Starożytne Cywilizacje: Mezopotamia, Egipt i Izrael

Fiszki w stylu słownikowym powtarzające kluczowe pojęcia i postaci z wykładów na temat starożytnej Mezopotamii, Egiptu oraz Izraela.

Mezopotamia

Starożytna kraina leżąca na Bliskim Wschodzie między rzekami Tygrysem i Eufratem, nazywana także Żyznym Półksiężycem.

Systemy irygacyjne

Sieć kanałów nawadniających, tam i grobli pozwalająca na rozwój rolnictwa w Mezopotamii.

Język aramejski

Język używany od I tys. p.n.e., będący pierwszą lingua franca starożytnego świata.

Sumerowie

Najstarsza znana cywilizacja w Mezopotamii (od IV tys. do końca III tys. p.n.e.), tworząca miasta-państwa z podziałem na rolnicze wioski i rzemieślnicze miasta.

Zikkurat (zigurat)

Mezopotamska świątynia schodkowa.

Osiągnięcia Sumerów

Pismo klinowe, koło, matematyka i astronomia (system dwunastkowy), kalendarz oraz wyroby z brązu i złota (narzędzia, broń, ozdoby).

Sztandar z Ur

Sumeriański zabytek datowany na ok. 2600 r. p.n.e.

Akad

Państwo w Mezopotamii istniejące w latach ok. 2340–2100 r. p.n.e.

Sargon Wielki

Władca Akadu dysponujący potężną armią, który zjednoczył Mezopotamię.

Babilonia

Państwo mezopotamskie istniejące w latach ok. 2000–539 r. p.n.e., obejmujące okresy: starobabiloński, nowobabiloński i chaldejski.

Kodeks Hammurabiego

Starobabiloński zbiór praw z ok. 1750 r. p.n.e., kierujący się zasadą «oko za oko, ząb za ząb».

Osiągnięcia i budowle Nabuchodonozora (VI w. p.n.e.)

Wiszące ogrody Semiramidy, ziggurat E-temenanki (utożsamiany z biblijną wieżą Babel) oraz Brama Isztar.

Szamasz

Starobabiloński bóg Słońca, przedstawiany na steli podczas wręczania praw Hammurabiemu.

Asyria

Państwo starożytne w Mezopotamii rozwijające się w okresie IX–VII w. p.n.e.

Asurbanipal

Władca Asyrii, za którego rządów funkcjonowała potężna armia oraz biblioteka w Niniwie mieszcząca 30 tys. glinianych tabliczek.

Lamassu

Stwór stanowiący połączenie człoeka i byka ze skrzydłami, pilnujący bram ważnych miejsc w Asyrii.

Re

Bóg słoneczny w egipskim panteonie, przedstawiany jako tarcza słoneczna podróżująca łodzią po niebie.

Ozyrys

Egipski bóg śmierci i zmartwychwstania, przedstawiany jako zielona mumia.

Izyda

Żona Ozyrysa, egipska bogini matka i płodności.

Set

Bóg burzy i pustyni w mitologii egipskiej, brat Ozyrysa.

Thot

Egipski bóg pisarzy i uczonych, utożsamiany z ptakiem lub pawianem.

Horus

Bóg nieba i światła, opiekun egipskiego władcy, przedstawiany w postaci sokoła.

Abu Simbel

Słynna starożytna świątynia egipska Ramzesa.

Pylony

Elementy architektoniczne znajdujące się przy wejściu do świątyni egipskiej.

Kanon egipski

Sposób przedstawiania postaci ludzkiej w sztuce egipskiej: tułów i oko ukazane przodem, a nogi i głowa z profilu (bokiem).

Sztuka Echnatona

Nietypowy styl w sztuce egipskiej wyróżniający się m.in. przedstawianiem postaci z długimi palcami i wydatnymi udami.

Państwo Dawida i Salomona

Królestwo Izraelitów z X w. p.n.e., w rzeczywistości słabe podczas rządów Dawida.

Niewola babilońska

Okres przesiedlenia Żydów zakończony w 538 r. p.n.e., z którym wiązało się oczekiwanie na ratunek ze strony mesjasza.

Ściana Płaczu

Resztki świątyni i pałacu żydowskiego w Jerozolimie, będące celem pielgrzymek i najświętszym miejscem judaizmu.

Złota Kopuła

Meczet stanowiący symbol i znak Jerozolimy.

Judaizm

Jedna z trzech wielkich religii monoteistycznych, wyznająca wiary w jednego Boga.

Jahwe

Imię boga żydowskiego.

Tora

Pięcioksiąg Mojżeszowy, czyli pierwsze 5 ksiąg Biblii.

Biblia (hebrajska)

Święta księga Izraelitów, składająca się z 39 ksiąg.

Talmud

Zbiór komentarzy do Tory wyjaśniających poszczególne przepisy i określających zasady postępowania.

Exodus

Wyjście Hebrajczyków z Egiptu.

Diaspora

Rozproszenie narodu żydowskiego poza tereny Palestyny.

Menora

Siedmioramienny świecznik żydowski.

Szabat

Siódmego dnia tygodnia żydowskie święto trwające od zachodu słońca w piątek do zachodu słońca w sobotę.

Synagoga

Świątynia żydowska.

Chanuka

Święto obchodzone w listopadzie lub grudniu na pamiątkę cudu podczas ponownego wyświęcania świątyni jerozolimskiej.

Pascha

Święto upamiętniające wyjście Izraelitów z Egiptu, obchodzone w marcu lub kwietniu.