1/53
Deze begrippenlijst bevat de belangrijke woorden uit de samenvatting. Als je dit studeert zal je de basis al kunnen, gewoon de details nog niet.
Historisch referentiekader
De context van een gebeurtenis of bron, bestaande uit chronologisch, geografisch en maatschappelijk referentiekader.
Argumenten pro
Een feit dat een stelling bevestigt, bewijst.
Argument contra
Een feit dat een stelling tegenspreekt, betwist.
Feit
Iets dat je zintuigelijk kan waarnemen en/of meten. Je kan feiten steeds controleren.
Historicus
Iemand die het verleden met een wetenschappelijke methode bestudeert.
Chronologisch referentiekader
Het deel van het historisch referentiekader dat de tijd van een gebeurtenis aangeeft.
Geografisch referentiekader
Het deel van het historisch referentiekader dat de plaats van een gebeurtenis aangeeft.
Maatschappelijk referentiekader
Het deel van het historisch referentiekader dat de domeinen (sociaal, cultureel, politiek, economisch) van een gebeurtenis aangeeft.
Diachrone studie
Het onderzoeken van gebeurtenissen die op verschillende momenten plaatsvinden, van oud naar jong gerangschikt.
Synchrone studie
Het onderzoeken van gelijktijdige gebeurtenissen en de factoren die er invloed op hebben.
Causaal verband
Oorzaak-gevolgverband tussen gebeurtenissen.
Doel-middelverband
Strategie of middelen die gebruikt worden om een doel te bereiken.
Interne factoren
Factoren binnen een gebied of samenleving die een rol spelen bij een gebeurtenis.
Externe factoren
Factoren van buiten een gebied of samenleving die dat gebied of die samenleving toch beïnvloeden.
Continuïteit
Situatie waarbij de belangrijkste kenmerken van een samenleving gelijk blijven binnen een tijdvak.
Discontinuïteit
Situatie waarbij de belangrijkste kenmerken van een samenleving grondig veranderen tussen twee tijdvakken.
Scharnierpunt
Een opvallende gebeurtenis die als begin- of einddatum van een tijdvak dient en symbool staat voor verandering.
Eric Hobsbawm
Historicus die niet akkoord ging met de indeling in zeven tijdvakken en de lange 19de eeuw uitvond.
Lange 19de eeuw
Periode van ca. 1776 tot 1914, een kantelend tijdperk in politiek, economie, sociale evolutie en cultuur.
Ratio (rede)
Vermogen om logisch te denken, feiten af te wegen en tot een oordeel of besluit te komen.
Revolutie of golf van de beschaving
Elke grote verandering waarbij een samenleving verandert naar een ander type.
Universeel
Het idee dat elke cultuur dezelfde samenlevingstypes in dezelfde volgorde doorloopt.
Relatief
Het idee dat elke cultuur de fases op een eigen tempo en op verschillende tijdstippen doorloopt.
Landbouwsamenleving
Fase van de agrarische revolutie waarin de mens zelf zijn eten bewerkt; landbouwsamenleving ontstond rond ca. 8500 v.C. in de Vruchtbare Sikkel.
Industriële samenleving
Samenleving ontstaan door de industriële revolutie rond ca. 1750 in Engeland, gekenmerkt door fabrieksarbeid.
Postindustriële samenleving
Samenleving rond ca. 1960 in de VS, gekenmerkt door technologie en diensten.
Standplaatsgebondenheid
Het idee dat gebeurtenissen beïnvloed worden door de plaats en tijd waarin ze plaatsvinden.
Framing
Het verslag van een gebeurtenis in een bepaald kader plaatsen of er een verhaal rond maken.
Preferred meaning
Het interpreteren van gebeurtenissen volgens het verwachtingspatroon van een gemeenschap.
Verleden
De gebeurtenissen en figuren van vroeger.
Geschiedenis
De wetenschappelijke reconstructie van het verleden met behulp van beschikbare bronnen.
Primaire bron
Bron gemaakt door een ooggetuige op dezelfde tijd en plaats als de gebeurtenis.
Secundaire bron
Bron gemaakt door een tijdgenoot op dezelfde tijd maar op een andere plaats.
Historische methode
Wetenschappelijk stappenplan om historische bronnen te onderzoeken in vijf stappen.
Historische vraag
Een zinvolle, afgebakende en concrete vraag over het verleden waarover je in bronnen informatie zoekt.
Heuristiek
Zoektocht naar relevante bronnen op basis van de onderzoeksvraag.
Historische kritiek
Betrouwbaarheidsonderzoek van bronnen door de maker en de informatie te controleren.
Historische synthese
Het onderzoeken van de inhoud van een bron en het leggen van verbanden.
Historische rapportering
Het publiceren en delen van de gevonden resultaten met een publiek.
Bruikbaarheid
Criterium dat nagaat of een bron antwoord geeft op de historische vraag en voldoende informatie bevat.
Betrouwbaarheid
Criterium dat nagaat of de informatie in een bron correct en controleerbaar is.
Representativiteit
Criterium dat nagaat of een bron info geeft over een grote groep of over een individu.
Materiële bron
Bron van materiële aard zoals gebouwen, voorwerpen, werktuigen of menselijke resten.
Mondelinge bron
Bron waarin informatie gesproken of via geluid wordt meegegeven, zoals interviews en liedjes.
Beeldende bron
Bron waarin informatie met symbolen, kleurcodes of vormen wordt gegeven, zoals foto's, schilderijen en kaarten.
Audiovisuele bron
Bron die beelden combineert met gesproken tekst of geluid, zoals film of video.
Objectief
Tekstuele feiten die neutraal, in de derde persoon, precies en controleerbaar zijn.
Subjectief
Tekstuele meningen die gekleurd, in de eerste persoon, veralgemenend of overdreven zijn.
Tijdsverloop
Historische kritiek op het risico dat tijd tussen gebeurtenis en bronmaking de betrouwbaarheid vermindert.
Historisch werk
Historisch werk dat veel later gemaakt is door een opgeleide historicus die betrouwbare bronnen en een wetenschappelijk plan gebruikt.
Standplaatsgebondenheid van de bronnenmaker
Factoren zoals persoonlijkheid, positie en betrokkenheid die het perspectief van een bronmaker kleuren.
Functie of bedoeling van de bron
Het doel waarmee een bron gemaakt is, zoals informeren, amuseren, emoties uiten of overtuigen; dit beïnvloedt de betrouwbaarheid.
Tunnelvisie
Blijvende tunnelvisie waarbij een getuige de werkelijkheid niet ziet omdat ze niet past bij zijn overtuigingen.
Verborgen agenda
Het bewust verdraaien van feiten door de auteur om een bepaalde positie of tegenstander in een bepaald licht te zetten.