Türk Dili I (TKD107) Vize Bilgi Kartları

0.0(0)
Studied by 0 people
call kaiCall Kai
learnLearn
examPractice Test
spaced repetitionSpaced Repetition
heart puzzleMatch
flashcardsFlashcards
GameKnowt Play
Card Sorting

1/72

flashcard set

Earn XP

Description and Tags

Türk Dili I (TKD107) vize konularını, dil teorilerini, ses bilgisi, biçimbilim, dil ilişkileri ve göstergebilim kavramlarını içeren kapsamlı terim kartları.

73 Terms

1
New cards

Yansıma Kuramı

Dilin, doğadan işitilen seslere refleks olarak çıkarılan seslerden doğduğunu savunan köken kuramıdır.

2
New cards

Jest-Mimik Kuramı

Dilin insanların beden ve el hareketlerinden (jest ve mimiklerden) doğduğunu savunan kuramdır.

3
New cards

İş Kuramı

Dilin, insanların birlikte çalışırken çıkardıkları ortak seslerden doğduğunu öne süren kuramdır.

4
New cards

Ünlem Kuramı

Dilin, duygu ve heyecan anlarında istemsizce çıkarılan seslerden türediğini savunan kuramdır.

5
New cards

Müzik Kuramı

Dilin kökenini insanların oynadığı oyunlara ve söyledikleri şarkılara dayandıran kuramdır.

6
New cards

Doğuştan Dil Yetisi (Chomsky)

Dilin kültürel bir olgu olmadığını, insanların doğuştan biyolojik bir dil yetisine sahip olduğunu savunan görüştür.

7
New cards

Davranışçı Dil Görüşü (Skinner)

İnsan zihninin doğuştan boş olduğunu ve dilin sonradan çevresel etmenlerle öğrenilip oluştuğunu savunan görüştür.

8
New cards

Tek Heceli (Yalınlayan) Diller

Sözcüklerin ek almadığı, çekimlenmediği, sözcük sırası ve tonlamanın anlam ayırıcı olduğu dillerdir (ör. Çince, Tibetçe, Vietnamca).

9
New cards

Bükümlü Diller

Çekim sırasında sözcük kökünün veya iç ses yapısının değişikliğe uğradığı dillerdir (ör. Arapça, İngilizce, Almanca).

10
New cards

Eklemeli Diller

Kökün değişmeden kaldığı, köklerin başına veya sonuna ekler getirilerek sözcük türetilen ve çekimlenen dillerdir (ör. Türkçe, Moğolca, Fince).

11
New cards

Standart Dil (Ölçünlü Dil)

Prestijli, kodlanmış, yazı dili niteliği taşıyan, yerel iz taşımayan ve iletişim alanı en geniş olan milli/edebi dildir.

12
New cards

İstanbul Ağzı

Türkiye Türkçesinde standart dilin dayandığı, TRT ve eğitim kurumlarıyla yaygınlaşmış temel konuşma ve yazı ölçütüdür.

13
New cards

Jargon

Aynı meslek veya uzmanlık grubunun kendi üyeleri arasında geliştirdiği özel dil kullanımıdır.

14
New cards

Plaza Dili

Sosyal statüye bağlı toplumsal bir varyasyon olup yabancı dillerden yapılan yoğun kopyalamalarla dikkat çeken dildir.

15
New cards

İdiyolekt

Dildeki varyasyonlardan kişiye özgü olanıdır; bireyin kendine has söyleyişi, söz varlığı, söz dizimi ve tonlamasıdır.

16
New cards

Diyalekt (Lehçe)

Bir dilin coğrafi ve bölgesel etkenlere bağlı olarak ayrışan yerel varyasyonudur.

17
New cards

Sosyolekt

Toplumsal gruplar, meslek, yaş, cinsiyet veya sosyal statüye bağlı olarak gelişen sosyal dil varyasyonudur.

18
New cards

Kültür

İnsanın genetik mirasının parçası olmayan her şeydir; sözcük kökeni Latince toprağı işlemek anlamına gelen cultura sözcüğüne dayanır.

19
New cards

Altay Dilleri Teorisi

  1. yüzyıl başında ortaya atılan; Türkçe, Moğolca, Tunguzca, Korece ve Japonca arasında genetik bağ olduğunu savunan teoridir.
20
New cards

Nostratik Teori

1903'te Holger Pedersen tarafından ortaya atılan; Hint-Avrupa, Ural, Altay, Hami-Sami ve Kartvel ailelerini birleştiren makro aile teorisidir.

21
New cards

Fonetik (Ses Bilimi)

Konuşma seslerinin çıkarılışı, iletimi ve algılanması gibi fiziksel özelliklerini inceleyen mikro dilbilim dalıdır.

22
New cards

Fonoloji (Ses Bilgisi)

Seslerin bir dil sistemindeki işlevlerini, düzenlenişlerini ve zihindeki soyut ses değerlerini inceleyen dilbilim alanıdır.

23
New cards

Sesbirim (Fonem)

Dilde sözcüklerin anlamlarını birbirinden ayırt etmeye yarayan en küçük soyut ses ögesidir.

24
New cards

Alofen

Bir sesbirimin ses ortamına bağlı olarak ortaya çıkan farklı söyleniş biçimleri ya da alt sesbirimleridir.

25
New cards

Transliterasyon

Bir yazı sistemindeki harflerin başka bir alfabedeki harflerle birebir ve yorumsuz olarak karşılanmasıdır.

26
New cards

Transkripsiyon

Sözlü malzemeyi veya metni telaffuz ve söyleyiş özelliklerini yansıtacak şekilde yorumlayarak aktarma işlemidir.

27
New cards

Biçimbilim (Morfoloji)

Dildeki en küçük anlamlı veya işlevli birimleri (biçimbirimleri) ve sözcük yapısını inceleyen mikro dilbilim alanıdır.

28
New cards

Çekim Eki

Eklendiği sözcüğün anlamını değiştirmeyen; çokluk, hal, iyelik, zaman ve kişi gibi dilbilgisel ilişkileri gösteren ektir.

29
New cards

Yapım Eki

Eklendiği sözcük kök veya gövdesinden yeni anlamlı bir sözcük türeten ek türüdür.

30
New cards

Sözdizim (Sintaks)

Sözcüklerin belirli kurallarla yan yana gelerek anlamlı diziler, öbekler ve cümleler oluşturmasını inceleyen dilbilim alanıdır.

31
New cards

Anlambilim (Semantik)

Dildeki anlam olgusunu, sözcüklerin taşıdığı kavramsal özellikleri ve anlam ilişkilerini inceleyen daldır.

32
New cards

Edimbilim (Pragmatik)

Cümle anlamını ve dilin belirli bir iletişim bağlamında kullanıcılar tarafından nasıl üretilip yorumlandığını inceleyen alandır.

33
New cards

Eleştirel Söylem Çözümlemesi

Metin ve konuşmalardaki egemenlik, ayrımcılık, güç ve kontrol ilişkileri ile söylemin görünmeyen unsurlarını ortaya çıkaran alandır.

34
New cards

Metasöylem

Akademik söylemde yazarın metnin akışını düzenlemek ve okurun algısını yönlendirmek amacıyla kullandığı ifadelerdir.

35
New cards

Epistemoloji

Bilginin doğasını, sınırlarını, geçerliliğini ve kaynağını araştıran bilgi felsefesidir.

36
New cards

Göndergesel İşlev

Roman Jakobson'a göre dilin nesnel dünyayla ilgili bilgi aktarma, bildirme ve açıklama yapma işlevidir.

37
New cards

İlk Türkçe

Türkçenin bağımsız bir dil olduğu, başlangıcı bilinmeyen ve milat sıralarında bittiği kabul edilen Türk-Çuvaş dil birliği dönemidir.

38
New cards

Ana Türkçe

Çuvaşça dışındaki tüm Türk dillerinin dayandığı ve Eski Türkçe dönemine kadar süren tarihsel evredir.

39
New cards

Eski Türkçe

Türkçenin 6. ile 10. yüzyıllar arasındaki İslamiyet öncesi dönemidir; Köktürkçe ve Eski Uygurcayı kapsar.

40
New cards

Runik (Göktürk) Alfabesi

Türklerin kullandığı ve Türkçenin yazılı belgelerinde tespit edilen en eski alfabe sistemidir.

41
New cards

Kutadgu Bilig

Karahanlı Türkçesi döneminde Yusuf Has Hacip tarafından yazılan, ilk Türkçe siyasetname niteliğindeki eserdir.

42
New cards

Divanü Lügati't-Türk

Kaşgarlı Mahmut tarafından Araplara Türkçeyi öğretmek amacıyla kaleme alınan ilk Türkçe-Arapça sözlüktür.

43
New cards

Çağatayca

Doğu Orta Türkçesinin son evresi (15.–19. yy) olan, en önemli temsilcisini Ali Şir Nevai'nin oluşturduğu ortak yazı dilidir.

44
New cards

Eski Anadolu Türkçesi

12./13.–15. yüzyıllar arasında Anadolu'da gelişen, günümüz Türkiye Türkçesinin atası sayılan Batı Orta Türkçe evresidir.

45
New cards

Dil Teması

Aynı coğrafi alanda ve aynı zaman diliminde birden fazla dilin bir arada konuşulması durumudur.

46
New cards

Dil Ekolojisi

Diller ile bu dilleri konuşan bireyler, toplumlar ve çevre arasındaki dinamik etkileşimi inceleyen alandır.

47
New cards

Ana Dili

Bireyin aile ve yakın toplumsal çevresinde bebeklikten itibaren edindiği ilk dildir.

48
New cards

Ana Dil

Bir devlet veya ülkede başlıca geçerli olan, idari ve toplumsal düzenin dayandığı temel dildir.

49
New cards

Katil Dil

Hızla yayılarak konuşulduğu bölgedeki eski ve yerel ana dillerin yerini alan baskın dillerdir (ör. İspanyolca, Fransızca).

50
New cards

Ödünçleme

İki ayrı dile ait sözcüksel ve dilbilgisel ögelerin tek bir tümce içinde bir arada bulunması durumudur.

51
New cards

Kopyalama

Sosyal bakımdan baskın olan dilden baskın olmayan dile doğru gerçekleşen dilsel aktarım sürecidir.

52
New cards

Yarı Dillilik

Bireyin yaşamında yer alan dillerin hiçbirinde birinci dil düzeyinde tam bir yetkinliğe sahip olamaması durumudur.

53
New cards

Miras Dil

Bir topluluğun geçmişte yaşamış ancak günümüzde artık hayatta olmayan atalarına ait dildir.

54
New cards

Dil Planlaması

Ulusal ölçekte yaşanan dil sorunlarına karşı geliştirilen örgütlü, bilinçli ve uzun vadeli çözüm uygulamalarıdır.

55
New cards

Dil Hakları

Bireyin veya topluluğun hem özel hem de kamusal alanda iletişim kuracağı dili serbestçe seçebilme özgürlüğüdür.

56
New cards

EGIDS Ölçeği (6b Düzeyi)

Dillerin konuşur sayısının azalması sonucu yok olma tehlikesinin resmen başladığı kritik aşamadır.

57
New cards

August Schleicher

Dilleri yapısal özelliklerine göre tek heceli, bükümlü ve eklemeli olarak üçlü sınıflamaya tabi tutan ilk dilbilimcidir.

58
New cards

Büyük Ünlü Uyumu

Bir sözcüğün ilk hecesindeki ünlü kalın ise sonrakilerin kalın, ince ise sonrakilerin ince olması kuralıdır (artlık-önlük uyumu).

59
New cards

Düzlük-Yuvarlaklık Uyumu

Düz ünlüden sonra düz; yuvarlak ünlüden sonra düz-geniş ya da dar-yuvarlak ünlülerin gelmesi kuralıdır (dudak uyumu).

60
New cards

Ünsüz Uyumu

Tonsuz (sert) ünsüzle biten bir sözcüğe tonlu ünsüzle başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki ünsüzün tonsuzlaşması kuralıdır.

61
New cards

Hece Kaynaşması

Bünyesinde ğ, h veya y sesleri bulunan hecelerin söyleyişte kaynaşarak tek bir heceye dönüşmesi olayıdır (ör. postahane > postane).

62
New cards

Ünlü Birleşmesi

Ünlüyle biten bir sözcükle ünlüyle başlayan başka bir sözcüğün bir araya gelmesiyle aradaki seslerin kaynaşmasıdır (ör. ne için > niçin).

63
New cards

Bitimli Fiil

Kip ve şahıs eki alarak çekimlenen ve cümlede bağımsız yüklem görevini üstlenen fiil türüdür.

64
New cards

Bitimsiz Fiil (Fiilimsi)

Eylemsi ekleriyle kurulan, çekimlenemeyen ve tek başına bağımsız yüklem oluşturamayan fiil biçimleridir.

65
New cards

Koşaç

Türkçede var ve yok ögeleriyle sağlanan, sahiplik ve varoluşsal bildirim kurmaya yarayan yapıdır.

66
New cards

Sözlükbirim

Bir sözcüğün sözlükte yer alan soyut temel birimidir; yinelenen kullanımları tek bir birim kabul edilir.

67
New cards

Yansıtma Anlam

Söylenmesi kaba veya sakıncalı bulunan bir kavramın yerine daha nezaketli bir sözcüğün kullanılmasıdır (ör. verem > ince hastalık).

68
New cards

Metafor

Bir kavramı daha etkili ve canlı anlatmak amacıyla soyut bir durumu somut bir varlığa benzeterek aktarmadır (ör. vakit nakittir).

69
New cards

Metonimi (Mecaz-ı Mürsel)

Bir kavramın, aralarındaki doğrudan ilgi ve ilişki dolayısıyla başka bir sözcük aracılığıyla ifade edilmesidir (ör. şişeyi bitirdi).

70
New cards

Altanlamlılık (Hiponimi)

Bir sözcüğün anlamının daha kapsayıcı ve genel bir üst kavramın anlam alanı içerisinde yer alması ilişkisidir (ör. karanfil-çiçek).

71
New cards

Görüntüsel Gösterge (İkon)

Temsil ettiği nesne veya olguyla doğrudan fiziksel ve görsel bir benzerlik bağı kuran göstergedir (ör. harita, heykel).

72
New cards

Belirti (İndeks)

Gösteren ile gösterilen arasında doğrudan doğal ve nedensel bir ilişkinin bulunduğu göstergedir (ör. dumanın ateşi göstermesi).

73
New cards

Simge (Sembol)

Gösteren ile gösterilen arasındaki bağın tamamen uzlaşımsal, keyfi ve nedensiz olduğu gösterge türüdür (ör. bayrak, sözcükler).