Osmanlı Tarihi: Duraklama, Gerileme ve Lale Devri

17. ve 18. yüzyıl Osmanlı siyasi gelişmeleri, Duraklama ve Gerileme Dönemi antlaşmaları, 2. Viyana Kuşatması ve Lale Devri yeniliklerini kapsayan kavram kartları.

Zitvatorok Antlaşması (1606)

Avusturya kralının Osmanlı padişahına protokolde denk sayıldığı ve Duraklama Dönemi başlangıcı kabul edilen antlaşmadır.

Ekber ve Erşed Sistemi

Hanedandaki en büyük ve olgun üyenin tahta geçmesini öngören, Osmanlı Duraklama Dönemi iç nedenleri arasında yer alan veraset sistemidir.

Kafes Usulü

Sancağa çıkma usulünün kaldırılmasıyla şehzadelerin sarayda tecrit altında tutulduğu ve yönetim tecrübesi kazanamamalarına neden olan uygulamadır.

İltizam Sistemi

Tımar sisteminin bozulmasıyla devlet gelirlerinin vergi mültezimlerine peşin bedelle devredilmeye başlandığı sistemdir.

Celali İsyanları

Osmanlı Duraklama Dönemi'nde taşrada baş gösteren ve devleti içeriden zayıflatan halk isyanlarıdır.

Girit'in Fethi

Venedikli korsanların Osmanlı Akdeniz ticaret gemilerine saldırması üzerine başlayan ve $24$ yıl süren kuşatmanın ardından adanın Venedik'ten alınmasıyla sonuçlanan mücadeledir.

Vasvar Antlaşması (1664)

Avusturya'nın Erdel iç işlerine karışması üzerine Uyvar ve Neograd kalelerinin Osmanlı'ya bırakıldığı ve Avusturya'nın Erdel'e karışmayacağını taahhüt ettiği antlaşmadır.

Bucaş Antlaşması (1672)

Osmanlı Devleti'nin Lehistan'dan Podolya'yı aldığı, Batı'da topraklarına toprak kattığı son antlaşma ve Batı'da en geniş sınırlara ulaştığı belgedir.

Bahçesaray Antlaşması (1681)

Osmanlı Devleti ile Rusya arasındaki ilk resmi antlaşma olup Çehrin Kalesi'nin alındığı ve Dinyaper Nehri'nin sınır kabul edildiği antlaşmadır.

2. Viyana Kuşatması Başarısızlık Nedenleri

Viyana'nın merkezden uzak olması, Kırım Hanı'nın küstürülmesi ve arada kalan Avusturya kalelerinin fethedilmemiş olmasıdır.

Kutsal İttifak

2. Viyana Kuşatması'ndaki Osmanlı zafiyeti üzerine Avusturya, Lehistan, Venedik ve Rusya'nın bir araya gelerek Osmanlı'ya karşı kurduğu ittifaktır.

Karlofça Antlaşması (1699)

Osmanlı'nın Macaristan ve Erdel'i Avusturya'ya, Podolya ve Ukrayna'yı Lehistan'a, Mora ve Dalmaçya'yı Venedik'e bıraktığı; Duraklama'nın bitip Gerileme'nin başladığı, Batı'da ilk kez toprak kaybedilen ve denge siyasetine geçilen antlaşmadır.

İstanbul Antlaşması (1700)

Azak Kalesi ve civarının Rusya'ya bırakılarak Rusya'nın Karadeniz'e kıyısı olan bir devlet haline geldiği ve İstanbul'da elçi bulundurma hakkı kazandığı antlaşmadır.

Prut Antlaşması (1711)

Osmanlı Devleti'nin İstanbul Antlaşması ile Rusya'ya verdiği her şeyi geri aldığı ve Rusya'nın Karadeniz kıyısını kaybettiği antlaşmadır.

Pasarofça Antlaşması (1718)

Belgrad, Kuzey Sırbistan ve Eflak'ın Avusturya'ya, Dalmaçya kıyılarının Venedik'e bırakıldığı, Mora'nın Osmanlı'da kaldığı ve Karlofça kayıplarını geri alma politikasından vazgeçilip Lale Devri'nin başlatıldığı antlaşmadır.

Belgrad Antlaşması (1739)

Avusturya'nın Belgrad'ı Osmanlı'ya geri verdiği, Azak Kalesi'nin yıkılmak şartıyla Rusya'ya bırakıldığı ve Karadeniz'in 'Türk Gölü' olduğunu tescilleyen son antlaşmadır.

Küçük Kaynarca Antlaşması (1774)

Kırım'a bağımsızlık verilen, Karadeniz'in 'Türk Gölü' olmaktan çıktığı, Rusya'ya kapitülasyon, donanma bulundurma ve Ortodoksları koruma bahanesiyle iç işlere karışma hakkı tanıyan, Osmanlı'nın ilk kez savaş tazminatı ödediği antlaşmadır.

Lale Devri

1718 Pasarofça Antlaşması ile başlayıp 1730 Patrona Halil İsyanı ile sona eren; Batı tarzı mimari, ilk Türk matbaası ve barış anlayışının öne çıktığı yenilik dönemidir.

3. Ahmet

Lale Devri boyunca tahtta bulunan ve 1730 Patrona Halil İsyanı sonucunda tahttan indirilip yerine 1. Mahmut'un geçtiği Osmanlı padişahıdır.

Nevşehirli Damat İbrahim Paşa

Lale Devri'nde matbaanın açılışını destekleyen, dönemin önde gelen sadrazamı olup 1730 Patrona Halil İsyanı sırasında öldürülen devlet adamıdır.

İbrahim Müteferrika ve Sait Efendi

Lale Devri'nde sadrazamın desteğiyle 1727 yılında ilk Türk matbaasını kuran ve basım faaliyetlerini başlatan kişilerdir.

Yirmi Sekiz Çelebi Mehmet Efendi

Lale Devri'nde Osmanlı kültür ve diplomasisini temsil etmek ve Batı'daki gelişmeleri gözlemlemek üzere Fransa'ya gönderilen elçidir.

Nedim

Lale Devri'nin yaşantısını, eğlencelerini ve edebi zevkini yansıtan dönemin en ünlü divan şairidir.

Levni

Lale Devri'nde eserler vererek Batı etkisindeki süsleme ve tasvir sanatını geliştiren dönemin ünlü minyatür sanatçısıdır.

Patrona Halil İsyanı (1730)

Patrona Halil liderliğinde çıkan, Lale Devri'ni sona erdiren, Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa'nın öldürülmesi ve 3. Ahmet'in tahttan indirilerek yerine 1. Mahmut'un geçmesiyle sonuçlanan ayaklanmadır.