Chemie toets 3

0.0(0)
Studied by 0 people
call kaiCall Kai
learnLearn
examPractice Test
spaced repetitionSpaced Repetition
heart puzzleMatch
flashcardsFlashcards
GameKnowt Play
Card Sorting

1/36

encourage image

There's no tags or description

Looks like no tags are added yet.

37 Terms

1
New cards
Chemische binding (algemeen)
Gevolg van elektroneninteracties tussen bindingspartners waarbij een aantal valentie-elektronen anders wordt verdeeld zodat alle partners een stabielere elektronenconfiguratie verkrijgen en dus een lagere energie-inhoud.[cite: 3]
2
New cards
Ionbinding
Chemische binding tussen atomen met een uitgesproken metaal- en niet-metaalkarakter waarbij een volledige overdracht van elektronen plaatsvindt en ionen worden gevormd die elkaar zeer sterk aantrekken (bv. CsF met ΔEN = 3,3 en 100% ionkarakter).[cite: 3]
3
New cards
Atoombinding
Binding die hoofdzakelijk optreedt tussen niet-metaalatomen door een gemeenschappelijk elektronenpaar, wat leidt tot reële moleculen. Eén bindingspartner kan 2 elektronen gemeenschappelijk stellen en de andere 0 (datieve/coördinatieve binding binnen atoombinding), of elke partner stelt elektronen gemeenschappelijk.[cite: 3]
4
New cards
Metaalbinding
Binding tussen twee of meer metalen in een metaalrooster waarbij elektronen van de buitenste schil gemeenschappelijk worden gesteld. Door de kleine EN-waarde van metalen is de aantrekking tussen kern en buitenste elektronen gering, waardoor vrije, beweeglijke elektronen ontstaan rond positieve metaalionen met sterke elektrische aantrekkingskrachten ertussen.[cite: 4]
5
New cards
Verschil metaalbinding vs. atoombinding
Bij een metaalbinding 'lijmen' alle vrije elektronen de aanwezige positieve metaalionen in het rooster samen, terwijl bij een atoombinding twee atomen door een beperkt aantal elektronen (gemeenschappelijke elektronenparen) worden gebonden.[cite: 4]
6
New cards
Overzicht bindingstypes: ΔEN, % ionkarakter en voorbeelden
Zuivere atoombinding: ΔEN = 0, 0% ionkarakter, vb. F2. Polaire atoombinding: ΔEN ≈ 1,0, 22% ionkarakter, vb. HCl. Zuivere ionbinding: ΔEN = 3,3, 100% ionkarakter, vb. CsF.[cite: 3]
7
New cards
Krachtwerking bij naderende atomen
Bij toenadering werken aantrekkende krachten (ongepaarde elektronen met tegengestelde spin op elkaar; elektronenwolk van atoom A aangetrokken door kern van atoom B en omgekeerd) en afstotende krachten (tussen beide elektronenwolken en tussen beide kernen).[cite: 5]
8
New cards
Evenwichtsafstand r0 en veeranalogie
Op afstand r0 compenseren aantrekkings- en afstotingskrachten elkaar (laagste energie-inhoud / stabiele toestand). Kernen dichter dan r0: afstoting overheerst; verder dan r0: aantrekking overheerst. Vergelijkbaar met twee massa's verbonden door een veer.[cite: 5]
9
New cards
Bindingsenergie en bindingslengte
Atomen/ionen vormen een binding als de energie-inhoud daalt (lagere energie = stabielere en sterkere binding). Bindingsenergie is de energie nodig om een binding te breken (komt vrij bij vorming, bv. 2 H -> H2 + energie met ΔE = -436 kJ/mol). Bindingslengte is de afstand tussen de kernen bij minimale energie (bv. r0 = 0,74·10^-10 m voor H2).[cite: 5, 6]
10
New cards
Klassieke bindingstheorie
Elke bindingspartner zet één ongepaard elektron in voor elk te vormen gemeenschappelijk elektronenpaar en alle ongepaarde elektronen worden benut; bindende elektronenparen vormen een centrale negatieve lading die beide gepositiveerde bindingspartners samenhoudt.[cite: 7]
11
New cards
Lewisformule / elektronenformule
Weergave van een atoomverbinding waarin alle valentie-elektronen (zowel bindende elektronenparen als vrije elektronenparen) van de bindingspartners worden getekend.[cite: 8]
12
New cards
Aantal te plaatsen valentie-elektronen
Som van de groepsnummers van de atomen (in hoofdgroepnotatie) en de ionlading (met teken: negatieve lading telt bij, positieve lading trekt af; let op de notatie in de cursus: groepsnummer + ionlading waarbij lading negatief is voor anionen en positief voor kationen, of praktisch: som groepsnummers - ionlading).[cite: 8]
13
New cards
Skeletregels voor Lewisformules
(1) C-atomen vormen meestal een C-keten. (2) H-atomen staan steeds aan de buitenzijde. (3) Brutoformules zoals CH3COOH tonen direct de opbouw. (4) In ternaire zuren HxXOy (bv. H2SO4) en zuurresten is X centraal omgeven door O-atomen waarop H-atomen gebonden zijn.[cite: 8]
14
New cards
Octetregel en uitzonderingen
Elk atoom (behalve H) krijgt aanvankelijk 4 elektronenparen (octet). Niet-metalen van periode 2 (B, C, N, O, F) dragen max. 8 e- (4 paren); H max. 2 e- (1 paar); P en S (andere perioden) kunnen meer dan 8 e- dragen. Vrije paren worden vervangen door bindende paren om het juiste aantal e- te bekomen. Edelgassen zijn niet volledig inert (verbindingen met O, F, Cl).[cite: 8]
15
New cards
Formele lading: definitie en formule
Fictieve lading per atoom in een Lewisformule om de meest realistische voorstelling te kiezen. Formule: FL = groepsnummer - aantal bindende elektronenparen - aantal vrije elektronen (= groepsnummer - aantal rechtstreekse elektronen rond het atoom). Doel: zo weinig en zo laag mogelijke FL, negatieve FL bij voorkeur op sterke niet-metalen, symmetrische verdeling is stabieler.[cite: 15]
16
New cards
Oefening formele lading: |S≡C-N|^- (thiocyanaat / isothiocyanaat-type structuur op p. 64)
In getekende structuur |S≡C-N|^- (S groep 6: 3 bindende paren + 1 vrij paar = 5 e- -> FL = +1; C groep 4: 4 bindende paren = 4 e- -> FL = 0; N groep 5: 1 bindend paar + 3 vrije paren = 7 e- -> FL = -2; som = +1 + 0 - 2 = -1). Let op: in de meest stabiele vorm van SCN^- is de negatieve FL typisch op het sterke niet-metaal N of S (bv. :S-C≡N: met FL(S)=0, FL(C)=0, FL(N)=-1).[cite: 15, 16]
17
New cards
Oefening formele lading: H-C(=O)-O^- (formiaation op p. 64)
H (groep 1, 1 bindend paar = 1 e-): FL = 0. C (groep 4, 4 bindende paren = 4 e-): FL = 0. Dubbelgebonden O (groep 6, 2 bindende paren + 2 vrije paren = 6 e-): FL = 0. Enkelgebonden O met 3 vrije paren (groep 6, 1 bindend paar + 6 vrije e- = 7 e-): FL = -1. Totale lading = -1.[cite: 16]
18
New cards
Oefening formele lading: NH4^+ (ammoniumion op p. 64)
N (groep 5, 4 bindende paren, 0 vrije e- = 4 e-): FL = +1. Elk H (groep 1, 1 bindend paar = 1 e-): FL = 0. Totale lading = +1.[cite: 16]
19
New cards
Oefening formele lading: H3O^+ (oxoniumion op p. 64)
O (groep 6, 3 bindende paren + 1 vrij paar = 5 e-): FL = +1. Elk H (groep 1, 1 bindend paar = 1 e-): FL = 0. Totale lading = +1.[cite: 16]
20
New cards
Oefening formele lading: |N≡O|^+ (nitrosylion op p. 64)
N (groep 5, 3 bindende paren + 1 vrij paar = 5 e-): FL = 0. O (groep 6, 3 bindende paren + 1 vrij paar = 5 e-): FL = +1. Totale lading = +1.[cite: 16]
21
New cards
Oefening formele lading: CH3-CH2-OH2^+ (geprotoneerde ethanol op p. 64)
CH3 (3 H's FL=0; C groep 4 met 4 paren FL=0). CH2 (2 H's FL=0; C groep 4 met 4 paren FL=0). O (groep 6, 3 bindingen naar C, H, H + 1 vrij paar = 5 e-): FL = +1. Beide OH-waterstoffen: FL = 0. Totale lading = +1.[cite: 16]
22
New cards
Orbitaaltheorie en LCAO-theorie
Halfbezette atoomorbitalen overlappen met halfbezette orbitalen tot bindende molecuulorbitalen (MO); volzette orbitalen doen niet mee. LCAO (lineaire combinatie van atoomorbitalen): MO = AO + AO. Bij ΔEN = 0 ligt de hoogste trefkans tussen de kernen; bij symmetrische ladingsverdeling waar zwaartepunten van + en - samenvallen is het molecule apolair (bv. H2, F2).[cite: 17, 18]
23
New cards
Sigma-binding (σ-binding)
Coaxiale overlapping langs de verbindingsas tussen twee atoomkernen met grote elektronendichtheid tussen de kernen, rotatiemogelijkheid rond die as en altijd de eerste binding tussen twee atomen.[cite: 19]
24
New cards
Pi-binding (π-binding)
Zijdelingse overlapping van twee evenwijdige p-orbitalen langs weerszijden van de verbindingsas (bestaat uit 2 gebieden). Zwakker dan σ-binding door geringere overlapping en komt steeds supplementair voor (bij dubbele en drievoudige bindingen) na een σ-binding.[cite: 19]
25
New cards
Polaire atoombinding, dipoolmolecule en ladingsvectoren
Verschil in EN verschuift het trefkansgebied van het elektronenpaar -> gepolariseerde binding met partiële ladingen δ+ en δ- (geen ion). Dipoolmolecule: zwaartepunten van + en - vallen niet samen (asymmetrie). Ladingsvectoren lopen van + naar - met lengte evenredig met ΔEN; resultante bepaalt het totale dipoolmoment. Symmetrische moleculen met polaire bindingen (zoals CO2 of CCl4) kunnen toch apolair zijn.[cite: 20, 21]
26
New cards
Hybridisatie en sp3-hybridisatie
Treedt op bij het aangaan van een binding om een stabielere configuratie (lagere energie) te bekomen; de hybridisatie-energie wordt ruimschoots gecompenseerd door de bindingsenergie. Bij sp3-hybridisatie vormen s, px, py en pz vier gelijkwaardige sp3-hybrideorbitalen (asymmetrische halter / peervormige lobben) gericht naar de hoekpunten van een tetraëder (theoretische hoek 109°).[cite: 22, 23]
27
New cards
Sterisch getal SG(X) en ruimtelijke schikking (SG = 4, sp3)
SG(X) = aantal bindingspartners + aantal resterende vrije elektronenparen op atoom X. Voor SG = 4 (sp3, theoretische hoek 109°): XA4 = tetraëder (bv. CH4, 109°); XA3 = piramide (bv. NH3, 107°; PH3, 94°); XA2 = geknikt (bv. H2O, 105°; H2S, 92°); XA = lineair (bv. HCl).[cite: 24, 25, 26, 28]
28
New cards
Afstotingskrachten tussen elektronenparen en afwijkende bindingshoeken
Afstoting (vrij paar - vrij paar) > afstoting (vrij paar - gebonden paar) > afstoting (gebonden paar - gebonden paar). Vrije paren duwen gebonden paren dichter bij elkaar (bv. CH4 109° -> NH3 107° -> H2O 105°). Bij grotere/volumineuzere centrale atomen (bv. P, S) krijgen vrije paren meer ruimte en dalen de hoeken verder (PH3 94°, H2S 92°).[cite: 25, 26, 27, 28]
29
New cards
Isomerie: structuurisomerie en stereo-isomerie
Isomeren hebben dezelfde brutoformule maar verschillen in verbinding of ruimtelijke schikking (waardoor andere chemische/fysische eigenschappen). Structuurisomerie: andere bindingsvolgorde (keten-, plaats- en functiegroep-/functionele isomerie). Stereo-isomerie: ruimtelijk verschillend geschikt (cis-trans-isomerie en optische isomerie).[cite: 29]
30
New cards
Optische isomerie (chiraliteit)
Stereo-isomerie bij moleculen met een asymmetrisch C-atoom (C gebonden aan 4 verschillende atomen of atoomgroepen). Spiegelsymmetrische enantiomeren draaien gepolariseerd licht in tegengestelde richting; ze hebben dezelfde chemische eigenschappen maar reageren vaak verschillend in biologische processen (vaak neemt slechts één vorm deel).[cite: 30]
31
New cards
Oefening Lewisformules (reeks 1: p. 58)
N2: :N≡N: (3v vrije elektronenparen). NH3: N met 3 enkelvoudige bindingen aan H en 1 vrij paar. H2CO (C centraal): C dubbel gebonden aan O (2 vrije paren op O) en enkel gebonden aan 2 H. CO2: O=C=O (elk O heeft 2 vrije paren). H3PO4: P centraal met =O (2 vrije paren) en 3 -OH groepen (elk O met 2 vrije paren, H gebonden aan O). HClO3: Cl centraal met twee =O (2 vrije paren elk), één -OH (O met 2 vrije paren, H aan O) en 1 vrij paar op Cl (of via octetregel: Cl-O-O-O-H met vrije paren aangepast aan 26 val.-e-).[cite: 8, 10]
32
New cards
Oefening Lewisformules (reeks 2: p. 59)
CO3^2- (24 val.-e-): C centraal met één =O (2 vrije paren) en twee -O^- (3 vrije paren elk). SO3 (24 val.-e-): S centraal met drie =O (2 vrije paren elk). H2O2 / HOOH (14 val.-e-): H-O-O-H (elk O heeft 2 vrije paren). PCl5 (40 val.-e-): P centraal met 5 enkelvoudige bindingen aan Cl (elk Cl heeft 3 vrije paren; P heeft 10 e-). XeF6 (48 val.-e-): Xe centraal met 6 enkelvoudige bindingen aan F (elk F heeft 3 vrije paren) + 1 vrij paar op Xe. NO^+ (10 val.-e-): |N≡O|+ (1 vrij paar op N, 1 vrij paar op O).[cite: 8, 11]
33
New cards
Oefening Lewisformules (reeks 3: p. 60)
N3^- (16 val.-e-): [N=N=N]^- (elk eind-N 2 vrije paren, midden-N 0 vrije paren; of |N≡N-N|^-). SCN^- (16 val.-e-): [:S-C≡N:]^- (3 vrije paren op S, 1 vrij paar op N). CH3^+ (6 val.-e-): C met 3 enkelvoudige bindingen aan H (geen vrij paar op C). BH3 (6 val.-e-): B met 3 enkelvoudige bindingen aan H (geen vrij paar op B). C2H2 (10 val.-e-): H-C≡C-H. HFO (14 val.-e-): H-O-F (2 vrije paren op O, 3 vrije paren op F).[cite: 8, 12]
34
New cards
Oefening Lewisformules (reeks 4: p. 61)
CCl2^2+ (16 val.-e-): C centraal met 2 enkelvoudige bindingen aan Cl (elk Cl heeft 3 vrije paren). SF6 (48 val.-e-): S centraal met 6 enkelvoudige bindingen aan F (elk F heeft 3 vrije paren; S heeft 12 e-). SO2 (18 val.-e-): O=S-O (of O=S=O; met 1 vrij paar op S en vrije paren op O zodat totaal 18 e-). N2O / NNO (16 val.-e-): :N≡N-O: (met 1 vrij paar op eind-N en 3 vrije paren op O, of :N=N+=O:-). OPCl / POCl (enkelvoudige/dubbele bindingen naar O en Cl zodat totaal val.-e- klopt: O heeft 6, P heeft 5, Cl heeft 7 -> 18 val.-e-). SF4^2+ (32 val.-e-): S centraal met 4 enkelvoudige bindingen aan F (elk F heeft 3 vrije paren).[cite: 8, 13]
35
New cards
Oefening Lewisformules / ionverbindingen (reeks 5: p. 62)
NaCN: Na^+ en [:C≡N:]^- (1 vrij paar op C, 1 vrij paar op N). NH4ClO4: NH4^+ (tetraëder rond N) en ClO4^- (Cl centraal met O-atomen; 40 val.-e- in ClO4^-). KHSO4: K^+ en HSO4^- (S centraal met O-atomen, één -OH en vrije paren op O/S). CH3ONa: CH3O^- (C met 3 H's, O met 3 vrije paren en -1 lading) en Na^+. KOCN: K^+ en [O=C=N]^- (of [:O-C≡N:]^-). Na2O2: 2 Na^+ en [O-O]^2- (peroxide-ion met 3 vrije paren op elk O).[cite: 3, 8, 14]
36
New cards
Oefening tabel NCl3 en SO2Cl2 (p. 79)
NCl3 (centraal N): 3 Cl + 1 vrij paar op N -> SG(N) = 4, sp3; piramidaal, hoek ≈ 107° (vrije paar duwt bindingen iets samen, Cl groter dan H); dipool = ja (asymmetrisch piramidaal met polaire N-Cl bindingen). SO2Cl2 (centraal S): 2 O + 2 Cl, geen vrij paar op S -> SG(S) = 4, sp3; tetraëdrische schikking rond S, hoek ≈ 109° (verschillen door dubbele S=O bindingen en grootte van O en Cl); dipool = ja (polaire bindingen niet volledig opgeheven).[cite: 27, 28, 31]
37
New cards
Oefening tabel OF2 en H3O^+ (p. 80)
OF2 (centraal O): 2 F + 2 vrije paren op O -> SG(O) = 4, sp3; geknikt, hoek < 109° (twee vrije paren duwen O-F bindingen samen); dipool = ja (geknikt molecule met polaire O-F bindingen). H3O^+ (centraal O): 3 H + 1 vrij paar op O -> SG(O) = 4, sp3; piramidaal, hoek ≈ 107° (vrij paar duwt O-H bindingen samen); dipool/lading = positief geladen ion (met polaire O-H bindingen).[cite: 25, 26, 28, 31]