Założenia, cele, treści i zadania dydaktyczne w edukacji plastycznej

Zestaw pytań i odpowiedzi podsumowujący założenia, cele, treści kształcenia, zadania dydaktyczne oraz terminy plastyczne w edukacji plastycznej w przedszkolu i klasach I–III.

Co stanowi główne założenie i istotę edukacji plastycznej na etapie kształcenia wczesnoszkolnego?

Ogólny rozwój osobowości dziecka ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju wrażliwości i spostrzegawczości, a także przygotowanie do życia kulturalnego oraz pobudzanie procesu percepcji wizualnej.

Na czym polega zasada, że w edukacji plastycznej najmłodszych „uczymy patrzeć, a nie uczymy techniki”?

Edukacja plastyczna koncentruje się na nauczeniu dziecka dostrzegania cech charakterystycznych obiektów w otoczeniu (patrzenia i uświadamiania sobie elementów), a nie na opanowywaniu czysto warsztatowych umiejętności technicznych.

W jakich trzech głównych obszarach realizowane są cele i treści kształcenia plastycznego?

W obszarze percepcji plastycznej (obserwacja i doświadczenia), ekspresji plastycznej / ekspresji przez sztukę (działalność plastyczna) oraz recepcji sztuki (wiadomości z zakresu sztuki).

Jaki jest podstawowy cel kształcenia w obszarze percepcji plastycznej?

Odbiór wypowiedzi i kształtowanie umiejętności dostrzegania cech przedmiotów i zjawisk w otoczeniu (takich jak kształt, barwa, faktura, linie czy wielkość).

Jaki jest podstawowy cel kształcenia w obszarze ekspresji plastycznej?

Tworzenie i wyrażanie odczuć w formie plastycznej poprzez bezpośrednie działanie twórcze oraz realizację projektów form użytkowych.

Jaki jest podstawowy cel kształcenia w obszarze recepcji sztuki w klasach I–III?

Odbiór, analiza i interpretacja dzieł sztuki oraz znajomość i właściwe stosowanie podstawowych pojęć i terminów plastycznych.

Czym różni się realizacja sfery pojęciowej (recepcji sztuki) w przedszkolu od kształcenia w klasach I–III?

W przedszkolu znajomość terminów plastycznych nie jest celem samym w sobie (nauczyciel może ich używać, lecz dziecko nie musi ich znać i rozumieć), natomiast w klasach I–III uczeń powinien znać, rozumieć i stosować określone pojęcia.

Dlaczego podczas projektowania zajęć plastycznych kluczowe znaczenie ma znajomość zadań dydaktycznych, a nie samych celów?

Cele kształcenia są ogólne i powtarzalne na każdych zajęciach, natomiast zadania dydaktyczne pokazują, w jakich obszarach działać i wyznaczają konkretną kolejność czynności metodycznych.

W jaki sposób zadania dydaktyczne można przekształcić w cele operacyjne zajęć?

Wystarczy dodać do zadania formułę określającą zachowanie ucznia: „dziecko/uczeń umie”, „potrafi”, „zna”, „rozróżnia / wyróżnia” lub „rozumie”.

Jakie są cztery główne zadania dydaktyczne w obszarze percepcji plastycznej?

1) Doskonalenie umiejętności oceniania cech przedmiotów/zjawisk i ich układów; 2) Poznawanie właściwości materiałów i narzędzi (lub korzystanie ze znanych); 3) Wyrażanie przeżyć, nastrojów, obserwacji i treści literackich/muzycznych; 4) Inspirowanie przez łączenie różnych technik plastycznych i poszukiwanie nowych efektów.

Jaki element zadania dydaktycznego dotyczącego wyrażania przeżyć i nastrojów musi być obecny na każdych zajęciach plastycznych?

Wyrażanie w pracach plastycznych własnych obserwacji (podczas gdy nastroje, przeżycia oraz treści muzyczne i literackie zależą od konkretnego tematu).

W jaki sposób należy sformułować zadanie dydaktyczne dotyczące narzędzi, gdy dzieci używają dobrze znanych im kredek ołówkowych?

Zadanie należy skorygować na: „dziecko korzysta ze znanych materiałów i narzędzi plastycznych” (zamiast „poznaje nowe”).

Jakie cechy układów przedmiotów i zjawisk wyróżnia i określa dziecko w ramach percepcji plastycznej?

Rytm, miarowość oraz symetryczność.

Dlaczego w metodyce edukacji plastycznej odrzuca się pracę według gotowego wzoru nauczyciela?

Ponieważ dziecko powinno pracować samodzielnie w oparciu o własną obserwację i analizę materiału wizualnego, a nie odtwarzać schemat.

Jakie rodzaje działalności twórczej wchodzą w zakres ekspresji przez sztukę?

Malowanie, rysowanie, wydzieranie, wycinanie, wydrapywanie, tworzenie kompozycji z różnych materiałów, lepienie oraz projektowanie form użytkowych technikami mieszanymi.

Jakimi rodzajami farb posługują się dzieci podczas malowania w edukacji wczesnoszkolnej?

Farbami wodnymi: akwarelowymi, klejowymi i plakatowymi, a także farbami zmieszanymi z trocinami, piaskiem, kaszą i solą.

Jaki jest cel metodyczny zagęszczania farb kaszą, trocinami lub piaskiem?

Uniemożliwia to użycie małego pędzelka i obrysowywanie konturów jak w rysunku, wymuszając intuicyjne nakładanie farby plamą przy użyciu packi, szpachelki lub rąk.

Jakie narzędzia i materiały są wykorzystywane w działalności rysunkowej dzieci?

Kredki, pisaki, świeca, patyk, tusz, węgiel oraz kreda.

Z jakich tworzyw dzieci wykonują formy przestrzenne w ramach lepienia?

Z plasteliny, gliny, masy solnej oraz masy papierowej (związane także z montowaniem i modelowaniem).

W jakich dziedzinach dziecko poznaje dyscypliny w ramach recepcji sztuki?

Architektura, sztuki plastyczne, fotografia, film, telewizja oraz internet.

Jakie terminy plastyczne z zakresu malarstwa powinien znać uczeń po edukacji wczesnoszkolnej?

Malarstwo, malarz, obraz, reprodukcja, portret, autoportret, martwa natura, oryginał, kopia.

Jakie pojęcia plastyczne wchodzą w skład zestawu terminów ze scenografii?

Scenografia, scenograf, projekt, makieta, dekoracja sceny i kostiumy, oświetlenie.

Jakie terminy plastyczne wchodzą w skład zestawu z zakresu rzeźby?

Rzeźba, rzeźbiarz, płaskorzeźba, popiersie, pomnik.

Jakie podstawowe środki wyrazu plastycznego powinien wyróżniać i stosować uczeń po trzyletnim etapie kształcenia?

Plama, kreska oraz bryła.

Jakie układy kompozycyjne powinien dostrzegać i stosować uczeń po zakończeniu klas I–III?

Układy kompozycyjne otwarte i zamknięte, rytmiczne oraz symetryczne.