1/28
Oefenvragen en antwoorden over de neergang en val van het West-Romeinse Rijk, de Germaanse invasies en koninkrijken, en het ontstaan en de bloei van het Byzantijnse Rijk.
Waarom besloot keizer Diocletionus op het einde van de 3de eeuw het Romeinse Rijk op te splitsen?
Het rijk was zo immens groot geworden dat het de keizers steeds meer moeite, troepen en geld kostte om het centraal in stand te houden.
In welke twee delen werd het Romeinse Rijk gesplitst en welke talen voerden er de boventoon?
In een Latijns sprekend West-Romeins Rijk (WRR) en een Grieks sprekend Oost-Romeins Rijk (ORR).
Wat waren op het einde van de 4de eeuw de respectievelijke hoofdsteden van het West- en Oost-Romeinse Rijk?
Rome was de hoofdstad van het West-Romeinse Rijk en Constantinopel de hoofdstad van het Oost-Romeinse Rijk.
Welke belangrijke historische gebeurtenissen vonden plaats in de jaren 394 en 395?
In 394 werd het christendom de staatsgodsdienst en in 395 vond de definitieve splitsing plaats tussen het Oost- en West-Romeinse Rijk.
Welk jaartal en welke gebeurtenis markeren op de tijdsbalk traditioneel het begin van de middeleeuwen?
Het jaar 476, gekenmerkt door de val van het West-Romeinse Rijk.
Waarom moet het jaartal 476 voor de val van het West-Romeinse Rijk met een korrel zout worden genomen?
Er was geen spectaculaire veldslag of grote oorlog; de zesjarige keizer Romulus Augustulus had nauwelijks macht en werd simpelweg afgezet, waarna zijn eretekens naar het Oosten werden gestuurd.
Wie zette in 476 de jonge keizer Romulus Augustulus af en hoe ging hij vervolgens regeren?
Odoaker, een Germaanse legeraanvoerder en generaal in het Romeinse leger; hij ging regeren als koning van Italië met toestemming van de Oost-Romeinse keizer Zeno.
Hoe leidde het stopzetten van Romeinse veroveringen tot een economische crisis op de latifundia?
Zonder nieuwe veroveringen daalde de aanvoer van krijgsgevangenen en slaven, waardoor arbeid schaars werd, productiekosten stegen en landbouwopbrengsten daalden.
Welke impact hadden grote epidemieën (zoals de pest) op de economie en schatkist van het Romeinse Rijk?
Ze leidden tot massale sterfte waardoor bevolking, vraag en aanbod krompen; de belastinginkomsten kelderden terwijl de vaste kosten voor het rijk gelijk bleven.
Wat hield de bestuurlijke crisis in het West-Romeinse Rijk in?
Er was een snelle opeenvolging van keizers (vaak generaals), frequente burgeroorlogen en corrupte machtsstrijd, waardoor er geen sprake was van effectief bestuur of controle over het rijk.
Hoe droeg de opmars van de Hunnen bij aan de militaire crisis van het West-Romeinse Rijk?
De Hunnen verdreven de Germaanse stammen, waardoor deze massaal de grenzen van het West-Romeinse Rijk overstaken en in opstand kwamen tegen het Romeinse gezag.
Welke volkeren beheersten rond het jaar 500 de gebieden van het huidige België en Spanje?
België werd beheerst door de Franken en Spanje door de Visigoten.
Welke volkeren hadden rond 500 de controle over respectievelijk Engeland en Italië?
Engeland werd bevolkt door Angelen, Saksen, Juten en Britten; Italië werd beheerst door Ostrogoten en Vandalen.
Welke gemeenschappelijke kenmerken verbonden de verschillende Germaanse volkeren?
Verwante talen (dialecten), verering van dezelfde goden, gelijkaardige gebruiken en een landbouwsamenleving met vaardigheid in het smeden van wapens en werktuigen.
Hoe beschreef de Romeinse senator Tacitus de leefgewoonten en het drankgebruik van de Germanen?
Ze sliepen lang uit, wasten zich met warm water, bezochten feesten gewapend, dronken dag en nacht door (wat vaak leidde tot vechtpartijen of doodslag) en lieten het zware werk over aan vrouwen en ouderen.
Welke fysieke en klimatologische eigenschappen dichtte Tacitus toe aan de Germanen?
Ze hadden woeste blauwe ogen, roodblond haar en een groot postuur; ze waren goed bestand tegen honger en koude, maar konden hitte, dorst en langdurig hard werk slecht verdragen.
Wat was de historische rol van Tacitus en in hoeverre is zijn verslag over de Germanen betrouwbaar?
Tacitus was een Romeins senator en historicus (tijdsgenoot); zijn bron is deels betrouwbaar omdat hij wilde informeren zonder direct te oordelen, al moet men rekening houden met zijn subjectieve Romeinse blik.
Hoe verschilden een Germaanse koning en een Romeinse keizer qua manier van aan de macht komen?
Een Germaanse koning/stamhoofd werd gekozen onder gelijke stamgenoten, terwijl een Romeinse keizer voor het leven werd benoemd door erfopvolging of adoptie.
Wat waren de kerntaken van een Germaans stamhoofd in vergelijking met een Romeinse keizer?
Een Germaans stamhoofd moest het rijk verdedigen en het volk beschermen; een Romeinse keizer bestuurde de gehele staat, het leger en de kerk, en stelde wetten op.
Hoe verschilden de inkomsten en verblijfplaats van een Germaanse koning met die van een Romeinse keizer?
Een Germaanse koning trok rond en eiste goederen op bij veroveringen, terwijl een Romeinse keizer een vaste centrale residentie had (Rome/Byzantium) en inkomsten verwierf via belastingen.
Welke verandering onderging Lutetia (Parijs) tussen ca. 300 (Romeinse tijd) en ca. 600 (middeleeuwen)?
De bevolking kromp sterk en trok zich om militaire redenen (veiligheid en verdediging) terug op een ommuurd eiland in de rivier.
Wat was de voornaamste oorzaak van de neergang van de handel en het krimpen van steden na de val van het WRR?
Door gebrek aan middelen nam het onderhoud en de beveiliging van wegen af, waardoor handel over land gevaarlijk werd en handelaars uit steden wegtrokken.
Waarom werd het Oost-Romeinse Rijk later aangeduid als het Byzantijnse Rijk?
Omdat het West-Romeinse Rijk niet meer bestond (waardoor 'Oost-Romeins' overbodig werd) en de naam verwees naar Byzantium, de oorspronkelijke naam van de hoofdstad vóór 330.
Wie doopte Byzantium in 330 om tot Constantinopel?
Keizer Constantijn de Grote.
Wat was het juridische meesterwerk van keizer Justinianus (527–565)?
De Codex Justinianus (528/529), een codificatie van het Romeins recht waarin de absolute macht van de keizer centraal stond.
Welk wereldberoemd kerkgebouw liet keizer Justinianus in 537 in Constantinopel inwijden?
De Aya Sophia (Hagia Sophia).
Welke economische troeven bezat Constantinopel dankzij haar geografische ligging?
Een centrale ligging aan de Bosporus tussen de Zwarte Zee en de Middellandse Zee, wat zorgde voor een knooppunt van handelsroutes, hoge tolopbrengsten en een grote bevolking voor belastinginning.
Welke militaire voordelen bood de ligging van Constantinopel?
De stad lag op een schiereiland waardoor het omringende water diende als natuurlijke beschermingsbuffer, versterkt met massieve stadsmuren aan landszijde.
Welke gebeurtenis in 1453 betekende het definitieve einde van het Byzantijnse Rijk?
De verovering van Constantinopel (tegenwoordig Istanbul) door de Ottomaanse Turken.