Sistem dan Struktur Pemerintahan Malaysia

Kad imbasan komprehensif bagi topik Sistem dan Struktur Pemerintahan Malaysia yang merangkumi cabang perundangan, eksekutif, kehakiman, peranan YDPA, pentadbiran peringkat persekutuan, negeri, dan kerajaan tempatan.

Demokrasi Berparlimen

Bentuk pemerintahan yang dijalankan secara perwakilan melalui pilihan raya, di mana Parlimen Persekutuan mengandungi Yang di-Pertuan Agong, Dewan Negara, dan Dewan Rakyat yang dilindungi oleh Perlembagaan Persekutuan.

Raja Berperlembagaan

Sistem beraja mengikut perlembagaan di mana Seri Paduka Baginda Yang di-Pertuan Agong bertindak mengikut nasihat Jemaah Menteri dan berperanan sebagai simbol perpaduan serta kelangsungan pemerintahan negara.

Doktrin Pengasingan Kuasa

Pengagihan kuasa pemerintahan kerajaan kepada tiga cabang utama iaitu Perundangan (Parlimen), Eksekutif (Kerajaan), dan Kehakiman (Mahkamah) bagi mengelakkan pemusatan kuasa pada satu pihak serta mencegah penyalahgunaan kuasa.

Semak dan Imbang (Check and Balance)

Mekanisme pengawasan antara cabang kerajaan di mana setiap cabang mempunyai fungsi berbeza tetapi saling mengimbangi, contohnya kuasa tindakan kerajaan disemak oleh Parlimen dan Mahkamah, serta undang-undang Parlimen ditafsir dan boleh dibatalkan oleh Mahkamah jika bercanggah dengan Perlembagaan.

Yang di-Pertuan Agong (YDPA)

Ketua Negara Malaysia yang jawatannya diperuntukkan oleh Perlembagaan Persekutuan, dipilih oleh Majlis Raja-Raja bagi tempoh 5 tahun, dan bertindak mengikut nasihat Jemaah Menteri merentasi cabang eksekutif, perundangan, dan kehakiman.

Kuasa Budi Bicara YDPA

Kuasa eksklusif Yang di-Pertuan Agong yang dilaksanakan tanpa nasihat Jemaah Menteri, terhad kepada tiga perkara: melantik seorang Perdana Menteri, tidak memperkenankan pembubaran Parlimen, dan memanggil mesyuarat Majlis Raja-Raja mengenai keistimewaan serta kedudukan Raja-raja.

Mahkamah Khas Raja-Raja

Mahkamah yang ditubuhkan pada tahun 1993, dipengerusikan oleh Ketua Hakim Negara, untuk membicarakan prosiding sivil atau jenayah terhadap Yang di-Pertuan Agong atau Raja atas sifat peribadi secara tertutup dan memerlukan keizinan Peguam Negara.

Majlis Raja-Raja

Badan permesyuaratan antara sembilan Raja Melayu dan empat Yang di-Pertua Negeri yang antara peranan utamanya ialah memilih Yang di-Pertuan Agong dan Timbalan YDPA, mempersetujui hal ehwal agama Islam Persekutuan, serta menimbang dasar dan undang-undang berkaitan Perkara 153.

Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja

Pegawai yang dilantik oleh Majlis Raja-Raja untuk bertindak sebagai Setiausaha Majlis Raja-Raja, memanggil dan merekod minit mesyuarat, mengesahkan keputusan mesyuarat, serta mengumumkan tarikh permulaan puasa dan hari raya.

Ketua Audit Negara

Pegawai yang dilantik oleh YDPA atas nasihat Perdana Menteri selepas berunding dengan Majlis Raja-Raja untuk mengaudit akaun Kerajaan Persekutuan, Negeri, serta badan awam, dan membentangkan laporannya di Dewan Rakyat dan Dewan Undangan Negeri.

Jawatankuasa Kira-kira Wang Negara (PAC)

Jawatankuasa Dewan Rakyat yang dianggotai wakil rakyat pelbagai parti politik untuk memastikan akauntabiliti pengurusan perbelanjaan wang awam melalui penelitian laporan audit Ketua Audit Negara.

Dewan Negara (Senat)

Dewan tertinggi Parlimen Malaysia yang mengandungi 70 orang ahli (26 dipilih oleh Dewan Undangan Negeri dan 44 dilantik oleh YDPA) dengan tempoh perkhidmatan 3 tahun sepenggal dan syarat umur minimum 30 tahun.

Dewan Rakyat

Dewan perundangan persekutuan yang ahlinya dipilih oleh rakyat melalui sistem pilihan raya kawasan untuk tempoh 5 tahun, dengan had umur minimum 18 tahun, serta memegang kata pemutus dalam Rang Undang-Undang Kewangan atau Bajet.

Yang di-Pertua Dewan Rakyat

Pegawai yang boleh dipilih dari kalangan ahli atau bukan ahli Dewan Rakyat untuk mempengerusikan persidangan, mengawasi peraturan mesyuarat, dan membuat tafsiran muktamad mengenai peraturan mesyuarat sekiranya timbul pertikaian.

Kekosongan Luar Jangka Parlimen

Keadaan di mana kerusi Parlimen menjadi kosong secara tidak dijangka yang memerlukan pilihan raya kecil diadakan dalam tempoh 60 hari, kecuali jika kekosongan berlaku dalam tempoh 2 tahun sebelum pembubaran Parlimen dan tidak menjejaskan majoriti kerajaan.

Rang Undang-Undang Hibrid

Rang undang-undang campuran yang boleh diperkenalkan oleh ahli kerajaan atau bukan kerajaan yang menyentuh kepentingan awam serta mengandungi perkara yang menjejaskan kepentingan tertentu atau tempatan.

Proses Penggubalan Undang-Undang di Parlimen

Peringkat kelulusan rang undang-undang yang merangkumi Bacaan Pertama (pembacaan tajuk), Bacaan Kedua (perbahasan prinsip dasar), Peringkat Jawatankuasa (perbahasan terperinci fasal demi fasal), Bacaan Ketiga (laporan penelitian dan pengundian), sebelum diserahkan kepada YDPA untuk diperkenankan dalam masa 30 hari dan diwartakan.

Undi Belah Bahagi

Kaedah pengundian dasar atau usul dalam Dewan Rakyat yang memerlukan undian setiap wakil rakyat dikira satu demi satu secara individu.

Ketua Majlis (Leader of the House)

Jawatan di Dewan Rakyat yang disandang oleh Ketua Parti yang memerintah (Perdana Menteri) untuk menetapkan tarikh-tarikh permulaan mesyuarat dan persidangan Parlimen.

Ketua Whip

Ahli Parlimen yang dilantik oleh sesuatu parti politik untuk menyelaras kehadiran dan memastikan disiplin ahli parti semasa menyokong atau menolak sesuatu usul di Dewan.

Prorog

Tindakan menamatkan satu sesi penggal persidangan Parlimen secara rasmi oleh Yang di-Pertuan Agong untuk digantikan dengan penggal persidangan seterusnya tanpa membubarkan Parlimen.

Perkara 63 Perlembagaan Persekutuan

Peruntukan yang memberikan keistimewaan imuniti undang-undang kepada ahli Parlimen daripada sebarang prosiding sivil atau jenayah di mahkamah bagi apa-apa perkara yang diucapkan atau diundi semasa persidangan Dewan atau jawatankuasa Parlimen.

Dewan Undangan Negeri (DUN)

Badan perundangan di peringkat negeri yang terdiri daripada Sultan, Raja, atau Yang di-Pertua Negeri bersama Ahli Dewan Undangan Negeri (ADUN) yang dipilih melalui pilihan raya untuk tempoh 5 tahun bagi menggubal undang-undang negeri.

Ahli Lantikan DUN Sabah

Peruntukan khas dalam Perlembagaan Negeri Sabah yang membenarkan pelantikan sehingga 6 orang ahli DUN tambahan oleh Yang di-Pertua Negeri atas nasihat Ketua Menteri tanpa melalui pilihan raya bagi menyumbang kepakaran khusus.

Doktrin Duluan Kehakiman (Judicial Precedent)

Sumber undang-undang tidak bertulis dalam sistem kehakiman Malaysia di mana hakim berhak mengguna pakai atau memilih prinsip perundangan daripada keputusan mahkamah terdahulu (setaraf atau lebih tinggi), atau mencipta prinsip baharu jika tiada peruntukan undang-undang bertulis.

Hubungan Antarabangsa Bilateral dan Multilateral

Tanggungjawab kerajaan mengadakan hubungan diplomasi dua hala (bilateral) dengan negara-negara terpilih atau pelbagai hala (multilateral) melalui pertubuhan antarabangsa bagi menjamin kedaulatan, keselamatan, dan kedudukan ekonomi negara.

Cukai Langsung

Cukai yang dikenakan secara langsung ke atas pendapatan atau harta individu dan syarikat berasaskan aktiviti ekonomi, seperti cukai pendapatan individu, cukai syarikat, dan duti setem.

Cukai Tidak Langsung

Cukai yang dipungut ke atas barangan dan perkhidmatan apabila dibeli atau digunakan oleh pengguna, contohnya duti import, duti eksport, duti eksais, cukai perkhidmatan, dan cukai jalan.

Hasil Bukan Cukai

Pendapatan persekutuan yang berpunca daripada bayaran perkhidmatan kepada rakyat atau pulangan pelaburan kerajaan, seperti bayaran lesen, fi pendaftaran, denda mahkamah, dan keuntungan jualan aset kerajaan.

Terimaan Bukan Hasil

Penerimaan kewangan oleh kerajaan yang tidak berlandaskan sebarang akta atau statut perundangan, seperti pulangan balik perbelanjaan, kredit antara jabatan, dan bayaran pelarasan akaun tahun terdahulu.

Ketua Setiausaha Negara (KSU)

Jawatan tertinggi dalam perkhidmatan awam Persekutuan yang bertindak sebagai penasihat utama pentadbiran kepada kerajaan, ketua pentadbir Jabatan Perdana Menteri (JPM), serta pengerusi Mesyuarat Ketua-Ketua Setiausaha Kementerian.

Agensi Pusat

Agensi kerajaan yang berfungsi di peringkat persekutuan untuk membantu merancang, menggubal dasar sosioekonomi, menyelaras rancangan pembangunan negara, serta mengawal agihan peruntukan dan perjawatan kepada semua kementerian.

Agensi Pelaksana

Jabatan atau agensi barisan hadapan yang bertanggungjawab mengurus operasi harian, melaksanakan projek atau program dasar kerajaan, dan memberi perkhidmatan langsung kepada orang awam (contoh: JKR, JPJ, JKED, dan LHDN).

Unit Pemodenan Tadbiran dan Perancangan Pengurusan Malaysia (MAMPU)

Agensi pusat yang berperanan memodenkan sistem pentadbiran dan penyampaian perkhidmatan kerajaan, menasihati sistem kerja dan prosedur, membangunkan ICT sektor awam, serta mengendalikan operasi Pusat Panggilan Kerajaan Malaysia (MyGCC).

Unit Kerjasama Awam Swasta (UKAS)

Agensi pusat di bawah Jabatan Perdana Menteri yang bertanggungjawab merancang, menyelaras, dan memantau projek-projek perkongsian atau kerjasama sektor awam-swasta (Public-Private Partnership / PPP).

Majlis Tanah Negara (MTN)

Badan penyelarasan yang termaktub dalam Perlembagaan Persekutuan untuk membentuk dan mengawal dasar penggunaan tanah di seluruh Persekutuan serta memberi nasihat kepada Kerajaan Pusat dan Kerajaan Negeri mengenai urusan tanah.

Majlis Kewangan Negara (MKN)

Badan penyelarasan perlembagaan antara Kerajaan Persekutuan dan Kerajaan Negeri yang bertanggungjawab mengurus agihan peruntukan wang, perkongsian hasil cukai, pemberian royalti, dan pinjaman.

Majlis Negara bagi Kerajaan Tempatan (MNKTL)

Badan yang ditubuhkan untuk menyelaraskan dasar, undang-undang, dan pentadbiran kerajaan tempatan antara Kerajaan Persekutuan dengan Kerajaan-Kerajaan Negeri.

Suruhanjaya Tetap (Perlembagaan)

Suruhanjaya yang ditubuhkan secara kekal di bawah Perlembagaan Persekutuan di mana anggotanya dilantik oleh YDPA, seperti Suruhanjaya Perkhidmatan Awam (SPA) dan Suruhanjaya Pilihan Raya (SPR), untuk memastikan pentadbiran dilaksanakan secara bebas, adil, dan saksama.

Badan Berkanun

Agensi separa kerajaan yang ditubuhkan secara khusus melalui Akta Parlimen atau Enakmen Negeri, tertakluk kepada kawalan menteri secara terus, dan memberi tumpuan utama kepada perkhidmatan pembangunan sosioekonomi masyarakat (contoh: FELDA).

Badan Tidak Berkanun

Syarikat separa kerajaan yang ditubuhkan di bawah Akta Syarikat dengan kawalan menteri secara tidak langsung, mempunyai fleksibiliti pengurusan dan sumber kewangan sendiri, serta berorientasikan perolehan keuntungan komersial (contoh: FELDA Niaga).

Kumpulan Wang Disatukan Negeri

Akaun perbendaharaan negeri di mana semua hasil cukai, pemberian persekutuan, dan pendapatan lain kerajaan negeri mesti didepositkan dan diuruskan mengikut peraturan kewangan.

Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri (MMK / Exco)

Badan eksekutif tertinggi peringkat negeri di Semenanjung Malaysia yang dipengerusikan oleh Menteri Besar atau Ketua Menteri dan dianggotai ahli DUN bersama tiga pegawai ex-officio untuk melaksana dan menyelaraskan dasar kerajaan negeri.

Pemberian Wajib Persekutuan kepada Negeri

Pemberian kewangan daripada Kerajaan Persekutuan kepada setiap Kerajaan Negeri yang diwajibkan oleh Perlembagaan berdasarkan formula bilangan penduduk (per capita grant) dan kepanjangan jaringan jalan raya negeri.

Hierarki Pentadbiran Sabah dan Sarawak

Struktur peringkat pentadbiran daerah negeri di mana Sabah mengamalkan pentadbiran 2 tingkat (Daerah dan Kampung), manakala Sarawak mengamalkan sistem pentadbiran 4 tingkat (Bahagian, Daerah, Daerah Kecil, dan Kampung).

Kerajaan Tempatan (PBT)

Peringkat ketiga dalam hierarki pentadbiran Malaysia yang beroperasi di bawah kuasa Kerajaan Negeri bagi mengurus tadbir kawasan bandar, pekan, atau luar bandar.

Akta 171 (Akta Kerajaan Tempatan 1976)

Statut perundangan utama yang memberi punca kuasa kepada Pihak Berkuasa Tempatan (PBT) untuk menggubal undang-undang kecil (by-laws), memungut cukai taksiran harta, meluluskan pelan perumahan, serta mengawal selia kebersihan dan alam sekitar.

Klasifikasi Pihak Berkuasa Tempatan (PBT)

Pengelasan tiga tahap pentadbiran kerajaan tempatan berdasarkan kemajuan kawasan iaitu Dewan Bandaraya / Majlis Bandaraya bagi bandar raya utama, Majlis Perbandaran bagi kawasan bandar, dan Majlis Daerah bagi kawasan luar bandar.