Belangrijke woorden IPR

Driestapsraket IPR

• Wat is de forumstaat? Is er bevoegdheid? Ben ik als rechter bevoegd?

• Welke zijn de IPR-verwijzingsregels van de forumstaat?

• Welk materieel recht wordt door de verwijzingsregels aangeduid

• Unilaterale v Multilaterale verwijzingsregel

• Unilateraal: die zeggen dat het eigen recht bepaalde relaties regelt

• Multilateraal: die in abstracte vorm zeggen welk nationaal recht regelgevend is, ofwel het eigen recht van de wetgever die uitvaardigt ofwel een buitenlands recht

Soorten opbouw verwijzingsregel

• distributieve verwijzing: vergt raadpleging van >1 wettenstelsel

• alternatieve verwijzingsregels: juridische bescherming zoeken in één of ander substantieel recht in diverse rechtsstelsels met een relatief belangrijke binding

• verwijzingsladder: trapsgewijze normering ‘als dit zich voordoet, en anders trapje lager’ = vaak verwijzingsladders met getrapte aanknoping

Terugverwijzing of doorverwijzing

= Renvoi

▶︎Terugverwijzing= renvoi simple

▶︎Doorverwijzing naar een derde land= renvoi au second degré

Principe: verwijzing naar een bepaald toepasselijk recht, ook het IPR van dat recht

Indien dat IPR terugverwees of doorverwees : renvoi

Voor het Wetboek IPR : frequent aanvaard en toegepast o.m. door H v Cass (vaak als principe toegepast bij grote erfenissen)

In WIPR: Artikel 16 (verwijzing naar het  toepasselijke recht omvat niet de IPR-regels) = geen renvoi meer

In supranationale wetgeving: nauwelijks renvoi

Kenschetsend: van zodra specifieke legiferatie, terugdringen renvoi.

In WIPR zijn/waren er drie uitzonderingen (art. 34 §1 lid 2 WIPR, : bekwaamheid geregeld door Belgisch recht indien buitenlands recht daarnaar verwijst, oud art 110, lid 2 WIPR en oud artikel 78,§2 WIPR)

Positief v negatief conflict tussen verwijzingsregels

• Positief conflict: 2 landen beoordelen eigen materieel recht toe te passen

• Negatief conflict tussen verwijzingsregels: land A wijst recht land B en omgekeerd

Conflit mobile / veranderingsconflict

• Conflit mobile: doet zich voor wanneer het element waarop de verwijzingsregels (aanknopingsfactor) was gesteund een verandering ondergaat

  • Vb. Nationaliteit, of verblijfplaats die wijzigt, goederen die worden verplaatst over de landsgrenzen heen

om conflit mobile te voorkomen en de ongewenste gevolgen dat het toepasselijke recht hierdoor wijzigt, wordt vaak een tijdsdimensie toegevoegd aan de aanknopingsfactor (eerste, laatste gewone verblijfplaats, nationaliteit op het moment van …, etc.). VASTKLIKKEN van het toepasselijke recht

Als er wordt verwezen naar het buitenlandse recht: Moeten we als notaris het internationale recht kennen?

Notaris kan voor de rechter worden gedaagd indien men het recht van het buitenland mis heeft misgekend.

Strenge beoordeling; notaris kan niet afwenden bv. omdat je de taal niet verstaat. Je wordt verondersteld het buitenlands recht te kennen; consulteer een expert van het buitenland.

Welk recht moet je op de voorvraag toepassen?

Voorvraag: Incidentele vraag die vooraf moet worden beantwoord. Dat is het geval wanneer wij n.a.v. een hoofdvraag (hier: wettigheid afstamming met aanknopingspunten) door ons IPR naar een vreemde nationale wet worden verwezen en wanneer dat een voorafgaande vraag wordt gesteld waarin een 2e keer een conflictenrechtelijke vraag rijst. BV: erfrecht van wettige kinderen. Wettige kinderen zijn geboren tijdens huwelijk, dus voorvraag: is het huwelijk geldig? Stel alle kinderen tijdens huwelijk geboren dan allemaal wettige kinderen. Welk recht moet je toepassen om te weten of het huwelijk geldig is?

OPLOSSING VOORVRAAG Ofwel het eigen IPR toepassen op voorvraag (de opnieuw te regelen materie zelfstandig aanknopen) OFWEL binnen de rechtsorde blijven waarnaar de 1e verwijzingsregel verwees en waar dat die 2e IPR vraag rees.

Meerderheid RL: ‘lege fori – zelfstandig – kwalificeren en verwijzen’ (= het nationale recht van de staat of het rechtsgebied waar een specifieke rechtszaak plaatsvindt en door de rechter wordt)

lege fori v lege causae

Verwijzingsregels verschillen in functie van de kwalificatie van de juridische/feitelijk situatie. Met welke regels moeten we de juridische / feitelijke situatie kwalificeren?

• lege fori

  • Men kwalificeert volgens eigen recht; het nationale recht van de staat of het rechtsgebied waar een specifieke rechtszaak plaatsvindt en door de rechter wordt

• lege causae

  • Men kwalificeert volgens aangewezen recht:

BV: pact Valkeniers (erfrecht of HVR) = op basis daarvan kan je iemand onterven op voorwaarde dat iemand kinderen heeft uit vorige relatie. Formele drager hiervan is het HC, hoewel het impact heeft op erfrecht. Moet je aanknopen bij regels die verwijzen naar HVR of regels die aanknopen bij erfrecht?

Fraus omnia

Volgens de regel dat alle bedrog moet beteugeld worden (fraus omnia) zal diegene die op een bedrieglijke wijze een wetten-conflict doet ontstaan of aanknopingsfactoren gaat manipuleren, om zich te onttrekken aan de gelding van de normaal bevoegde wet, zijn opzet kunnen zien verijdelen.

Bevoegdheid notaris: Is de notaris een gerecht?

• Moeilijk: MAAR notaris is bevoegd van zodra de notarissen beroep doen op de notaris / bijstand van hem vragen: dus de wil van de partijen maakt hem bevoegd.

• ▶︎Ook opdrachten en akten die ongekend zijn in louter nationale context, voor zover partijen dat willen

  ▶︎Wel auctor regit actum (respecteren Ventôsewet etc, ongeacht het toepasselijke recht (informatieplicht, etc.)

• Soms is de notaris wel rechtstreeks aangewezen in een verordening; MAAR heel uitzonderlijk

  • Gerechtelijke vereffening-verdeling (zoals bedoeld in art. 4 ErfrechtVO): is een gerecht. Is geen gerecht bij minnelijke V-V (het is nl. het nationale recht die dit bepaalt volgens HvJ)

  • HuwelijksVO

Interne en externe grenzen van de notaris

• Grenzen vanuit de interne rechtspraktijk

  • Belgische notaris mag sommige specifieke bevoegdheden niet in het buitenland uitoefenen (vb. : onroerend goed gelegen in het buitenland openbaar verkopen – vgl. onroerend goed op de markt te brengen)

• ︎Grenzen vanuit de internationale rechtspraktijk

  • ︎Soms ook niet zeker dat het buitenland de ‘Belgische akte’ zal aanvaarden, erkennen in hun rechtsorde waardoor er mogelijks geen gevolgen aan worden vastgekoppeld

  • vaak monopolie voorbehouden aan de lokale ambtenaren (bv. slechts akten opgemaakt door lokale openbare ambtenaar voor overschrijving vatbaar)

  • Enkel akten opgemaakt door Franse notarissen kunnen overgeschreven worden in de Franse hypothecaire registers. Zelfs de neerlegging van een expeditie onder de minuten van de Franse notaris is onvoldoende om in de Franse hypothecaire registers te worden overgeschreven. Terwijl dat in principe wel zou moeten kunnen door afschaffing exequator ; maar nog altijd een speciale procedure voor de certificering van buitenlandse akten door Kamer van Notarissen FR

De taal van de notariële akte

Beginsel : vrijheid van taalgebruik – partijen mogen in principe taal van de akte vrij kiezen

Testament in Engels, koopakte in Spaans

Beperkingen voor de akte zelf? ?:

• ▶︎de taal van de akte moet door de notaris gekend zijn!!

• de registratie kan een vertaling vragen: een beëdigde vertaling in een landstaal

  • ︎Indien akte geregistreerd dient te worden : alleen akten in een van de (3) landstalen (art. 3 Wetboek Registratierechten) – zoniet kan de ontvanger een vertaling eisen door beëdigd vertaler (akte in Engels soms geen probleem)

  • ︎Idem voor akten die moeten worden overgeschreven

• Betrokkenheid OH-instantie: wanneer één van de partijen bij de akte een OH-administratie of een instantie van openbaar gezag is, moet de notaris de akte opstellen in de officiële taal van de betrokken administratie

• Mss kan het buitenlandse land wel een bepaalde taal vereisen! Dus heel goed opletten!

Quid verplichting toelichting van de akte door notaris (art. 12 Ventôsewet)?

• Principe: een notariële akte is niet nietig omdat er geen vertaling in de taal van de partijen is toegevoegd! Partijen moeten zelf voor hun taalkundige bijstand zorgen.

  Toch is vertaling van tel voor toelichtingsplicht

• Mogelijkheid voor notaris om toelichting in een andere taal te geven dan taal van de akte (op voorwaarde dat notaris die taal voldoende beheerst én de partij ook )

  • ︎Notaris kan mondeling de akte vertalen. Men vermeldt het feit van de vertaling in de akte

  • Authenticiteit strekt zich niet uit tot de inhoud van de akte

• Tolk?

  • Niet-beëdigde vertaler? Neen; dan ben je aansprakelijk

  • Officiële beëdigde vertaler: en dan in uw akte: de toelichting van de akte is gebeurd op voorlezing van de beëdigde vertaling.

• Vertaling?

  • ︎juxtapositie van de tekst in twee talen: Iedere taal authentieke bewijswaarde – toelichting is gebeurd door lezing van de beëidigde vertaling van de tekst van de landstaal.- duur

Akte in gerechtelijke procedure: de notaris wordt niet als 'hulpkracht van de rechter' beschouwd → talenregeling gerechtszaken geldt niet

auctor regit actum

Bij uitoefening van zijn ambt moet hij het beginsel auctor regit actum naleven, volgens hetwelk een openbare autoriteit slechts kan handelen overeenkomstig de wet die haar instelt. Dit betekent dat de BE-notaris in alle omstandigheden de beginselen van de OWN moet respecteren.

• De Belgische notaris handelt altijd krachtens de Ventose-wet, ook als de inhoud van de akte wordt beheerst door buitenlands recht.

  • In deze wet vindt de notaris o.m. de regels die de formaliteiten van zijn tussenkomst voorschrijven, evenals de grenzen van zijn bevoegdheid.

! Als het toepasselijke buitenlandse recht de notaris méér bevoegdheden geeft dan hij volgens Belgisch recht heeft, mag hij die niet zomaar uitoefenen.

De notaris moet altijd nagaan of die buitenlandse bevoegdheid verenigbaar is met de fundamentele principes van het Belgische recht. Als dat niet zo is, mag hij ze niet toepassen.

Voorbeeld: als buitenlands recht een notaris toelaat om een verklaring te verlijden die een echtscheiding tot stand brengt, dan mag een Belgische notaris dat niet doen. In België behoort echtscheiding exclusief tot de bevoegdheid van de rechtbanken, dus zo’n handeling zou strijdig zijn met de Belgische rechtsorde.

Lastgeving

Term die in de tekst wordt gebruikt voor de vertgenwoordiging en daden van beheer die een volwassene regelt voor later moment. IN België is dit zorgvolmacht, maar in andere landen noemt dit anders. Is voor het Volwassenenverdrag te bespreken.

bv. levenstestament in NL

Lex rei sitae

(vaak lex loci rei sitae genoemd) is een juridisch principe uit het internationaal privaatrecht dat letterlijk vertaald "de wet van de plaats waar de zaak zich bevindt" betekent.

bv. recht toepasselijk op gevolgen huwelijk onder WIPR

Lex loci actus en lex causae

Lex loci actus: : de wet van de plaats van de handeling (plaats waar de rechtskeuze wordt gedaan) ; bv. van de akte

De lex causae is het materiële recht dat van toepassing is op de inhoudelijke kern van een specifiek juridisch geschil.

Dépeçage

Dépeçage is een juridische term (uit het Frans, letterlijk "in stukken hakken") binnen het internationaal privaatrecht (IPR). Het verwijst naar het verschijnsel waarbij verschillende onderdelen van éénzelfde rechtsverhouding (zoals een contract) door verschillende rechtsstelsels worden beheerst.

Perpetuatio fori (

Perpetuatio fori (Latijn voor "het voortduren van de bevoegdheid van de rechter") is een juridisch beginsel dat stelt dat de bevoegdheid van een rechter wordt bepaald op het moment dat een zaak aanhangig wordt gemaakt. [1, 2]

Casus : hoe aanpakken? (Wat je ALTIJD allemaal moet opschrijven op exm).

1. Bepaal de bevoegdheid van de actoren

2. Onderzoek eventueel het temporeel conflict

3. Bepaal het toepasselijk recht  (rechtskeuze gemaakt?)

4. Ga na of een buitenlandse akte moet worden erkend

Lakmoesproef

Om een juiste inschatting van dat toepasselijke recht te kunnen maken, moet de notaris primair achterhalen welke IPR-verwijzingsregels van toepassing zijn op de voorliggende casus. Om deze regels te kennen, moet hij weten wat de potentiële forumstaat is. De forumstaat is de rechtsorde waar een eventuele procedure aanhangig zal worden gemaakt in geval van betwisting.

De rechter van de forumstaat, zal immers – indien een geschil bij hem aanhangig wordt gemaakt – eerst zijn bevoegdheid onderzoeken en indien hij bevoegd is, op basis van de verwijzingsregels van zijn eigen IPR tot het toepasselijke recht komen.

Onafgezien van de ruime personele bevoegdheden van de Belgische notaris, betekent dit dat de notaris – wil hij een akte verlijden waar het juiste recht wordt toegepast – minstens drie concrete vragen moet stellen, nl.:

• 1) is de Belgische rechter bevoegd bij een betwisting tussen de betrokken partijen of is België een potentiële forumstaat?

• 2) Indien ja, welke verwijzingsregels kent het Belgische IPR?

• 3) Welk materieel recht wordt door deze Belgische verwijzingsregels aangeduid?

Forum Necessitatis

Zie art. 11 Erfrechtverordening

gleichlauf

het ideaal dat een rechterlijke instantie die bevoegd is om een zaak te behandelen, ook haar eigen nationale recht (lex fori) op die zaak toepast

-de lex causae:

het recht van de staat dat door het gerecht van het forum wordt bepaald als toepasselijk recht op het geschil dat voor het gerecht hangende is;

- de lex fori:

het recht van de staat waar het gerecht zich bevindt waarvoor het geschil is gebracht. Wanneer het recht dat van toepassing is op de rechtsverhouding, het recht van een andere staat is (lex causae), dan zal de lex fori nog steeds van belang zijn voor de procedurele aspecten en het procesrecht bepalen (ervan uitgaand dat de forumrechter zich bevoegd heeft verklaard);

-de lex rei sitae:

het recht van de staat waar het goed gelegen is;

•de voorrangregels

•Geen exceptie, maar een consequente toepassing van de eigen regels bij voorrang op een ander toepasselijk recht.

•Voorrangregels (art. 20 WIPR): “De bepalingen van deze wet doen geen afbreuk aan de toepassing van de dwingende bepalingen of bepalingen van openbare orde van Belgisch recht die erop gericht zijn een internationale situatie te regelen ongeacht het door de verwijzingsregels aangewezen recht, krachtens de wet of wegens hun kennelijke strekking.”

•Nationale regels werken door (vb. dwingende arbeidsregels inzake opzeg)

Wel rekening houden met de ruimtelijke werking:  -

BV: uitdrukkelijk door wetgever: bv. SZ

BV: indicatie in voorbereidende werken

BV: uit de aard van de materie of normstelling zelf: bv. verbod eetwaren met additieven te verkopen

“filiaal, agentschap of enige andere vestiging”:

het veronderstelt dat een centrum van werkzaamheid aanwezig is dat zich naar buiten toe duurzaam manifesteert als een verlengstuk van het moederbedrijf, met een eigen leiding en materiële uitrusting, zodat het zaken kan doen met derden, en wel dat derden weten dat zij zich tot dit centrum kunnen richten om een ovk te sluiten, ook al wordt daarmee in feite een band gecreëerd met een in een andere lidstaat gevestigd moederbedrijf

Effectiviteitstoets

= Hadadi - arrest

Dat je niet meer verplicht de meest effectieve nationaliteit (aka nauwste band) moet kiezen, maar ook voor de andere zou mogen kiezen

Een gehuwd koppel, waarvan de man zowel de Spaanse als de Portugese nationaliteit bezit, kan een rechtskeuze uitbrengen voor Portugees of  Spaans recht, zonder beperkingen, om het huwelijksvermogen te regelen, ook al zou de man slechts een beperkte affiniteit hebben met de Portugese nationaliteit en zich vooral een Spanjaard voelen