Anatomiye Giriş, Terminoloji, Kas-Sinir ve Medulla Spinalis Terimleri

Anatomiye giriş, yön ve hareket terminolojisi, iskelet ve kas sistemleri, nöroanatomi ile medulla spinalis konularını içeren terim ve tanım kartları.

Anatomi

İnsan vücudunu oluşturan yapıların normal biçimini, yapısını, konumunu, işlevini ve birbirleriyle ilişkisini inceleyen bilim dalı.

Sitoloji

Hücrelerin yapısını, işlevlerini ve organizasyonunu inceleyen mikroskobik anatomi dalı (hücre bilim).

Histoloji

Aynı özelliklere sahip hücrelerin bir araya gelerek oluşturduğu dokuları ve doku organizasyonunu inceleyen mikroskobik anatomi dalı (doku bilim).

Makroskobik Anatomi

Organ, doku ve yapıların mikroskop kullanılmadan, çıplak gözle görülebilen özelliklerini ve birbirleriyle ilişkilerini inceleyen anatomi dalı.

Kesitsel Anatomi

Vücudu transvers, sagittal veya koronal düzlemlerde alınan kesitler üzerinden inceleyen ve yapıların üç boyutlu ilişkilerini değerlendiren anatomi dalı.

Anatomik Duruş

Ayakta dik duran, yüzü karşıya dönük, gövdesi dik, kolları ve bacakları aşağıya sarkık, avuç içleri öne bakan ve ayakları birleşik kabul edilen standart insan duruşu referansı.

Sagittal Düzlem

Vücudu dikey olarak sağ (dexter) ve sol (sinister) parçalara bölen düzlem.

Transvers Düzlem

Yere paralel olan ve vücudu üst (superior) ve alt (inferior) parçalara bölen düzlem.

Koronal Düzlem

Vücudu ön (anterior) ve arka (posterior) parçalara bölen dikey düzlem.

Sagittal Eksen

Önden arkaya (veya arkadan öne) uzanan, etrafında abduksiyon ve adduksiyon hareketlerinin gerçekleştiği eksen.

Transvers Eksen

Bir yandan diğer yana (sağ–sol) uzanan, etrafında fleksiyon ve ekstansiyon hareketlerinin gerçekleştiği eksen.

Vertikal Eksen

Yukarıdan aşağıya (veya aşağıdan yukarıya) uzanan, etrafında rotasyon, pronasyon ve supinasyon hareketlerinin gerçekleştiği eksen.

Fleksiyon

Bükme hareketi; eklemdeki kemikler arasındaki açının küçülmesi.

Ekstansiyon

Açma veya gerilme hareketi; eklemdeki kemikler arasındaki açının büyümesi.

Abduksiyon

Uzvun veya yapının gövdeden (veya elde orta parmaktan) uzaklaşması hareketi.

Adduksiyon

Uzvun veya yapının gövdeye (veya elde orta parmağa) yaklaşması hareketi.

Pronasyon

Önkolun avuç içi arkaya (aşağıya) bakacak şekilde içe döndürülmesi hareketi.

Supinasyon

Önkolun avuç içi öne (yukarıya) bakacak şekilde dışa döndürülmesi hareketi.

Sirkumdiksiyon

Fleksiyon, abduksiyon, ekstansiyon ve adduksiyon hareketlerinin dairesel birleşimi.

İnversiyon

Ayak tabanının içe bakması hareketi.

Eversiyon

Ayak tabanının dışa bakması hareketi.

Oppozisyon

Başparmağın diğer parmak uçlarına yaklaşması veya karşı karşıya gelmesi hareketi.

Repozisyon

Başparmağın oppozisyondan eski nötr konumuna dönmesi hareketi.

Eksen İskelet

Kafa iskeleti (Cranium), omurga (Columna vertebralis), kaburgalar (Costae) ve göğüs kemiğinden (Sternum) oluşan 80 kemikli iskelet bölümü.

Eklenti İskelet

Omuz kemeri, leğen kemeri, üst taraf ve alt taraf kemiklerinden oluşan 134 kemikli iskelet bölümü.

Havalı Kemikler

İçinde hava boşlukları bulunan, ağırlığı azaltıp ses rezonansına katkı sağlayan kemikler (Maxilla, Os temporale gibi).

Sesamoid Kemikler

Tendonların içine gömülü olan kemikler (örneğin Patella).

Oynamaz Eklemler (Synarthrosis)

Kemik yüzeyleri arasında yoğun fibröz bağ dokusu bulunan eklemler (ör. kafa kemikleri arasındaki Sutura).

Yarı Oynar Eklemler (Amphiarthrosis)

Kemikler arasında kıkırdak dokusu bulunan eklemler (ör. Discus intervertebralis ve epifiz plağı).

Oynar Eklemler (Diarthrosis)

Geniş hareket kabiliyetine sahip, eklem kapsülü ve sinoviyal sıvı içeren eklemler.

İskelet Kası

Çizgili yapıda, somatik sinir sistemi tarafından kontrol edilen ve istemli çalışan kas tipi.

Kalp Kası (Myocardium)

Çizgili yapıda olmasına rağmen otonom sinir sistemi tarafından kontrol edilen ve istemsiz çalışan kas tipi.

Düz Kas

Çizgisiz yapıda, otonom sinir sistemi tarafından kontrol edilen ve iç organ/damar duvarlarında bulunan istemsiz kas tipi.

Origo

Kasılma sırasında sabit kalan, genellikle proksimaldeki kemikte yer alan kas tutunma yeri (başlangıç).

Insertio

Kasılma sırasında hareket eden, distaldeki kemikte yer alan kas tutunma yeri (sonlanma).

Epimisyum

Bütün kası en dıştan saran bağ dokusu kılıfı.

Perimisyum

Kas lifi demetçiklerini (fasiyikül) çevreleyen bağ dokusu kılıfı.

Endomisyum

Her bir kas lifini (kas hücresini) saran en ince bağ dokusu kılıfı.

Agonist Kas

Ekleme hedeflenen ana hareketi yaptıran kas.

Antagonist Kas

Ana hareketin tersini yapan kas.

Santral Sinir Sistemi (SSS)

Cranium içindeki beyin yapıları ile Canalis vertebralis içindeki Medulla spinalis'ten oluşan merkez.

Periferik Sinir Sistemi (PSS)

SSS'den çıkıp gövdeye, ekstremitelere ve iç organlara dağılan 12 çift kraniyal sinir, 31 çift spinal sinir, ganglionlar ve reseptörlerden oluşan bölüm.

Somatik Sinir Sistemi

İskelet kaslarını inerve eden, bilincimiz dahilinde isteğimiz doğrultusunda motor yanıtlar üreten sinir sistemi bölümü.

Otonom Sinir Sistemi

Düz kas, kalp kası, salgı bezleri ve iç organlar gibi istem dışı çalışan yapıları düzenleyen sinir sistemi bölümü.

Miyelin Kılıfı

Aksonların etrafını saran, lipitten zengin, SSS'de oligodendrositler ve PSS'de Schwann hücreleri tarafından oluşturularak impuls iletim hızını artıran kılıf.

Substantia Grisea (Gri Cevher)

Sinir sisteminde nöron gövdelerinin toplandığı gri renkli doku bölgesi.

Substantia Alba (Beyaz Cevher)

Yoğun biçimde miyelinle kaplı akson liflerinin oluşturduğu iletim dokusu bölgesi.

Nucleus (Çekirdek)

Santral sinir sistemi içinde belirli bir işlevi yapmak üzere bir arada bulunan nöron gövdeleri topluluğu.

Ganglion

Periferik sinir sistemi içinde yer alan nöron gövdeleri topluluğu (örneğin Ganglion spinale).

Tractus

Santral sinir sistemi içinde belirli bir işlev için bir arada seyreden akson demetleri (beyaz cevher yolları).

Dermatom

Duyusal inervasyonu ana olarak tek bir spinal sinir (veya spinal segment) tarafından sağlanan deri alanı.

Metamer

Bir spinal sinirin donattığı tüm oluşumların genel adı (derideki karşılığı dermatom, kastaki karşılığı miyotomdur).

Medulla Spinalis

Foramen magnum hizasında başlayıp erişkinde L1 vertebra seviyesinde sonlanan, omurga kanalı içindeki santral sinir sistemi yapısı.

Conus Medullaris

Medulla spinalis'in L1 seviyesinde koni şeklinde sonlandığı alt uç bölümü.

Cauda Equina

Lomber ve sakral spinal sinir köklerinin omurga kanalında aşağı doğru uzanarak oluşturduğu at kuyruğuna benzeyen demet.

Cisterna Lumbalis

Medulla spinalis'in alt ucu ile dura mater'nin sonlandığı S2 seviyesi arasında yer alan ve cauda equina'yı barındıran BOS dolu subaraknoid boşluk.

Cornu Anterius (Ön Boynuz)

Medulla spinalis gri cevherinde kasları uyaran motor nöronları barındıran bölüm.

Cornu Posterius (Arka Boynuz)

Medulla spinalis gri cevherinde duyu liflerinin geldiği ve duyu ile ilgili nöronların bulunduğu bölüm.

Cornu Laterale (Yan Boynuz)

Medulla spinalis'in C8/T1–L2/L3 ve S2–S4 segmentlerinde bulunan otonomik nöron hücreleri bölümü.

Plexus Brachialis

C5–T1 segmentlerinin ramus anterior'ları tarafından oluşturulan ve üst ekstremitenin motor ile duyu inervasyonunu sağlayan sinir ağı.

Sempatik Sinir Sistemi

Stres ve egzersiz anlarında 'savaş ya da kaç' (fight or flight) yanıtını oluşturan otonom sinir sistemi bölümü.

Parasempatik Sinir Sistemi

'Dinlen ve sindir' (rest and digest) durumlarında vücudu koruyucu ve onarıcı süreçleri öne çıkaran otonom sinir sistemi bölümü.