Paremie i maksymy prawa rzymskiego

0.0(0)
Studied by 0 people
call kaiCall Kai
learnLearn
examPractice Test
spaced repetitionSpaced Repetition
heart puzzleMatch
flashcardsFlashcards
GameKnowt Play
Card Sorting

1/57

flashcard set

Earn XP

Description and Tags

Zestaw fiszek ze słownictwem obejmujący paremie i maksymy prawa rzymskiego zawarte w materiałach Koła Naukowego Prawa Rzymskiego i Porównawczego TBSP UJ.

58 Terms

1
New cards

Accessio cedit principali

Rzecz przyłączona dzieli los rzeczy głównej. Jeżeli przyłącza się rzeczy o mniejszej wartości i podnoszą one wartość rzeczy głównej, od tej pory stają się jej częściami składowymi i dzielą jej los.

2
New cards

Actor sequitur forum rei

Powód idzie za sądem pozwanego. Właściwym dla złożenia pozwu jest ten sąd, w którego okręgu/okolicy mieszka pozwany, co ułatwia pozwanemu obronę.

3
New cards

Audiatur et altera pars

Niech będzie wysłuchana i druga strona. Zasada należąca do istoty sprawiedliwego procesu, w którym każdy ma prawo do wysłuchania swojego stanowiska przez niezawisły i bezstronny sąd.

4
New cards

Bis de eadem re agi non potest

Nie można procesować się dwa razy o to samo. Zasada wykluczająca dwukrotne rozpoznawanie tej samej sprawy; wynika z niej powaga rzeczy osądzonej (res iudicata).

5
New cards

Cessante ratione legis, cessat lex ipsa

Gdy ustaje przyczyna, dla której wydano ustawę, traci moc sama ustawa. Jeżeli ustają konkretne okoliczności, ze względu na które ustanowiono ustawę, traci ona swoje ratio legis i moc obowiązującą.

6
New cards

Dura lex, sed lex

Twarde prawo, lecz prawo. Reguła stanowiąca, że mimo surowości prawa nie można powoływać się na nią w celu podważenia jego mocy obowiązującej – prawo musi być przestrzegane.

7
New cards

Ei incumbit probatio, qui dicit, non qui negat

Ciężar dowodu spoczywa na tym, kto twierdzi, a nie na tym, kto zaprzecza. Strona, która wywodzi swój interes prawny z konkretnych faktów, ma obowiązek ich udowodnienia.

8
New cards

Executio iuris non habet iniuriam

Egzekwowanie prawa nie jest bezprawiem. Działanie podejmowane zgodnie z literą prawa nie może być uznane za bezprawne ani sprzeczne z prawem.

9
New cards

Heredis institutio caput et fundamentum totius testamenti est

Za początek i fundament całego testamentu uważa się ustanowienie dziedzica. Wskazanie dziedzica – osoby odpowiedzialnej za całość sytuacji prawnej po zmarłym – warunkuje ważność całego testamentu.

10
New cards

Hereditas nihil aliud est, quam successio in universum ius, quod defunctus habuerit

Spadkobranie to nic innego, jak sukcesja w całości prawa, jakie miał zmarły. Dziedzic wstępuje w ogół praw i obowiązków materialnych oraz gospodarczych zmarłego.

11
New cards

Hominum causa omne ius constitutum sit

Wszelkie prawa stanowi się ze względu na ludzi. Prawo powstaje jako ogół norm regulujących zachowania jednostek w celu prawidłowego funkcjonowania społeczeństwa.

12
New cards

Ignorantia iuris nocet, ignorantia facti non nocet

Nieznajomość prawa szkodzi, nieznajomość faktów nie szkodzi. Ze względu na powszechność i jawność prawa nie można tłumaczyć się jego nieznajomością, dopuszcza się natomiast powoływanie na nieznajomość faktów.

13
New cards

Impossibilium nulla obligatio est

Zobowiązanie do (świadczenia) niemożliwego jest nieważne. Zobowiązanie do wykonania świadczenia obiektywnie niemożliwego nie wywołuje żadnych skutków prawnych.

14
New cards

In dubiis benigniora

W sytuacjach dwuznacznych (należy przyjąć pogląd) bardziej korzystny (dla stron). Nakaz przyjęcia interpretacji kompromisowej i korzystnej dla stron, gdy sprawa budzi poważne niejasności.

15
New cards

In dubio pro reo

W razie wątpliwości na korzyść pozwanego. Zasada nakazująca rozstrzygać nie dające się usunąć wątpliwości co do zasadności powództwa na korzyść strony pozwanej.

16
New cards

Iuris prudentia est divinarum atque humanarum rerum notitia, iusti atque iniusti scientia

Biegłość w prawie to znajomość rzeczy boskich i ludzkich oraz wiedza o tym, co sprawiedliwe i niesprawiedliwe. Wyraża jurysprudencję jako przenikanie się norm boskich i ludzkich (Ius-Fas, Iniuria-Nefas).

17
New cards

Ius civile vigilantibus scriptum est

Prawo cywilne jest tworzone dla osób starannych. Reguła oparta na założeniu, że podmioty prawne powinny dbać o swoje sprawy z należytą starannością.

18
New cards

Ius est ars boni et aequi

Prawo jest sztuką tego, co dobre i sprawiedliwe. Klasyczna rzymska definicja ujmująca prawo jako sztukę słusznego i moralnego postępowania.

19
New cards

Iustitia est constans et perpetua voluntas ius suum cuique tribuendi

Sprawiedliwość jest niezmienną i trwałą wolą przyznawania tego, co komu się należy. Nawiązuje do koncepcji oddawania każdemu należnych mu uprawnień i korzyści według jego zasług.

20
New cards

Iustitias vestras iudicabo

Osądzę waszą sprawiedliwość. Tradycyjny napis widniejący na salach dawnych staropolskich trybunałów.

21
New cards

Lex posterior derogat legi priori

Ustawa późniejsza uchyla ustawę wcześniejszą. Reguła kolizyjna stanowiąca, że akt prawny wydany później uchyla lub modyfikuje sprzeczny z nim akt wydany wcześniej.

22
New cards

Lex retro non agit

Ustawa nie działa wstecz. Zakaz retroaktywności prawa – przepisy prawa tworzone są do stanów faktycznych i zdarzeń przyszłych, a nie przeszłych.

23
New cards

Male nostro iure uti non debemus

Nie powinniśmy źle korzystać z naszego prawa. Wyznacza granice wykonywania praw podmiotowych: wykonywanie prawa nie może służyć szkodzeniu innym (odzwierciedlone w klauzuli art. 5 polskiego k.c.).

24
New cards

Mater semper certa est, pater vero is est, quem nuptiae demonstrant

Matka jest zawsze pewna, ojcem zaś jest ten, na kogo wskazuje małżeństwo. Domniemanie prawne, według którego mąż matki jest uznawany za ojca dziecka urodzonego w trakcie trwania małżeństwa.

25
New cards

Melior est condicio possidentis

Lepsza jest pozycja tego, który posiada. Wyraża domniemanie zgodności posiadania ze stanem prawnym; to żądający wydania rzeczy musi udowodnić bezzasadność posiadania u dotychczasowego posiadacza.

26
New cards

Nasciturus pro iam nato habetur quotiens de commodis eius agitur

Dziecko poczęte uważa się za już narodzone, ilekroć chodzi o jego korzyść. Fikcja prawna chroniąca interesy majątkowe i spadkowe nienarodzonego dziecka, pod warunkiem że urodzi się ono żywe.

27
New cards

Nemo audiatur propriam turpitudinem allegans

Powołujący się na własny występek nie będzie wysłuchany. Zasada zakazująca wywodzenia roszczeń lub zarzutów z własnego nagannego, podstępnego lub niezgodnego z prawem postępowania.

28
New cards

Nemo est iudex in propria causa

Nikt nie jest sędzią we własnej sprawie. Podstawa bezstronności sądownictwa wykluczająca możliwość orzekania w sprawach, w których sędzia ma bezpośredni interes prawny lub osobisty.

29
New cards

Nemo plus iuris ad alium transferre potest, quam ipse haberet

Nikt nie może przenieść na drugiego więcej praw, niż sam posiada. Fundamentalna zasada wyznaczająca granice zbywania i skutecznego nabywania praw rzeczowych oraz spadkowych.

30
New cards

Nemo pro parte testatus, pro parte intestatus decedere potest

Nikt nie może umrzeć pozostawiając dziedzica do części spadku, część zaś beztestamentowo. Rzymska reguła wykluczająca łączenie dziedziczenia testamentowego z beztestamentowym przy jednym spadku.

31
New cards

Nemo sibi ipse causam possessionis mutare potest

Nikt nie może sobie zmienić podstawy posiadania. Posiadacz nie może samowolnie, jedynie mocą własnej woli, zmienić tytułu prawnego (causy), z którego wywodzi swoje władztwo nad rzeczą.

32
New cards

Non omne, quod licet, honestum est

Nie wszystko, co dozwolone, jest uczciwe. Paremia odzwierciedlająca relację prawa do moralności – wskazuje, że formalna zgodność z prawem nie zawsze jest tożsama ze sprawiedliwością i uczciwością.

33
New cards

Nuptias non concubitus, sed consensus facit

Małżeństwo powstaje przez porozumienie, a nie faktyczne pożycie. W prawie rzymskim podstawą zawarcia i trwania małżeństwa była obopólna, zgodna wola partnerów, a nie współżycie fizyczne czy formalny akt.

34
New cards

Omnis definitio in iure civili periculosa est: parum est enim, ut non subverti posset

Wszelka definicja jest w prawie cywilnym niebezpieczna, gdyż rzadko kiedy nie można jej podważyć. Ostrzeżenie przed formułowaniem nazbyt wąskich lub sztywnych definicji generalnych w prawie prywatnym.

35
New cards

Pacta sunt servanda

Umów należy dotrzymywać. Kanoniczna i prawnicza reguła nakazująca stronom wypełnianie ważnie powziętych zobowiązań umownych.

36
New cards

Prior tempore, potior iure

Pierwszy w czasie, lepszy w prawie. Reguła rozstrzygania kolizji praw, przyznająca pierwszeństwo temu uprawnieniu, które powstało wcześniej.

37
New cards

Qui tacet, consentire videtur

Milczenie oznacza zgodę. Zasada stosowana pod warunkiem, że dana osoba mogła i powinna była mówić (ubi loqui potuit et debuit), traktująca brak sprzeciwu jako milczącą akceptację.

38
New cards

Quis custodiet ipsos custodes?

Kto upilnuje samych strażników? (W tekście źródłowym: Quis custodiet ipsos custodet?). Przestroga przed arbitralnością i nadużyciem uprawnień przez organy stosujące prawo oraz postulat kontroli nad nimi.

39
New cards

Quod ab initio vitiosum est, non potest tractu temporis convalescere

Co od początku jest wadliwe, nie może być uzdrowione przez upływ czasu. Czynność prawna bezwzględnie nieważna w chwili jej dokonania nie staje się ważna na skutek zmiany prawa czy upływu czasu.

40
New cards

Quod omnes similiter tangit, ab omnibus comprobetur

Co wszystkich podobnie dotyczy, przez wszystkich winno być zatwierdzone. Zasada legitymizacji stanowiąca, że powszechne regulacje prawne powinny być poparte wolą i akceptacją ogółu obywateli.

41
New cards

Quod principi placuit, legis habet vigorem

Co podoba się cesarzowi, zyskuje moc prawa. Koncepcja uznająca wolę władcy za bezpośrednie źródło prawa (Rex facit legem), charakterystyczna dla monarchii absolutnych.

42
New cards

Quot generationes, tot gradus

Ile urodzeń, tyle stopni. Sposób obliczania stopnia pokrewieństwa w linii prostej i bocznej w prawie rzymskim – liczba urodzeń wyznacza stopień pokrewieństwa.

43
New cards

Reformatio in peius iudici appellato non licet

Sędziemu apelacyjnemu nie wolno zmieniać (wyroku) na niekorzyść (odwołującego się). Gwarancja procesowa zapewniająca, że wyrok sądu odwoławczego nie pogorszy sytuacji strony wnoszącej apelację.

44
New cards

Salus populi suprema lex esto

Dobro ludu niechaj będzie najwyższym prawem. Republikańska dewiza wyznaczająca nadrzędny cel działalności prawodawczej i wykonawczej państwa.

45
New cards

Scire leges non hoc est verba earum tenere, sed vim ac potestatem

Znać prawa nie znaczy trzymać się słów ustaw, lecz ich treści i mocy działania. Dyrektywa interpretacyjna potępiająca rubrycyzm i nakazująca badanie rzeczywistego celu i skutku normy prawnej.

46
New cards

Semel heres, semper heres

Kto raz został spadkobiercą, jest nim na zawsze. Zakaz odbierania lub ograniczania terminem bądź warunkiem rozwiązującym statusu dziedzica nabytego mortis causa.

47
New cards

Sensum, non verba spectamus

Patrzymy na sens, nie na słowa. Zasada wykładni nakazująca prymat intencji i sensu normy lub oświadczenia woli nad ich dosłownym brzmieniem językowym.

48
New cards

Sententia ius facit inter partes

Wyrok tworzy prawo między stronami. Wyrok sądowy wiąże i reguluje stosunek prawny wyłącznie pomiędzy podmiotami będącymi stronami danego postępowania.

49
New cards

Summum ius, summa iniuria

Najwyższe prawo, najwyższym bezprawiem. Ostrzeżenie przed nazbyt dosłownym i bezwzględnym stosowaniem prawa, które może prowadzić do skrajnej niesprawiedliwości.

50
New cards

Superficies solo cedit

To, co znajduje się na powierzchni gruntu, staje się jego częścią składową. Wszystko, co zostało trwale złączone z gruntem (budynki, rośliny, zasiewy), przypada właścicielowi gruntu.

51
New cards

Testamentum ambulatoria est enim voluntas defuncti usque ad vitae supremum exitum

Testament zmienną jest bowiem wolą zmarłego aż do samego kresu życia. Zasada jednostronności i swobodnej odwołalności rozrządzeń testamentowych aż do śmierci testatora.

52
New cards

Testis unus testis nullus

Jeden świadek, żaden świadek. Reguła procesu kognicyjnego i legalnej oceny dowodów zakazująca opierania wyroku wyłącznie na zeznaniach pojedynczego świadka.

53
New cards

Tres faciunt collegium

Trzech tworzy stowarzyszenie. Wymóg obecności co najmniej trzech osób do założenia lub ukonstytuowania stowarzyszenia/korporacji.

54
New cards

Vanae voces populi non sunt audiendae

Nie należy dawać posłuchu czczym głosom ludu. Zasada racjonalizacji demokracji przestrzegająca rządzących przed uleganiem chwilowym i populistycznym żądaniom tłumu.

55
New cards

Venire contra factum proprium nemini licet

Nie wolno występować przeciw temu, co wynika z własnych czynów. Zakaz przeczenia własnym wcześniejszym oświadczeniom i zachowaniom, na których polegała druga strona.

56
New cards

Vim vi repellere licet

Siłę wolno odeprzeć siłą. Zasada legalizująca użycie proporcjonalnej siły w ramach obrony koniecznej przeciwko bezprawnemu zamachowi.

57
New cards

Vis maior, cui humana infirmitas resistere non potest

Siła wyższa, której słabość ludzka nie jest w stanie się oprzeć. Nadzwyczajne zdarzenie zewnętrzne, któremu nie dało się zapobiec mimo dołożenia najwyższej staranności; wyłącza odpowiedzialność odszkodowawczą dłużnika.

58
New cards

Volenti non fit iniuria

Chcącemu nie dzieje się krzywda. Zasada wykluczająca bezprawność naruszenia dobra, jeżeli poszkodowany w sposób świadomy i dobrowolny wyraził zgodę na dane działanie.