JAL - HC2 KERNBEGRIPPEN

Abductie

Redeneervorm waarbij men van een waargenomen gevolg terugredeneert naar de meest waarschijnlijke oorzaak;De straat is nat dus het heeft waarschijnlijk geregend

Antecedens

Eerste deel van een voorwaardelijke uitspraak dat de voorwaarde uitdrukt;In als het vriest dan is het glad is het vriest het antecedens

Argument

Aaneenschakeling van beweringen in een dialoog tussen verschillende personen;Twee advocaten verdedigen elk hun standpunt

Bevestiging van het consequens

Ongeldige redeneervorm als P dan Q Q dus P;Als het een hond is heeft het vier poten het heeft vier poten dus het is een hond

Brondomein

Concreet domein waaruit bij een metafoor een beeld wordt gehaald om een abstracter domein te begrijpen;Bij hun relatie zit in zwaar weer is scheepvaart het brondomein

Causaal verband

Verband op basis van oorzaak en gevolg;Roken veroorzaakt longkanker

Coherentie

Proposities ondersteunen elkaars geloofwaardigheid en vormen een samenhangend geheel;Het regent en de straat is nat passen samen binnen dezelfde regel

Cognitieve achtergrond

Werking van het menselijk brein die denken stuurt waaronder onderscheid tussen Systeem 1 en Systeem 2;Intuïtief versus analytisch nadenken

Conclusie

Bewerking die wordt afgeleid uit één of meerdere premissen;Dus de verdachte is schuldig

Consequens

Tweede deel van een voorwaardelijke uitspraak dat het gevolg uitdrukt;In als het vriest dan is het glad is het is glad het consequens

Consistentie

Formele mogelijkheid dat meerdere proposities tegelijk waar kunnen zijn;De zon schijnt en Parijs is de hoofdstad van Frankrijk

Deductie

Redeneervorm waarbij de conclusie met logische noodzaak uit de premissen volgt;Alle mensen zijn sterfelijk Socrates is mens dus Socrates is sterfelijk

Deductief geldig

Onmogelijk dat premissen waar zijn en conclusie onwaar;Bij een correcte modus ponens redenering

Doeldomein

Abstract domein dat men via een metafoor probeert te begrijpen;Bij hun relatie zit in zwaar weer is de relatie het doeldomein

Doelentiteit

Entiteit waartoe men via metonymie mentale toegang wil krijgen;In Het Witte Huis beslist is de Amerikaanse regering de doelentiteit

Enthymeen

Redenering waarbij één of meerdere premissen impliciet blijven;Socrates is sterfelijk want hij is mens met impliciete premisse alle mensen zijn sterfelijk

Geldigheid

Eigenschap van een redenering waarbij de conclusie logisch volgt uit de premissen;Een geldige syllogistische redenering

Inconsistentie

Onmogelijkheid dat een verzameling proposities tegelijk waar is;Het regent en het regent niet

Inductie

Redenering van specifieke gevallen naar een algemene regel met waarschijnlijke conclusie;Alle waargenomen zwanen zijn wit dus alle zwanen zijn wit

Inferentieel verband

Verband waarbij een conclusie wordt getrokken uit een voorwaardelijke uitspraak en een feitelijke premisse;Als P dan Q P dus Q

Juridische norm

Voorwaardelijke uitspraak in het recht als rechtsfeit dan rechtsgevolg meestal weerlegbaar;Als iemand steelt dan volgt straf tenzij uitzondering

Logica

Normatieve studie van geldig deductief redeneren;Onderzoeken of een redenering formeel correct is

Metafoor

Stijlfiguur waarbij een concreet brondomein wordt gebruikt om een abstract doeldomein te begrijpen;Verdrinken in het werk

Metonymie

Stijlfiguur waarbij een entiteit wordt gebruikt om toegang te krijgen tot een nauw verbonden entiteit binnen hetzelfde domein;Brussel beslist voor de EU

Modale logica

Uitbreiding van propositielogica met modaliteiten zoals verplichting en mogelijkheid;Het is verplicht dat men belasting betaalt

Modus Ponens

Geldige redeneervorm als P dan Q en P dus Q;Als het regent wordt de straat nat het regent dus de straat is nat

Modus Tollens

Geldige redeneervorm als P dan Q en niet Q dus niet P;Als het regent wordt de straat nat de straat is niet nat dus het regent niet

Noodzakelijke voorwaarde

Voorwaarde die vervuld moet zijn opdat het gevolg kan optreden zonder die voorwaarde geen gevolg;Zuurstof is noodzakelijk voor verbranding

Ontkenning van het antecedens

Ongeldige redeneervorm als P dan Q niet P dus niet Q;Als het regent wordt de straat nat het regent niet dus de straat is niet nat

Premisse

Bewerking waaruit de conclusie wordt afgeleid;Alle mensen zijn sterfelijk

Propositie

Kleinst mogelijke bewering die waar of onwaar kan zijn;Het regent

Propositielogica

Logica die verbanden tussen volledige proposities bestudeert;Analyse van als P dan Q

Redeneerfouten

Structurele fouten in de vorm van een redenering die ze ongeldig maken;Bevestiging van het consequens

Redenering

Aaneenschakeling van premissen en conclusie in een monoloog;Een student leidt een conclusie af uit regels

Systeem 1-denken

Snel intuïtief automatisch en onbewust denken gevoelig voor biases;Onmiddellijk gevaar herkennen

Systeem 2-denken

Traag analytisch en bewust denken dat inspanning vereist;Een complexe juridische analyse maken

Validiteitstest

Test waarbij men de ontkenning van de conclusie toevoegt aan de premissen om inconsistentie te controleren;Premissen plus niet conclusie leiden tot tegenspraak dus redenering is geldig

Vehikelentiteit

Entiteit die bij metonymie wordt gebruikt om toegang te krijgen tot de doelentiteit;Het gebouw Het Witte Huis verwijst naar de regering

Verbandenleggende machine

Typering van het menselijk brein dat voortdurend verbanden legt vooral via Systeem 1;Patronen zien in gebeurtenissen

Voldoende voorwaarde

Voorwaarde die indien vervuld altijd het gevolg meebrengt;Als water 100 graden bereikt kookt het

Voorwaardelijke uitspraak

Uitspraak in de vorm als P dan Q die als regel kan dienen in een redenering;Als iemand steelt dan is dat strafbaar

Welwillendheidsprincipe

Interpretatieregel waarbij men een redenering zo sterk mogelijk reconstrueert door impliciete premissen gunstig in te vullen;Een onvolledig argument aanvullen zodat het logisch geldig wordt