Deel 1 | Thema 2: Broers en zussen over taalverwantschap

Wetmatigheden =

= een vaste regelmaat

• Bv. klankwetten

  • Voorbeeld van een klankwet: Hoogduitse klankverschuiving

    • bv. Ned: zitten → Duits: sitzen

Een erfwoord van een taal =

een woord dat geërfd is uit de woordenschat van een taal of taalfamilie

Taalverwantschap =

als de centrale woordenschat of erfwoordenschat van 2 talen regelmatige overeenkomsten in klank en vorm vertoont

Etymologie van woorden =

het onderzoek naar de herkomst van woorden

Gevolg van etymologie

Door dit kwam men aan het eind van de 19e eeuw tot de conclusie dat de talen van de wereld kunnen worden ingedeeld in taalfamilies

De Indo-Europese taalfamilie:

• Nederlands behoort tot dit

• = de grootste taalfamilie gemeten aan het aantal gebruikers

Waarom zijn woorden zoals ‘computer’, ‘chatten’ en ‘stopcontact’ geen erfwoorden en woorden zoals ‘moeder’, ‘twee’ en ‘maan’ wel?

Woorden zoals ‘computer’, ‘chatten’ en ‘stopcontact’ zijn geen erfwoorden omdat ze later zijn ontstaan of overgenomen. ‘Moeder’, ‘twee’ en ‘maan’ zijn wel erfwoorden omdat ze al eeuwenlang worden doorgegeven.

Hoe helpen erfwoorden om taalverwantschap te bepalen?

Regelmatige overeenkomsten in klank en vorm tonen aan dat talen een gemeenschappelijke oorsprong hebben

Verschil tussen erfwoorden en leenwoorden

Erfwoorden	Leenwoorden
Woorden die we geërfd hebben door middel van taalverwantschap.	Woorden die we uit een andere taal hebben overgenomen (zowel bastaardwoorden als vreemde woorden).
Deze woorden zijn zeer oud en zijn meestal basisbegrippen (zoals lichaamsdelen, telwoorden, familierelaties, natuurverschijnselen…).	Dit recentere woorden door opkomst van bv. technologie, cultuur, trends en een evoluerende maatschappij.
Voorbeelden: vader, zus, hand, water, zon…	Voorbeelden: computer, sowieso, bureau, festival, chatten…

Bastaardwoorden =

woorden uit een andere taal die we hebben aangepast aan het Nederlands.

Bv: computer.

Vreemde woorden =

woorden uit een andere taal die we bijna onveranderd gebruiken.

Bv: pizza.

Hoe verklaar je dat het woord televisie (Nederlands) en het woord television (Engels) en het woord télévision (Frans) zo sterk op elkaar lijken?

De woorden lijken sterk op elkaar omdat het leenwoorden zijn die uit een andere taal zijn overgenomen. Ze zijn ontstaan door de ontwikkeling van technologie.

Kenmerken Middelnederlands

1. ‘e’ achter een klinker → klank wordt lang

   Bv. ‘Fraeye’, ‘daer’ → fraaie, daar

2. Fonetisch principe

   Bv. ‘sijn’, ‘keyser’

3. Woorden aan elkaar schrijven

   Bv. ‘ende’, ‘dlant’

4. Taalverwantschap

   Bv. ‘Historie’ van history of histoire ‘tellen’ van to tell

Waarom was er in de Bourgondische tijd geen behoefte aan een standaardtaal?

Er werd vooral binnen dezelfde kleine gemeenschap gecommuniceerd en daar verstond iedereen elkaar.

Wat is ‘Diets’?

De overkoepelende term voor Middelnederlandse streektalen.

Toon aan dat Jan zonder Vrees al doorhad dat taal ook identiteit betekent.

Dat hij belang hechtte voor het Vlaams leverde hem veel invloed op

In welke drie domeinen wordt de Middelnederlandse taaldoorbraak besproken? Hoe succesvol was het Nederlands in die drie gebieden?

1. Politiek: Politiekers probeerden het Middelnederlands eigen te worden.

2. Economie: Het Middelnederlands brak volledig door met het groeiende economisch belang van Gent en Brugge.

3. Literatuur: Ook in de literatuur maakte de volkstaal haar opwachting. Eerst was er Hendrik van Veldeke die al vanaf 1170 in het Maaslands schreef, maar vooral Jacob van Maerlant was daarbij zeer belangrijk.