Dünyanın neft mərkəzi — Bakı

XIX əsrdə Bakı neft sənayesinin inkişafı, çarizmin neft siyasəti, iltizam sisteminin ləğvi və xarici/milli kapital axını haqqında sual-cavab kartları.

Şimali Azərbaycan işğal olunduqdan sonra neft yataqları kimin əlinə keçdi?

Dövlətin əlinə keçdi.

Çarizmin neft siyasəti dövründə neft istehsalının aşağı olmasına səbəb nə idi?

Torpaqların ayrı şəxslərə iltizama verilməsi və kəndlilərin məcburi əməyindən istifadə olunması.

Dünyada ilk dəfə buruq üsulu ilə neft quyusu nə vaxt və harada qazılmışdır?

1840-cı illərdə Bibiheybətdə qazılmışdır.

Bibiheybətdə buruq üsulu ilə quyunun qazılmasından neçə il sonra ABŞ-da bu üsul tətbiq olundu?

13 il sonra.

Bakıda neft hasilatında buruq üsulu hansı dövrdən etibarən geniş yayıldı?

1870-ci illərdən geniş yayıldı.

Neft sənayesinin yüksəlişinin başlıca səbəbi nə idi?

Rusiyanın daxili quberniyalarında ağ neftə (kerozinə) tələbatın artması.

Neft sənayesinin inkişafında əsas maneə nə idi?

Nəqliyyat yollarının olmaması və əsas maneə olan iltizam sistemi.

İlk neftayırma zavodu nə vaxt və harada tikildi?

1859-cu ildə Suraxanıda tikildi.

1863-cü ildə Cavad Məlikovun ağ neft zavodunun qurulmasında kim kömək etdi?

D. Mendeleyev kömək etdi.

1864-cü ildə Balaxanı kəndlilərinin məcburi əməyinin ləğv edilməsi hansı nəticəyə gətirib çıxardı?

Muzdlu fəhlələrin və kapitalist münasibətlərinin yaranmasına.

Neft sənayesində kəskin dönüşə səbəb olan 1872-ci il qərarı nə idi?

İltizam sisteminin ləğv edilməsi və mədənlərin açıq satışla xüsusi şəxslərə verilməsi.

Bakı neft sənayesində milli kapitalı təmsil edən əsas sahibkarlar kimlər idi?

Tağıyev, Nağıyev, Muxtarov və Əsədullayev.

Neft sənayesində ilk buxar mühərriki neçənci ildə tətbiq olundu və hansı sənaye rayonu yarandı?

1873-cü ildə tətbiq olundu və Qaraşəhərdə zavodlar rayonu yarandı.

1873-cü ildə baş verən texniki yeniliklər sənayedə hansı keçidə səbəb oldu?

Manufaktura mərhələsindən fabrik-zavod mərhələsinə keçidə.

İsveçli "Nobel qardaşları" şirkəti Bakı neft sənayesinə nə vaxt daxil oldu və nələrə sahib idi?

1870-ci illərin 2-ci yarısında daxil oldu; mədənlərə, zavodlara, Xəzərdə ilk tankerə və dəmir yollarına sahib idi.

Bakıda ilk neft kəməri (mədən-zavod) neçənci ildə çəkildi?

1878-ci ildə.

Nobel qardaşları tərəfindən ilk dəmir yolu neçənci ildə çəkildi?

1880-ci ildə.

Bakı neft sənayesinə fransız və ingilis kapitalı nə vaxt daxil oldu?

1880-ci illərdə fransız Rotşild kapitalı, 1890-cı illərdə isə ingilis kapitalı gəldi.

Yüzilliyin sonunda Bakının neft hasilatındakı mövqeyi necə idi?

Bakı hasilata görə ABŞ-ı keçdi; dünya neftinin yarıdan çoxu, Rusiya neftinin isə 90%-dən çoxu Bakıda hasil olunurdu.

Neft sənayesinə xarici kapitalın gəlişinin müsbət və mənfi cəhətləri nələr idi?

Müsbət cəhəti texnika və inkişaf gətirməsi; mənfi cəhəti gəlirin xaricə axması və asılılıq yaratması idi.

1893-cü ildə yaradılmış inhisar birliyi necə adlanırdı və orada aparıcı rol kimə məxsus idi?

"Bakı ağ neft zavod sahibləri ittifaqı" adlanırdı və aparıcı rol Nobel qardaşlarında idi.

Bakı neft sənayesinin inkişafını ləngidən amillər hansılar idi?

İltizam sistemi, məcburi əmək, nəqliyyatsızlıq və Rusiyaya daşınma çətinliyi.

Bakı neft sənayesinin inkişafına səbəb olan əsas amillər hansılar idi?

Ağ neftə tələbat, iltizamın ləğvi (1872), muzdlu əmək (1864), buruq və buxar maşını, milli və xarici kapital, zavodlar, tanker, kəmər və dəmir yolu.