Aardrijkskunde Thema 2 Interacties in en met de geosfeer

Wat is een oceanische rug? Geef een voorbeeld.

Een langgerekt onderzees gebergte. VB: De Mid-Atlantische Rug.

Wat is een diepzeetrog?

Een langgerekte verdieping in de oceaanbodem.

Wat is een bergketen? Geef voorbeelden.

Een lange reeks bergen die met elkaar verbonden zijn. VB: De Himalaya, de Andes en de Alpen.

Wat is een kustgebergte? Geef een voorbeeld.

Een gebergte met aan één kant land en aan de andere kant oceaan. VB: De Andes

Wat is een continentaal gebergte? Geef een voorbeeld.

Een gebergte dat aan beide kanten door land begrensd wordt. VB: De Himalaya

Waar komen aardbevingen en vulkanen vooral voor?

Aan de grenzen van aardplaten.

Zijn aardbevingen en vulkanen gelijkmatig verspreid over de aarde?

Nee, ze komen vooral voor bij plaatgrenzen.

Wat komt vaak voor bij plaatgrenzen?

Aardbevingen, vulkanisme, gebergtes, diepzeetroggen en oceanische ruggen.

Wat is de Ring of Fire?

Een zone rond de Grote Oceaan (Stille Oceaan) met veel aardbevingen en actieve vulkanen.

Waarom zijn er veel aardbevingen en vulkanen in de Ring of Fire?

Omdat daar veel plaatgrenzen liggen en aardplaten bewegen.

Wat komt naast vulkanen en aardbevingen veel voor in de Ring of Fire?

Diepzeetroggen en bergketens.

Geef voorbeelden van gebieden dicht bij plaatgrenzen ( —> meer kans op aardbevingen en vulkaanuitbarstingen.).

Japan, Indonesië, de westkust van Zuid-Amerika en delen van Midden-Amerika.

Geef voorbeelden van gebieden ver van plaatgrenzen ( —> Daar komen meestal veel minder aardbevingen en vulkanisme voor.)?

België en West-Afrika.

Wat is een riftster?

Een scheur in de lithosfeer in de vorm van een ster met drie armen.

Wat doet opstijgend magma met de lithosfeer?

Magma stijgt op uit de asthenosfeer en duwt de lithosfeer omhoog. Die zwelt op en scheurt door de druk.

Wat is een hotspot en hoe ontstaat daar een riftster?

Een hotspot of gloeipunt is het scheurpunt boven opstijgend magma. Van daaruit scheurt de lithosfeer in drie richtingen.

Hoe ontstaan platen door riftsterren?

Riftsterren groeien aan elkaar, waardoor de lithosfeer in platen breekt.

Welke krachten laten platen bewegen?

Rugduwkracht en subductietrekkracht. De continenten bewegen mee omdat ze deel uitmaken van de platen.

Wat gebeurt er met magma bij een oceanische rug?

Het stijgt op, duwt de lithosfeer wat omhoog, koelt af en stolt.

Wat is rugduwkracht?

Gestold materiaal glijdt door de zwaartekracht van de rug weg en duwt het oudere deel van de plaat verder weg.

Waarom kan er steeds nieuw magma opstijgen?

Door het wegschuiven van ouder materiaal komt ruimte vrij voor nieuw magma.

Wat gebeurt er met de lithosfeer verder van de rug?

Ze koelt af en haar massadichtheid neemt toe.

Wat is subductie en wanneer gebeurt het?

Een plaat zakt weg in de asthenosfeer wanneer haar massadichtheid groter wordt dan die van de asthenosfeer.

Wat is subductietrekkracht?

Het wegzinkende deel van de plaat trekt de rest mee naar beneden.

Wat is een diepzeetrog?

Een diepe laagte in de oceaanbodem waar een plaat wegduikt.

Welke drie plaatbewegingen bestaan er?

• Uit elkaar: bij een oceanische rug.

• Naar elkaar toe: botsen, soms duikt één plaat onder de andere.

• Langs elkaar: langs elkaar heen schuiven.

De volgorde bij het ontstaan van een oceaan:

Scheur → slenk → zee → oceaan → mogelijk subductie.

Hoe begon het uiteengaan van Afrika en Zuid-Amerika?

Ze zaten ongeveer 200 miljoen jaar geleden aan elkaar vast. Hotspots en riftsterren lieten de lithosfeer in twee platen scheuren.

Wat is een slenk en hoe ontstaat die?

Een langgerekt stuk land dat langs de scheur naar beneden zakt, tussen evenwijdige breuken.

Hoe ontstaat de eerste oceanische korst?

Magma komt door breuken omhoog, stolt en schuift opzij. Het hecht zich aan beide platen, waardoor die groter worden.

Welk huidig voorbeeld hoort bij het slenkstadium?

De Oost-Afrikaanse Rift, met slenkmeren zoals het Malawimeer.

Hoe ontstaat een zee?

De platen groeien en bewegen verder uit elkaar. Het lage gebied ertussen wordt groter en loopt vol water. Voorbeeld: de Rode Zee.

Wat ontstaat in het midden van die zee?

Een oceanische rug: een onderzeese bergketen door opstijgend magma. Daarbij komen vulkanen en aardbevingen voor.

Hoe wordt de zee een oceaan?

Er ontstaat steeds nieuwe oceanische korst. Rugduwkracht duwt de platen verder uiteen en de zee groeit tot een oceaan. Dit gebeurt nog steeds.

Wat zijn de Atlantische Oceaan, de Mid-Atlantische Rug en IJsland?

• Atlantische Oceaan: ontstaan tussen Afrika en Zuid-Amerika.

• Mid-Atlantische Rug: bergketen midden in die oceaan.

• IJsland: deel van die rug dat boven water uitsteekt.

Wat kan in de verre toekomst aan de oceaanranden gebeuren?

De oudste oceanische lithosfeer koelt af, wordt zwaarder en kan wegzinken in de asthenosfeer (subductie). Hierdoor kunnen subductiezones en diepzeetroggen ontstaan.

Welke platen botsen bij het ontstaan van een kustgebergte?

Een oceanische plaat en een continentale plaat.

Waarom duikt de oceanische plaat onder de continentale plaat?

Omdat de oceanische korst een grotere massadichtheid heeft en dus zwaarder is.

Wat ontstaat er bij deze botsing? Geef een voorbeeld.

Een kustgebergte met veel vulkanen en aardbevingen.

VB: De Andes in Zuid-Amerika, ontstaan door de botsing van de Nazcaplaat en de Zuid-Amerikaanse plaat.

Hoe ontstaan vulkanen bij een kustgebergte?

De oceanische plaat duikt naar beneden. Er ontstaat magma dat opstijgt en vulkanen vormt.

Welke platen botsen bij het ontstaan van een eilandenboog?

Twee oceanische platen.

Welke oceanische plaat duikt naar beneden en waarom?

De oudste plaat, omdat die het meest afgekoeld en daardoor het zwaarst is.

Hoe ontstaat een eilandenboog?

De zwaarste plaat duikt onder de andere. Magma stijgt op en vormt vulkanen die boven het water uitsteken.

Wat zijn de kenmerken van een eilandenboog? Geef twee voorbeelden.

Veel vulkanen, een diepzeetrog in de omgeving en aardbevingen.

VB: Japan en Java.

Welke platen botsen bij het ontstaan van een continentaal gebergte?

Twee continentale platen.

Waarom duiken continentale platen niet diep onder elkaar?

Omdat continentale korst een kleinere massadichtheid heeft dan oceanische korst.

Hoe ontstaat een continentaal gebergte?

Twee continentale platen botsen en hun korst plooit tegen elkaar, waardoor een gebergte ontstaat.

Welke platen vormden de Himalaya?

De Indische plaat en de Euraziatische plaat.

Ontstaan er vulkanen bij een botsing van twee continentale platen?

Nee, er ontstaat geen actief vulkanisme door de continentale botsing, maar wel zware aardbevingen.

Geef drie voorbeelden van continentale gebergten

De Himalaya, de Alpen en de Pyreneeën.

Hoe kunnen twee platen langs elkaar bewegen?

In tegengestelde richting of in dezelfde richting met een verschillende snelheid.

Wat ontstaat er wanneer platen langs elkaar bewegen?

Breuken en zware aardbevingen.

Ontstaan er vulkanen of subductie wanneer platen langs elkaar bewegen?

Nee, er is geen subductie en er ontstaat geen vulkanisme door deze beweging.

Geef een voorbeeld van platen die langs elkaar bewegen.

De Pacifische plaat en de Noord-Amerikaanse plaat bij de San Andreasbreuk in Californië.

Waar komen ook zware aardbevingen voor door breukzones?

In Turkije, bij de Noord-Anatolische en Oost-Anatolische breukzones.