Bahan Kejuruteraan, Keselamatan & Kesihatan Pekerjaan (OSH), dan Pengurusan Kejuruteraan

Set kad imbasan perbendaharaan kata komprehensif bagi Topik 5 (Bahan Kejuruteraan), Topik 4 (Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan - OSH), dan Topik 3 (Pengurusan Kejuruteraan) merangkumi definisi konsep penting, sifat bahan, akta perundangan, alat kawalan kualiti, serta prinsip pengurusan.

Logam Ferus (Ferrous Metal)

Bahan logam yang mengandungi unsur besi (Iron/Fe) sebagai bahan asas, mempunyai kekuatan regangan yang tinggi, berfizikal magnetik, mudah berkarat, dan merupakan pengalir elektrik yang baik.

Besi Tempa (Wrought Iron)

Logam ferus yang mengandungi kandungan karbon sangat rendah iaitu kurang daripada $0.08\%$, dibentuk secara pemanasan berulang dan ditempa, serta biasa digunakan untuk pagar dan hiasan.

Besi Tuang (Cast Iron)

Aloi besi-karbon dengan kandungan karbon melebihi $2\%$ dan takat lebur yang agak rendah, dibahagikan kepada Besi Tuang Kelabu (Gray Cast Iron) dan Besi Tuang Putih (White Cast Iron).

Keluli Karbon Rendah (Low Carbon Steel)

Keluli dengan kandungan karbon antara $0.15\%$ hingga $0.30\%\text{ C}$ yang bersifat lembut serta mudah dibentuk, digunakan untuk membuat rivet, dawai, dan plat keluli.

Keluli Karbon Sederhana (Medium Carbon Steel)

Keluli dengan kandungan karbon antara $0.30\%$ hingga $0.80\%\text{ C}$ yang lebih kuat dan keras, digunakan untuk membuat gear, pegas/spring, sepana, dan tukul.

Keluli Karbon Tinggi (High Carbon Steel)

Keluli dengan kandungan karbon antara $0.80\%$ hingga $1.5\%\text{ C}$ yang sangat keras dan tahan haus tetapi rapuh, digunakan untuk mata alat mesin larik, kikir, dan mata pemotong.

Logam Bukan Ferus (Non-Ferrous Metal)

Logam yang tidak mengandungi unsur besi, mempunyai rintangan kakisan yang tinggi, mudah dikimpal/dituang, pengalir haba dan elektrik yang sangat baik, serta kebanyakannya tidak bersifat magnet kecuali Nikel dan Kobalt.

Polimer (Polymer)

Bahan sintetik atau semula jadi yang terdiri daripada molekul rantai panjang; bersifat ringan, tahan karat, penebat elektrik, mudah dibentuk, namun mempunyai kekuatan regangan dan ketahanan suhu yang rendah.

Seramik (Ceramics)

Sebatian pepejal bukan logam (seperti Alumina) yang mempunyai takat lebur sangat tinggi, sangat keras, tahan karat/haus, penebat elektrik dan haba yang baik, tetapi bersifat sangat rapuh.

Separuh Pengalir Intrinsik (Intrinsic Semiconductor)

Bahan separuh pengalir tulen tanpa campuran bendasing (dopant) seperti Silikon dan Germanium, di mana elektron valens memperoleh tenaga pada suhu tinggi untuk menjadi elektron bebas dan meninggalkan kawah/lubang (hole).

Separuh Pengalir Ekstrinsik (Extrinsic Semiconductor)

Bahan separuh pengalir yang ditingkatkan kekonduksiannya melalui proses pendopingan (doping), menghasilkan Jenis-N melalui atom pentavalen atau Jenis-P melalui atom trivalen.

Konkrit (Concrete)

Bahan binaan komposit daripada campuran simen, air, dan agregat (pasir dan batu) yang mempunyai kekuatan mampatan tinggi, tahan lama, dan menguncup apabila matang atau kering.

Bahan NANO (Nanomaterials)

Bahan yang mempunyai sekurang-kurangnya satu dimensi luaran berukuran $1$ hingga $100\,\text{nm}$, bercirikan nisbah luas permukaan kepada isi padu yang besar, keliangan tinggi, dan kecekapan tenaga.

Superaloi (Super Alloys)

Aloi berprestasi tinggi yang mempunyai kekuatan mekanikal sangat tinggi, rintangan menjalar (creep resistance) pada suhu tinggi, serta rintangan kakisan dan pengoksidaan berasaskan unsur Aluminium dan Kromium.

Bahan Komposit (Composites)

Bahan gabungan yang mengandungi Matriks (pengikat, pemindah beban, dan penentu bentuk luar) serta Penguat/Reinforcement (penyedia sifat mekanikal atau fizikal khas).

Aloi Ingatan Bentuk (Shape Memory Alloy - SMA)

Bahan pintar (seperti Nitinol/NiTi) yang boleh dideformasi semasa sejuk dan kembali ke bentuk asalnya apabila dipanaskan; juga dikenali sebagai Smart Metal atau Memory Metal.

Cat Pulih Kendiri (Self-Healing Paint)

Cat dan salutan pintar yang berupaya membaiki calar atau keretakan pada peringkat rantaian polimer secara autonomi atau separa autonomi.

Bahan Fotokromik (Photochromic Materials)

Bahan lut sinar yang meningkatkan penyerapan cahaya dan berubah menjadi gelap secara automatik apabila terdedah kepada sinaran cahaya atau sinar UV.

Termometer Termokromik (Thermochromic Thermometer)

Termometer yang mengandungi hablur cecair sensitif haba pada jalur plastik yang boleh berubah warna mengikut suhu persekitaran secara berbalik dengan resolusi $0.1^\circ\text{C}$.

Bahan Fotovolta (Photovoltaic Materials)

Bahan atau sel solar yang menukar tenaga cahaya secara terus kepada tenaga elektrik melalui kesan fotovolta dengan menggunakan bahan separuh pengalir.

Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan (OSH)

Bidang yang bertujuan untuk menjamin keselamatan, kesihatan, dan kebajikan semua individu di tempat kerja.

DOSH (Jabatan Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan)

Agensi penguatkuasa utama keselamatan dan kesihatan pekerjaan di bawah Kementerian Sumber Manusia Malaysia.

NIOSH (Institut Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan Negara)

Badan di Malaysia yang berfungsi menyediakan latihan, menjalankan penyelidikan, dan memberi khidmat nasihat mengenai OSH.

OSHA 1994 (Akta 514)

Akta Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan 1994 yang merangkumi semua sektor ekonomi di Malaysia kecuali angkatan tentera dan kerja di atas kapal, berasaskan prinsip pengaturan kendiri, rundingan tripartite, dan kerjasama.

FMA 1967 (Akta 139)

Akta Kilang dan Jentera 1967 yang skop perlindungannya hanya terhad kepada sektor kilang, perlombongan, kuari, dan pembinaan sahaja.

Kemalangan (Accident)

Kejadian tidak dijangka di tempat kerja yang mengakibatkan kecederaan fizikal, kerosakan harta benda, atau kemusnahan alam sekitar.

Near-miss (Insiden)

Kejadian tidak dijangka yang hampir mengakibatkan kemalangan namun tidak menyebabkan sebarang kecederaan atau kerugian.

Bahaya (Hazard)

Punca fizikal atau kimia yang berpotensi mengakibatkan kemudaratan, bahaya, atau kecederaan.

Risiko (Risk)

Tahap kebarangkalian berlakunya sesuatu bahaya yang mencetuskan kemalangan atau kemudaratan.

Unsafe Act (Tindakan Tidak Selamat)

Perlakuan atau tindakan pekerja yang mengabaikan keselamatan, seperti tidak memakai PPE, menggunakan peralatan rosak, atau memintas peranti keselamatan.

Unsafe Condition (Keadaan Tidak Selamat)

Keadaan fizikal persekitaran tempat kerja yang berbahaya, seperti ketiadaan penghadang mesin, pengemasan (housekeeping) yang teruk, pencahayaan gelap, atau pengudaraan lemah.

Fail-Passive

Reka bentuk keselamatan automatik di mana sistem terpadam atau mati secara serta-merta apabila berlaku beban lampau, contohnya fius atau pemutus litar (circuit breaker).

Fail-Active

Reka bentuk keselamatan automatik di mana sistem mengaktifkan peranti keselamatan semasa ancaman bahaya dikesan, contohnya pengesan asap atau perenjis air (sprinkler).

Fail-Operational

Reka bentuk keselamatan di mana sistem tetap berfungsi dengan selamat walaupun terdapat komponen yang rosak sementara menanti kerja pembaikan dilakukan.

Kepimpinan (Leadership)

Proses pengaruh sosial yang menggerakkan dan memperoleh penyertaan sukarela staf demi mencapai matlamat organisasi.

Kepimpinan Birokratik (Bureaucratic Leadership)

Gaya kepimpinan yang berpegang teguh kepada peraturan bertulis (by the book) dan prosedur ketat; amat efektif untuk tugas rutin berulang serta latihan di kawasan berisiko tinggi.

Kepimpinan Autokratik (Autocratic Leadership)

Gaya kepimpinan di mana ketua memegang kuasa penuh, membuat keputusan secara bersendirian, dan menuntut pekerja patuh tanpa bantahan; efektif semasa situasi kecemasan.

Kepimpinan Demokratik (Democratic Leadership)

Gaya kepimpinan yang mendapatkan pandangan staf sebelum keputusan muktamad diambil dan ketua bertindak sebagai jurulatih (coach) bagi membina kerjasama pasukan.

Kepimpinan Laissez-Faire

Gaya kepimpinan lepas tangan (hands-off) yang memberikan autonomi dan kebebasan mutlak kepada staf pakar serta berpengalaman untuk membuat keputusan projek.

Carta Gantt (Gantt Chart)

Carta garis masa projek yang menggariskan tarikh mula dan tamat setiap tugas, memperlihatkan aktiviti serentak, serta mengesan laluan kritikal (Critical Path).

Kawalan Kualiti (Quality Control - QC)

Pelaksanaan teknik dan aktiviti operasi berterusan untuk mencapai, mengekalkan, dan menambah baik kualiti sesuatu produk atau perkhidmatan.

Carta Alir (Flow Chart)

Alat kualiti berupa gambar rajah skematik yang menunjukkan turutan aliran proses produk atau perkhidmatan untuk memvisualkan sistem serta digunakan sebagai alat latihan.

Lembaran Semak (Check Sheet)

Borang sistematik yang digunakan untuk mengumpul data lapangan secara berstruktur dan tepat menggunakan tanda semak (check marks).

Histogram

Graf bar yang menggambarkan taburan kekerapan data berangka (numerical data) bagi menilai keupayaan proses secara visual dengan pantas.

Diagram Pareto (Pareto Diagram)

Graf bar yang menyusun faktor masalah mengikut tertib menurun beserta garisan kumulatif peratusan berdasarkan Prinsip $80/20$ ($80\%$ masalah berpunca daripada $20\%$ punca).

Diagram Sebab & Kesan (Cause & Effect Diagram)

Gambar rajah yang menghubungkan masalah (kesan) dengan punca-puncanya melalui pecahan kategori; turut dikenali sebagai Diagram Duri Ikan (Fishbone Diagram) atau Diagram Ishikawa.

Carta Kawalan (Control Chart)

Alat grafik untuk memantau variasi proses mengikut peredaran masa berasaskan tiga garisan rujukan utama: Center Line (CL), Upper Control Limit (UCL), dan Lower Control Limit (LCL).

Diagram Sebaran (Scatter Diagram)

Graf yang memaparkan hubungan sebab-kesan antara dua pemboleh ubah dengan meletakkan pemboleh ubah terkawal di paksi-x dan pemboleh ubah bersandar di paksi-y.

Pengurusan Kualiti Menyeluruh (TQM)

Pendekatan pengurusan holistik untuk penambahbaikan berterusan (continuous improvement) yang melibatkan penyertaan seluruh warga organisasi demi kepuasan pelanggan jangka panjang.

Kaizen

Falsafah pengurusan Jepun bermaksud penambahbaikan berterusan yang digerakkan melalui Kitaran PDCA iaitu Plan (Rancang), Do (Buat), Check (Semak), dan Act (Tindak).

Sistem 5S

Amalan pengurusan persekitaran kerja Jepun yang terdiri daripada Seiri (Sisih), Seiton (Susun), Seiso (Sapu), Seiketsu (Seragam), dan Shitsuke (Sentiasa Amal).

Just-In-Time (JIT)

Sistem pengeluaran yang bertujuan membasmi pembaziran dan kos pegangan inventori dengan menghasilkan barangan mengikut kuantiti tepat pada waktu diperlukan sahaja.