4. c Ukrajina, Hetmanat i Zaporoška Sič (17. vek)

Zaporoška Sič

Utvrđeno vojno-demokratsko sedište zaporoških kozaka iza dnjeparskih brzaka, sa sopstvenim pravim glasa, izborom hetmana i potpunom samoupravom.

Kozački Registar

Zvanični spisak kozaka koje je Poljsko-Litvanska država plaćala za vojnu službu i oslobađala poreza; kozaci van registra tretirani su kao odbegli kmetovi.

Ustanak Bogdana Hmeljnickog (1648)

Masovni verski i oslobodilački rat zaporoških kozaka i pravoslavnih seljaka protiv poljske plemićke vlasti, kmetstva i katolicizma.

Hetmanat

Autonomna kozačka država nastala tokom ustanka Hmeljnickog, sa sopstvenom vojnom upravom, finansijama i političkim prestonama (Čigirin, Baturin).

Sabor u Perejaslavu (1654)

Odluka Hmeljnickog da prihvati vrhovnu vlast moskovskog cara. Za Moskvu je to bilo trajno pripajanje Ukrajine, a za kozake privremeni vojni savez radi zaštite autonomije.

Period 'Ruine' (Ruїna, 1657–1687)

Tridesetogodišnji razdoblje krvavog građanskog rata i unutrašnjih podela u Hetmanatu nakon smrti Hmeljnickog, koje je levoobalsku i desnoobalsku Ukrajinu pretvorilo u bojište velikih sila.

Sporazum u Andrusovu (1667)

Mirovni sporazum kojim su Moskva i Poljska podelile Hetmanat duž reke Dnjepar: Levoobalska Ukrajina sa Kijevom pripala je Rusiji, a Desnoobalska Poljskoj.

Ivan Mazepa i prebeg Šveđanima (1708)

Pokušaj hetmana Mazepe da sklopi savez sa švedskim kraljem Karlom XII radi spasavanja kozačke autonomije od radikalne centralizacije i vojnih reformi Petra Velikog.

Masakr u Baturinu (1708)

Surova odmazda Petra Velikog nad Mazepinom prestonicom Baturin; ruske trupe su sravnile grad i masakrirale stanovništvo radi zaplašivanja ukrajinskog naroda.

Maloruskija kolegija

Carsko upravno telo koje je Petar Veliki uspostavio u Ukrajini radi nadzora nad hetmanima i postepenog potpunog ukidanja kozačke autonomije.

Hronologija: Bitka kod Žutih Voda i Piljavaca (1648)

Prve velike pobede Hmeljnickog nad poljskom kraljevskom vojskom koje su ustanak pretvorile u opštenarodni rat.

Hronologija: Zborovski mir (1649)

Mirovni sporazum kojim je zvanično priznata autonomija Hetmanata i povećan kozački registar na 40.000 ljudi.

Hronologija: Hadjački sporazum (1658)

Neuspešan pokušaj hetmana Ivana Vigovskog da Hetmanat pretvori u treći ravnopravni entitet Poljsko-Litvanske Unije ('Velika Kneževina Ruska').

Hronologija: Bitka kod Poltave (1709)

Trijumf Petra Velikog nad Šveđanima i Mazepinim kozacima koji je označio kraj političke autonomije Hetmanata.