Türk Dili ve Edebiyatı: Noktalama, Dil Bilgisi ve Türk Dil Tarihi

Noktalama kuralları, yazım kuralları, dil aileleri, Türkçenin yapısal özellikleri, tarihsel gelişim evreleri, alfabeler ve Kıpçak/Karahanlı/Çağatay sahası edebî eserlerini kapsayan kapsamlı sınav hazırlık kartları.

Büyük harflerle yapılan kısaltmalarda noktanın (.) kullanımıyla ilgili kural nedir?

Gelenekselleşmiş olan T.C. (Türkiye Cumhuriyeti) ve T. (Türkçe) dışında büyük harflerle yapılan kısaltmaların arasına nokta konmaz; örneğin 'D.N.A.' kullanımı hatalıdır, doğrusu 'DNA' olmalıdır.

Bir cümlede benzer örneklerin sürdürülebileceğini bildirmek ve bitmemiş yargıları göstermek için hangi noktalama işareti kullanılır?

Üç nokta (…).

Cümle içinde söylenen bir sözün tam karşıt anlamını veya alay/kinaye anlamı taşıdığını belirtmek için hangi noktalama işareti kullanılır?

Parantez (ayraç) içinde ünlem işareti [(!)].

Özel adlara getirilen yapım eklerinde kesme işaretinin (’) kullanımı nasıldır?

Özel adlara getirilen yapım ekleri ve bunlardan sonra gelen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılmaz; örneğin 'Bursa’lı' yazımı hatalıdır, doğrusu 'Bursalı' olmalıdır.

Yazıda karşılıklı konuşmalarda, konuşan değiştikçe sözlerin başına hangi noktalama işareti konur?

Uzun çizgi (konuşma çizgisi).

İki nokta (:) işaretinin temel işlevleri nelerdir ve sıralı cümleleri ayırmak için kullanılabilir mi?

İki nokta alıntı cümlelerden, örneklerden ve açıklamalardan önce konur. Birbirine bağlı ancak kendi içinde bağımsız cümleleri ayırmak için ise iki nokta değil noktalı virgül (;) kullanılır.

Cumhuriyet döneminde Latin alfabesi temelindeki Türk alfabesi hangi tarihte kabul edilerek Resmî Gazete'de yayımlanmıştır?

1 Kasım 1928 tarihinde kabul edilmiştir.

Türkçede pekiştirme sıfatlarının yazımı nasıl olmalıdır?

Pekiştirme sıfatları daima bitişik yazılır; 'pes pembe' yazımı hatalı olup 'pespembe' şeklinde bitişik yazılmalıdır.

Bağlaç olan 'ki'nin yazımıyla ilgili kural nedir?

Ayrı bir sözcük olan bağlaç durumundaki 'ki' kendinden önceki kelimeden ayrı yazılır (örneğin 'geç kalıyorsun ki', 'uzat ki').

Dildeki başka seslerle kurduğu ilişki yönünden belirlenen ayırıcı özelliği bulunan ses öğesine ne denir?

Fonem (ses ögesi) veya bu alanı inceleyen bilim dalına Fonoloji denir.

Dilin genel özellikleri nelerdir ve dil bireysel bir olgu mudur?

Dil doğal, tarihsel, sürekli, değişken ve öğrenilen/edinilen bir yetenektir; bireysel değil, toplumsal bir olgudur.

Dünyadaki diller hangi iki temel grup altında incelenmektedir?

Yapı ve köken bakımından incelenir.

Köken bakımından Hami-Sami dil ailesine mensup olan diller hangileridir?

Arapça, İbranice ve Eski Mısır dili.

Yunanca köken bakımından hangi dil ailesine mensuptur?

Hint-Avrupa dil ailesine mensuptur.

Ural-Altay dil ailesinin Ural kolunda yer alan diller hangileridir?

Fince, Macarca, Estonca ve Samoyedce.

Ural-Altay dil ailesinin Altay kolunda yer alan başlıca diller hangileridir?

Türkçe, Moğolca, Mançuca ve Tunguzca.

Samuel Martin ve Miller'ın 1960'lardan sonraki çalışmaları sonucunda Altay dilleri grubuna dâhil edilen diller hangileridir?

Korece ve Japonca.

Ural ve Altay dillerini bir arada toplayan hipotez olan Ural-Altay dil ailesi diğer adıyla nasıl bilinir?

Turanca.

Ural-Altay dillerinin ortak dil bilgisi özellikleri nelerdir?

Sözcüklerde cinsiyet ayrımı yoktur, sayılardan sonra çokluk eki getirilmez, bağlar yerine eylem biçimleri kullanılır, soru eki bulunur ve ad çekimlerinde iyelik ekleri kullanılır.

Orta Türkçe Dönemi'nde görülen yazı dilleri hangileridir?

Karahanlı Türkçesi, Harezm Türkçesi, Kıpçak Türkçesi ve Eski Anadolu Türkçesi.

Karahanlı Türkçesi Dönemi'ne ait başlıca eserler hangileridir?

Kutadgu Bilig, Dîvânü Lûgati’t-Türk, Atebetü’l-Hakayık ve Dîvân-ı Hikmet.

Karahanlı dönemi eserlerinden Dîvân-ı Hikmet kimin eseridir?

Hoca Ahmed Yesevî.

14. yüzyılda İtalyan ve Almanlar tarafından derlenen, Kıpçakların konuşma dilini yansıtan ve iki bölümden oluşan sözlük/metin eseri hangisidir?

Codex Cumanicus.

1312 yılında Mısır'da Ebu Hayyan Muhammed bin Yusuf tarafından yazılan, sözlük, yapı bilgisi ve cümle bölümlerinden oluşan Kıpçak sahası eseri hangisidir?

Kitâbü’l-İdrak li-Lisâni’l-Etrâk.

15. yüzyılın başlarında yazıldığı tahmin edilen, 3000 kelimelik Arapça-Türkçe bir sözlük ve gramer bölümünden oluşan Kıpçak sahası eseri hangisidir?

Et-Tuhfetü’z-Zekiyye fi’l-Lugati’t-Türkiyye.

1343 yılında Konyalı Halil bin Muhammed el-Konevi tarafından yazılan; Arapça-Türkçe ve Moğolca-Farsça bölümlerinden oluşan eser hangisidir?

Kitab-ı Mecmu-ı Tercüman-ı Türki ve Acemi ve Mugali.

Hazar Denizi'nin kuzeyinden batıya yayılan Kıpçak (Kuzey) Türkçesiyle Mısır ve Suriye'de eser vermiş olan önemli dil bilgini kimdir?

Cemaleddin Ebu Muhammed Abdullah et-Türkî.

Türkçeye 'Türk Dilinin Parlayan İncisi' olarak çevrilen, yazarı ve yazılış yeri bilinmeyen Arapça-Türkçe sözlük ve konuşma kılavuzu hangisidir?

Ed-Dürretü’l-Mudiyye fi’l-Lugati’t-Türkiyye.

Farsçadan tercüme edilmiş; at hastalıklarını, tedavilerini ve at terbiyesini anlatan Kıpçak sahası eseri hangisidir?

Baytaratü’l-Vazıh.

Karahanlı ve Harezm Türkçelerinin devamı niteliğinde olan, Çağatay Türkçesi olarak da bilinen ve Ali Şir Nevâî ile Babür Şah'ın eserleriyle zirveye ulaşan kol hangisidir?

Doğu Türkçesi.

Mecâlisü’n-Nefâis, Muhâkemetü’l-Lugateyn, dört divan ve beş mesnevinin yazarı olan büyük Türk şair ve düşünürü kimdir?

Ali Şir Nevâyî.

Batı Türkçesinin 13-15. yüzyıllar arasındaki ilk devresi olan ve yabancı unsurlar bakımından en temiz kabul edilen devresi hangisidir?

Eski Anadolu Türkçesi.

Batı Türkçesinin 15. asrın sonlarından 20. asrın başlarına kadar devam etmiş olan ikinci devresi hangisidir?

Osmanlı Türkçesi.

Batı Türkçesinin 1908 Meşrutiyeti ile başlayan ve günümüzde de devam etmekte olan üçüncü devresi hangisidir?

Türkiye Türkçesi.

Bir dilin ses, şekil ve kelime yönünden büyük ayrılıklar gösteren ve bilinmeyen çok eski zamanlarda ayrılmış koluna ne ad verilir?

Lehçe.

Bir dilin bilinen tarihî gelişme zamanlarında ayrılmış, bazı ses ve şekil ayrılıkları gösteren kollarına ne ad verilir?

Şive.

Bir dilin yalnız sese dayalı söyleyiş ve telaffuz ayrılıklarını gösteren yöresel konuşma biçimlerine ne ad verilir?

Ağız.

Türkçenin tarihî olarak bilinmeyen dönemlerde ayrılmış olan iki ana lehçesi hangileridir?

Yakutça (Saha Türkçesi) ve Çuvaşça.

Türkiye Türkçesinde yazı dilinin temsilcisi ve standart temeli kabul edilen ağız hangisidir?

İstanbul ağzı (İstanbul Türkçesi).

Türkçe köken ve yapı bakımından dünya dilleri arasında hangi grupta yer almaktadır?

Köken bakımından Ural-Altay dil ailesinin Altay kolunda; yapı bakımından ise eklemeli (sondan eklemeli) diller grubunda yer alır.

Tarih boyunca Türkler tarafından yaygın olarak kullanılan alfabeler hangileridir?

Göktürk, Uygur, Arap, Kiril ve Latin alfabeleri.

Göktürk alfabesinin temel özellikleri ve yazım kuralları nelerdir?

38 harften oluşur, harfler birbirine bitişmeden ayrı yazılır, kelimeler arasına üst üste iki nokta (:) konur; sağdan sola ya da yukarıdan aşağıya doğru yazılır.

Orhun Abideleri'ndeki Göktürk alfabesini 1893 yılında ilk kez çözen Danimarkalı dil bilimci kimdir?

Wilhelm Thomsen.

Dillerin doğuşu kuramlarının (teorilerinin) temel amacı nedir?

Dilin nasıl ve ne zaman oluştuğu hakkında genellemelerde bulunmak ve hipotezler üretmektir.

16. yüzyıldan itibaren İbrani alfabesini kullanan ve bugün bu alfabeyi sadece dinî metinlerinde sürdüren Türk topluluğu hangisidir?

Karay (Karaim) Türkleri.

Uygur alfabesi köken olarak hangi yazı sistemine dayanmaktadır?

Soğud (Soğd) alfabesine dayanmaktadır.

Dillerin doğuşunu doğadaki seslerin ve hayvan seslerinin taklidine dayandıran kuram hangisidir?

Yansıma Kuramı.

Tek heceli diller grubunun dünya üzerindeki en belirgin üç temsilcisi hangileridir?

Çince, Tibetçe ve Vietnamca.

Oğuz (Güney-Batı) Türkçesi grubuna dâhil olan bugünkü çağdaş Türk şiveleri hangileridir?

Türkiye Türkçesi, Azerbaycan Türkçesi, Gagavuz Türkçesi ve Türkmen Türkçesi.

Türklerin tarih boyunca çok çeşitli alfabeler kullanmalarının temel sebepleri nelerdir?

Farklı coğrafyalarda yaşamış olmaları, girdikleri savaşlar, göçler ve benimsedikleri farklı dinî/kültürel çevrelerdir.

Prof. Dr. Osman Nedim Tuna'nın Türkçenin yaşının en az 6500 yıl olduğunu ortaya koyduğu araştırması hangi iki dil arasındaki ortak sözcükleri tespit etmiştir?

Sümerce ve Türk dilleri arasındaki 168 ortak sözcük tespit edilmiştir ('Sümer ve Türk Dillerinin Tarihi İlgisi ve Türk Dilinin Yaşı Meselesi').

Türkçenin ses yapısında köken olarak yer almayan ünsüzler hangileridir?

f, j ve h ünsüzleri Türkçe kökenli sözcüklerin kökünde bulunmazlar.

Türkçede gök cismi bildiren Dünya, Güneş ve Ay sözcüklerinin yazım kuralı nedir?

Astronomi ve coğrafya terimi olarak kullanıldıklarında büyük harfle başlar ve gelen çekim ekleri kesmeyle ayrılır (örneğin 'Dünya, Güneş’in çevresinde döner; Ay, Dünya’nın uydusudur'); mecaz veya genel anlamda kullanıldığında ise küçük harfle yazılır.

Metin içerisinde harflerle yazılan sayıların yazım kuralı nedir?

Metin içinde sayılar harflerle yazıldığında her basamak ayrı yazılır; 'onbeş' yazımı hatalıdır, doğrusu 'on beş' olmalıdır.

Türk yazı dilinin başlangıcı kabul edilen ve Eski Türkçe döneminin dil, kültür ve edebiyat özelliklerini yansıtan en önemli eser hangisidir?

Orhun (Göktürk) Yazıtları.