Vietnam Vernacular Architecture

บัตรคำศัพท์ชุดนี้รวบรวมคำศัพท์และแนวคิดสำคัญเกี่ยวกับบ้านโรง (Nhà Rông) ของชนเผ่าบานาในเวียดนาม ครอบคลุมสภาพภูมิประเทศ สภาพภูมิอากาศ ความเชื่อทางจิตวิญญาณ โครงสร้างสถาปัตยกรรม การจัดผังพื้นที่ภายใน และการเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรมในยุคปัจจุบัน

Nhà Rông (หญ่า รง)

เรือนชุมชนพื้นถิ่นทรงสูงยกพื้นของชนเผ่าบานา (Ba Na) ในเวียดนาม โดดเด่นด้วยหลังคาสูงชัน ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางของหมู่บ้านสำหรับจัดประชุม พบปะ พูดคุย พิธีกรรม งานประเพณี และต้อนรับแขก

Tây Nguyên (Central Highlands)

ภูมิภาคที่ราบสูงตอนกลางของประเทศเวียดนาม ซึ่งเป็นถิ่นฐานหลักของกลุ่มชาติพันธุ์บานา (Ba Na / Bahnar) มีลักษณะภูมิประเทศเป็นระบบที่ราบสูงสลับภูเขา หุบเขา และป่า โดยมีความสูงตั้งแต่ประมาณ $500\,\text{ม.}$ ไปจนถึงกว่า $1{,}000\text{–}2{,}000\,\text{ม.}$

แม่น้ำ Đăk Bla

แม่น้ำสายสำคัญในบริเวณ Kon Tum ซึ่งเป็นองค์ประกอบทางภูมิประเทศหลักในการตั้งถิ่นฐานของชาวบานา เช่น หมู่บ้าน Kon K'tu ก่อให้เกิดโครงสร้างภูมิทัศน์ตามลำดับ: ภูเขา → ป่า → หมู่บ้าน → Nhà Rông → แม่น้ำ

ก้อนหินพิเศษ (หินศักดิ์สิทธิ์)

สิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่สุดของชาวบานาที่บรรจุอยู่ในถุงผ้าและแขวนไว้ภายในบ้านโรง เชื่อว่าเป็นสื่อกลางในการเชื่อมต่อกับเทพเจ้าผู้ปกป้องคุ้มครองหมู่บ้าน

การสร้างบ้านโรงหลังแรกเมื่อย้ายหมู่บ้าน

ธรรมเนียมความเชื่อของชาวบานาที่กำหนดให้บ้านโรงต้องเป็นอาคารหลังแรกที่สร้างขึ้น หากตั้งเสาแล้วไม่มีเหตุร้ายใด ๆ เกิดขึ้น จะถือว่าเทพเจ้าทรงเห็นชอบ ชาวบ้านจึงจะสามารถย้ายเข้ามาสร้างบ้านพักอาศัยล้อมรอบได้

Bộ máy quản trị buôn làng

คณะผู้บริหารหมู่บ้านของชาวบานา ซึ่งใช้บ้านโรงเป็นสถานที่ทำการสำหรับพบปะ แลกเปลี่ยน และหารือร่วมกันในการแก้ไขปัญหาต่าง ๆ ของชุมชน

Mừng lúa mới

ประเพณีพิธีฉลองข้าวใหม่ของชนเผ่าบานา

Mừng múc máng nước

ประเพณีพิธีไหว้เทพเจ้าแห่งรางน้ำหรือบ่อน้ำประจำหมู่บ้านของชนเผ่าบานา

Lập làng mới

ประเพณีพิธีจัดตั้งหมู่บ้านใหม่ของชนเผ่าบานา

ระบบโครงสร้าง Post & Beam / Timber Frame

ระบบเสาและคานไม้หลักของบ้านโรงที่สร้างขึ้นโดยใช้เสาขนาดใหญ่ $8$ ต้น (โดยมีเสา $4$ ต้นที่มีเส้นผ่านศูนย์กลางเกือบ $60\,\text{ซม.}$) ร่วมกับการจัดวางคานในแนวตั้ง แนวนอน และแนวเฉียงเพื่อค้ำยันและถ่ายแรงระหว่างหลังคาทั้งสองฝั่ง

หลังคาทรงโค้งพองออกส่วนล่าง

รูปแบบหลังคาของบ้านโรงที่ส่วนล่างของหลังคาหลักแต่ละด้านมีลักษณะโค้งและผายออก ช่วยเพิ่มความสามารถในการต้านทานแรงลม เสริมความแข็งแรง และสร้างรูปทรงที่ดูโปร่งเบา พลิ้วไหว และสง่างาม

การเข้าสลักและการผูกมัดด้วยวัสดุธรรมชาติ

ภูมิปัญญาช่างพื้นถิ่นในการก่อสร้างบ้านโรงโดยไม่พึ่งพาตะปูเหล็ก แต่ใช้วิธีการเข้าเดือยเข้าสลักไม้ และการใช้หวายผูกยึดองค์ประกอบโครงสร้างเข้าด้วยกัน

แผนผังแสดงการจัดวางพื้นที่ภายในบ้านโรง (Nhà Rông)

ผังแสดงองค์ประกอบใช้สอยภายในเรือน ได้แก่ ชานบ้าน (1), กลอง (2), พื้นที่ส่วนหน้า (3), แนวเสาผูกไหเหล้าอุ (4), พื้นที่ส่วนหลัง (5), เตาไฟ (6), ชั้นวางของ (7), Phía trên/ทิศเบื้องบนหรือฝั่งขวา (8) และ Phía dưới/ทิศเบื้องล่างหรือฝั่งซ้าย (9)

Sàn sân (ชานบ้าน)

พื้นที่ชานบริเวณด้านหน้าบ้านโรง (หมายเลข 1 ในผังพื้น) ใช้สำหรับต้อนรับแขกหรือจัดกิจกรรมกลางแจ้ง

Trống (กลองในบ้านโรง)

กลองที่ตั้งอยู่บริเวณประตูทางเข้าทั้งสองฝั่ง (หมายเลข 2 ในผังพื้น) ใช้สำหรับตีเพื่อส่งสัญญาณเตือนภัยหรือใช้ประกอบในพิธีกรรม

Cột dựa ché rượu cần

แนวเสากลางบ้านโรง (หมายเลข 4 ในผังพื้น) สำหรับผูกไหเหล้าอุหรือเหล้าหมักพื้นเมืองในระหว่างงานเลี้ยงเฉลิมฉลองของหมู่บ้าน

Phía trên และ Phía dưới

การกำหนดทิศทางเชิงสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นตามความเชื่อ โดย Phía trên คือฝั่งขวา (ทิศเบื้องบน) และ Phía dưới คือฝั่งซ้าย (ทิศเบื้องล่าง) เพื่อใช้กำหนดตำแหน่งที่นั่งของผู้อาวุโสหรือแขก

การเปลี่ยนแปลงบทบาทหน้าที่ของบ้านโรงในปัจจุบัน (Cultural Shifts)

การปรับเปลี่ยนการใช้งานตามยุคสมัย เช่น การประดับภาพหรือรูปปั้นประธานโฮจิมินห์และธงชาติ การใช้เป็นที่ประชุมพรรคคอมมิวนิสต์ ศาลาประชาคม การเปิดให้สตรีเข้าไปใช้งานได้ และการยกเลิกธรรมเนียมที่เด็กหนุ่มต้องมานอนค้างแรมเพื่อเฝ้าเวรยาม