mezo-Amerikaanse perspectieven in feministische theorievorming

• indigene genealogie: invraagstelling hedendaagse constructies vrouwelijkheid heeft oorsprong in indigene Mezo-Amerikaanse tradities

Audre Lorde

• ‘80

• Sister Outsider

• noodzaak integreren en communiceren ervaringen gemarginaliseerde groepen

• witte vrouwen baseren theorievorming slechts op een heel specifiek perspectief, dat dan als 'de' vrouwelijke ervaring neergezet wordt

• moeten in plaats daarvan hun privilege erkennen, luisteren naar ervaringen vrouwen in gemarginaliseerde perspectieven, solidariteit vooropstellen en diversiteit omarmen en inzetten als bron van inspiratie, creativiteit, verbinding

• racisme, homofobie en seksisme = symptomen van eenzelfde kwaal

Bell Hooks

• ‘80

• From Margins to Center

• integratie gemarginaliseerde perspectieven in feministische theorievorming

• kritiek witte feministes: theorievorming heel sterk gebaseerd op eigen ervaringen, maar kennen ervaringen andere vrouwen niet

Donna Haraway

• ‘80

• A cyborg manifesto

• cyborg: hybride organisme, mens-machine; zowel in science fiction maar ook in sociale realiteit

• toont waarde van fusie van anders afgebakende categorieën en identiteiten aan; roept op om plezier te scheppen in het vervagen van grenzen

• kritiek op binair denken en dualiteiten die vorm geven aan westerse patriarchaat, op het idee van identiteiten als eenduidig en vaststaand en op de categorie vrouw

  • concept van de vrouw is sociaal geconstrueerd en deel van de dualismen die westerse patriarchaat vormgeven

  • tegenwicht: de vrouw van kleur; is een cyborg identiteit, synthese van outsider identiteiten

• feminisme moet zich dus afwenden van identiteitspolitiek (totaliserende veronderstelling dat mannen één bepaalde manier van leven hebben, en vrouwen een andere) en essentialisme

  • strategisch beter om identiteiten te vermengen, op zoek te gaan naar coalities en affiniteiten in plaats van een eenheidscategorie

• invraagstelling categorie gender, schets van ideale (monstrous) world zonder gender

  • niet post-gender: gender constructen blijven heel aanwezig, maar zijn problematisch; daarom noodzaak categorisering in termen van gender uitdagen

Joan Scott

• ‘80

• Gender, a useful category of historical analysis

• laat toe om kritisch te kijken naar impliciete premissen in bestaand wetenschappelijk werk

• laat toe om gender te historiseren en zodanig te analyseren hoe genderverschillen in geschiedenis verschijnen als natuurlijk en in oppositie met elkaar

Judith Butler

• ‘90 (eind ‘80)

• Performative acts

• gender is performance

  • performed: komt tot stand in het handelen, je voert het uit
    —> herhaling creëert illusie van substantieel gender dat in handelingen tot uiting komt, maar niks is minder waar

  • performative: brengt zelf iets tot stand, nl illusie van twee natuurlijke seksen in binaire oppositie met elkaar- gender produceert sekse door repetitieve manier van performance

  • transformatie mogelijk: "subversief performen"

  • belichaming van historische mogelijkheden, die historisch en cultureel bepaald en beperkt zijn; gegenderde lichaam als materialisatie van historische mogelijkheden (de beauvoir en merleau-ponty)

  • belichaming houdt eveneens stilering in: manifesteert een stylistiek van het bestaan, waarin gender een project wordt waarin het lichaam tot cultureel teken wordt gemaakt, en een strategie voor cultureel overleven die indien niet goed uitgevoerd met punitieve gevolgen gepaard gaat

• constructie die ontstaansgeschiedenis verbergt: door repetitieve en zelfevidente performance wordt verhuld dat het om een conventie gaat om een culturele fictie in acten uit te dragen; ook acteurs zelf worden verblind door geloofwaardigheid van hun fictie

  • noch voluntaristisch (script), noch deterministisch (unieke performance van acteur)

Jeffrey Weeks

• eind ‘70

• Homosexual Identity and Meaning

• overal homoseksueel gedrag, niet overal homoseksualiteit als identiteit of categorie

• homoseksualiteit is geen natuurlijke categorie van identiteit, maar sociaal/cultureel en historisch bepaald

• bv. GB: werd categorie eind 19e begin 20e eeuw in context medisch onderzoek naar homoseksualiteit als afwijkend + criminalisering ervan

Gilbert Herdt

• ‘80

• Guardians of the Flute

• antropologische studie: initiatierituelen voor jongens in Papoea omvatten homoseksuele praktijken

• ondergraaft W idee van wat natuurlijk is mbt seksueel verlangen en dat homoseksualiteit samen zou gaan met afwijkende genderidentiteit; daar is het net voorwaarde voor normatieve genderidentiteit

Eve Sedgwick

• ‘90

• epistemology of the closet

• analyse homoerotische relaties 19e eeuwse literaire werken

• verzet tegen binaire oppositie homo-hetero: kent mannelijke bias en is te simplistisch en beperkend

• 2 visies op homoseksualiteit
  1) minoritizing: sommige individuen zo geboren, afwijkend
  2) universalizing: iedereen is een beetje gay, niemand heeft een vaststaande seksuele identiteit, maar breed scala aan seksualiteiten

• metafoor van de kast als double bind die psychologische en sociale druk die homoseksuele individuen ervaren weergeeft

Teresa de Lauretis

• ‘90

• introduceert term queer als verzet tegen homogenisering en conceptualisering vanuit dominante vormen/narratieven
  homo en lesbische identiteiten mogen niet langer in oppositie met dominante, zogezegd natuurlijke vorm seksualiteit gedefinieerd worden, maar moeten als op zichzelf staande sociale en culturele vormen geconceptualiseerd worden

Fausto-Sterling

• ‘90

• The Five Sexes

• ideaal van sekse als continuüm

• toeschrijven sekse is sociaal bepaald

• sekse is niet louter fysieke categorie: want op basis van welke fysieke kenmerken we iemand onder bepaalde sekse categoriseren is afhankelijk van onze ideeën over gender en dus opnieuw sociaal bepaald

Rich Wilkins

• 2000

• Exploratie van fluïditeit en multipliciteit van gender voorbij de
  binaire visie

• bundel narratieven in eerste persoon over gender constructie, verkenning, invraagstelling

Sandy Stone

• ‘80

• The Empire Strikes Back

• stichtende tekst transgender studies (zie les 10: trans lichaam als tekst, trans als genre)

• kritiek op hoe trans vrouwen historisch gezien bekeken, behandeld, bestudeerd in W geneeskunde en noodzaak transitie om in binaire visie op sekse te passen

• nood aan tegenwicht om dat narratief te breken

Susan Stryker

• ‘90

• Performing Transgender Rage: My words to Viktor Frankenstein above the village over Chamounix

• beeld voor ontmoeting eigen transsubjectiviteit enerzijds en dominante medische beeld transgender anderzijds

Raewynn Connell

• 2000

• introduceerde concept hegemonic masculinity en andere vormen die in relatie tot de hegemonische vorm van mannelijkheid gedefinieerd worden

  • complicit: voldoet niet helemaal, wijkt ook niet helemaal af, vormt geen bedreiging voor hegemonische

  • subordinate: voldoet niet aan hegemonische en wordt als minderwaardig beschouwd

  • marginalized: uitgesloten van hegemonische mannelijkheid omwille van factoren als ras, klasse, seksuele oriëntatie

OYÈRÓNK OYĚWÙMÍ

• ‘90

• sociale stratificatie obv gender is Westers koloniaal construct; bij Yoruba en andere Afrikaanse volkeren

• gender geen determinerend principe voor sociale ordening

• geen biologisch determinisme

• binaire visie op gender bestond niet

Maria Lugones

• 2000

• coloniality of gender (cf Oyewumi)
  kolonisatie ging gepaard met opleggen koloniale gendersysteem met patriarchaat, heteroseksualisme en biologisch dimorfisme, wat in prekoloniale Native Americans niet aanwezig was

• erkenden biseksualiteit en homoseksualiteit

• gender niet biologisch

• egalitair
  --> ongelijkheid gender en ras gecreëerd door kolonisatie

Sojourner Truth

• 1850

• vraagt in publieke debat voor het eerst aandacht voor intersectie etniciteit-gender: vrouwen van kleur kennen totaal andere ervaring dan witte vrouwen

Kimberly Crenshaw

• eind ‘80

• introduceert intersectionaliteit als theoretisch perspectief (zowel op legaal niveau als op niveau sociale bewegingen) n.a.v. general motors case: moest beslist worden of het om rassendiscriminatie of genderdiscriminatie of geen van beide ging
  gebruikt expliciet beeld/analogie kruispunt

Michael Kimmel

• 2010

• "privilege is invisible to those who have it" (metafoor meewind)

• geprivilegieerde klasse beschouwt zichzelf en wordt beschouwd als algemene klasse of neutraal perspectief

• geen oog voor verschillende assen van discriminatie waaronder ze zelf niet te lijden hebben

• gelijkheid vereist echter ook engagement vanuit geprivilegieerde klasse: daartoe moet privilege eerst zichtbaar gemaakt worden
  --> door confrontatie andere perspectieven

Gloria Wekker

• 2000

• "White Innocence"

• witheid/witte bevolking neemt vaak positie in van neutraliteit of gewoonheid, niet beschouwd als ras, etniciteit of wat dan ook

• toch kan het wel bestudeerd worden: als locus van privilege, als standpunt van waaruit men zichzelf en anderen percipieert en als set van culturele praktijken

• discours witte onschuld en ontkenning racisme houdt wit privilege in stand

Helma Lutz

• Intersectionality as method (2015)

• Concept op zich is op heel wat verschillende manieren verder
  ontwikkeld

• Ze beschrijft een aantal controverses

  • Welke verschillen zijn belangrijk?

  • De betekenis van de categorieën “ras” en “klasse” en hun
    verschillende conceptualisaties in de VS en in Europa

  • Wat is intersectionaliteit dan juist?

Inganzo Ngari

• Rwandese dansgroep opgericht in 2006 door Tutsi dansers —> heeft onmiddellijk jongeren geïntegreerd van verschillend etnische achtergrond

• representatie van eenheid

• doel:

  • Een gezamenlijk Rwandees repertorium creëren door verschillende dansen te mengen en zo hun etnische connotaties uit
    te wissen

  • Rwandese identiteit uitdrukken: Dansers van verschillende etnische en regionale achtergrond dansen samen als uiting van hun Rwandese identiteit

Ingoma Nshya

• Rwandese vrouwelijke drumgroep

• doel:

  • vrouwen toegang geven tot artistieke domeinen waarvan zij uitgesloten waren

  • Artistieke verrijking van het Rwandese drumspel

  • het samenbrengen van Tutsi en Hutu
    vrouwen, echtgenotes van genocide-daders
    en weduwen, om genezing en verzoening
    mogelijk te maken

• focust op diepere niveau van verzoening

Chandra Mohanty

• kaart discours en terminologie over derde-wereldvrouw aan, meerbepaald de essentialistische, binaire oppositie tussen eerste en derdewereldvrouw, dat vertrekt vanuit een monolithisch beeld van de derdewereldvrouw als achtergesteld (=traditioneel) en in oppositie met moderne eerstewereldvrouw
  -> ongenuanceerd
  -> homogeniserend

Lila Abu-Lughod

• bekritiseert discours over onderdrukking derdewereldvrouw

  • vaak ter legitimering militaire actie

  • zonder afvragen of reële vrouwen waarover het gaat zich in dat beeld herkennen/interventie wensen

  • geen pleidooi cultureel relativisme, wel voor at least een beetje aandacht voor culturele betekenissen én eigen rol in machtsonevenwichten

Lew Louderback

• ‘60

• schreef ‘More People Should Be Fat’

• nadruk op intersectie overgewicht en sociale status, pleidooi erkenning minderheidsgroep, nadruk belang representatie, kritiek op dominante narratief dik = ongezond

• stichtte NAAFA

Naomi Wolf

• ‘90

• ‘The Beauty Myth’

• stelt dat schoonheidsidealen niet in de eerste plaats esthetisch, maar vooral politiek en ideologisch zijn

  • het is een nieuwe vorm van onderdrukkingsmechanisme en disciplinering om de politieke en economische emancipatie van vrouwen te 'compenseren'

kritieken op body positivity (6)

1. commercialisering

   • paradox of realness - meer discours dan realiteit

2. niet inclusief genoeg

   • paradox of diversity

   • houdt overgrote meerderheid schoonheidsidealen wel gw in stand
     => radical body positivity

3. focus op uiterlijk blijft behouden

   • primaire vraag en kritiek zou zich moeten toespitsen op het waarom van schoonheidsidealen, waarom waarde vrouwen zo sterk aan uiterlijk gekoppeld is vanuit soort objectivering vrouwenlichaam
     => body functionality/neutrality verschuift die focus, maar heeft eigen problemen

4. geen aandacht meer voor systemisch onrecht

5. postfeministisch

6. leidt tot toxic positivity

7. leidt tot steeds grotere zelfdisciplinering

   • nu toegespitst op psyche ipv lichaam (governmentality)