social psychology theme 6

Sociale perceptie

Het proces waarbij we proberen andere mensen om ons heen te begrijpen.

Attributie

Het toeschrijven van oorzaken aan gedrag, onderscheiden in interne en externe attributies.

Interne attributie (personal attribution)

Gedrag toeschrijven aan persoonlijke factoren, zoals karakter of motivatie.

Externe attributie (situational attribution)

Gedrag toeschrijven aan invloeden van buitenaf, zoals omstandigheden.

Explanatory style pessimistisch

Als iets dat door henzelf komt (intern), altijd zo zal blijven (stabiel) en overal invloed op heeft (globaal)

Explanatory style optimistisch

Als iets dat door situatie komt (extern), kan veranderen (veranderlijk) en niet overal gebeurt (specifiek)

Dispositions

Relatief stabiele persoonlijke eigenschappen of kenmerken die we aan iemand toeschrijven.

Integration

Verschillende stukjes informatie over iemand combineren tot 1 algemene indruk.

Snap judgments

Snelle eerste oordelen of indrukken op basis van beperkte informatie zonder uitgebreide analyse.

Explanatory style

De manier waarop iemand gebeurtenissen verklaart (optimistisch of pessimistisch)

Bepaald door intern/extern, stabiel/instabiel en globaal/specifiek.

Belangrijkste attributietheorieën

• Heider’s theorie van naïeve psychologie

• De correspondent inference theorie (Jones & Davis)

• Kelley’s covariation theory

• Intergroup perspective (Deschamps, Hewstone en Jaspar)

• Counterfactual thinking

• Augmentation principle

Heider's theorie van naïeve psychologie

Mensen gebruiken een rationele en logische manier van denken om oorzaak-gevolgrelaties in gedrag te begrijpen.

3 kernprincipes van Heider’s theorie over hoe we anderen begrijpen

1. Gedrag is gemotiveerd

2. We zoeken stabiliteit in eigenschappen

3. Onderscheid tussen interne en externe factoren

Correspondent inference theory (Jones en Davis)

We schrijven gedrag vaak toe aan iemands persoonlijkheid (interne attributie)

Verschillende factoren beïnvloeden hoe we dit doen

Factoren die beïnvloeden of we gedrag intern attributen (correspondent inference theory)

1. Vrije keuze

2. Sociale wenselijk / ongewenst gedrag

3. Belangrijke directe gevolgen (= hedonic relevance)

4. Persoonlijke impact (personalisme)

Hedonic relevance

Gedrag met belangrijke directe gevolgen

Personalisme

Gedrag dat direct bedoeld is om iemand zelf te helpen of te schaden

Covariation theory (Kelley)

Model dat bepaalt of gedrag intern of extern wordt verklaard.

Op basis van consistentie, onderscheidendheid en consensus.

Consensus (binnen covariatiemodel van Kelley)

Mate waarin andere mensen op dezelfde manier reageren op dezelfde situatie als de persoon die we observeren

Onderscheidendheid (binnen covariatiemodel van Kelley)

Of de persoon zich alleen in deze specifieke situatie zo gedraagt of ook in veel andere situaties

Consistentie (in covariatiemodel van Kelley)

Of de persoon zich vaker op deze manier gedraagt wanneer deze specifieke situatie zich voordoet

Discount

De oorzaak wordt buiten beschouwing gelaten

Augmentatie principe

Gedrag ondanks tegenwerking > sterkere interne motivatie afleiden

Counterfactual thinking

Stilstaan bij wat had kunnen gebeuren als omstandigheden anders waren geweest.

Het alternatieve scenario is heel makkelijk voor te stellen

Belangrijke factoren:

• Tijd en afstand

• Afwijking van routine

Emotional amplification

Onze emotionele reacties zijn intenser wanneer een gebeurtenis bijna niet gebeurd zou zijn

Attribution biases

Fouten die we maken bij het verklaren van gedrag van andere mensen

Fundamental attribution error (FAE)

De neiging om de invloed van persoonlijke oorzaken op gedrag te overschatten en omgevingsfactoren te onderschatten

Verschillende verklaringen voor de FAE

• Focus of attention (Heider)

• Differential forgetting

• Culturele en ontwikkelingsfactoren

• Linguistic factors

Focus of attention (Heider)

Iemands gedrag trekt meer aandacht dan de achtergrond

Differential forgetting

Mensen vergeten situationele oorzaken van gedrag sneller dan persoonlijke oorzaken

Waarom maken we de FAE sneller dan een situationele attributie?

Het toeschrijven aan karakter gaat automatisch, het meewegen van de situatie kost actieve inspanning en energie.

Verschil FAE tussen westerse en collectivistische culturen

In westerse culturen komt FAE vaker voor

Collectivistische culturen maken vaker externe (situationele) attributies

Correspondence bias

De neiging om gedrag toe te schrijven aan persoonlijke eigenschappen (interne attributie), en niet aan externe factoren

Motivational bias

Doet zich voor als onze beslissingen en meningen worden beïnvloed door interne motivaties, doelen en verlangens

Availability heuristic

De neiging om de waarschijnlijkheid van een gebeurtenis in te schatten op basis van hoe snel voorbeelden in je opkomen

2 gevolgen van de availability heuristic

• Leidt tot false-consensus effect

• Kan leiden tot de base-rate fallacy

False-consensus effect

Het effect waarbij we ons eigen gedrag als normaal zien en denken dat anderen zich hetzelfde gedragen.

Oorzaken van false-consensus effect

• We zoeken mensen uit die op ons lijken

• Onze eigen meningen zijn zo opvallend voor ons dat ze de mogelijkheid van andere meningen overschaduwen

• We willen onze eigen meningen onderbouwen aan de hand van consensus om ze te bevestigen (confirmation bias)

Ultimate attribution error

Gedrag van de outgroup wordt toegeschreven aan stabiele, interne eigenschappen van die groep

Een fundamental attribution error op groepsniveau

Wishful seeing

Vorm van motivational bias waarbij je de werkelijkheid positiever waarneemt of interpreteert omdat je graag wilt dat iets waar is

Intergroup attribution

Attributies maken voor gedrag van iemand als lid van een groep

We schrijven iemands gedrag toe aan een hele groep > kan leiden tot sociale categorisatie

Ethnocentrism (een ingroup-serving bias)

De neiging om eigen groep gunstiger te beoordelen:

• Positief gedrag van ingroup en negatief gedrag van outgroup > intern toeschrijven

• Negatief gedrag van ingroup en positief gedrag van outgroup > extern toeschrijven

Group-enhancing bias

Positief gedrag van eigen groep intern toeschrijven en negatief gedrag van outgroup ook intern

Group-protective bias

Negatief gedrag van eigen groep extern toeschrijven en positief gedrag van outgroup ook extern

Belief in a Just World

De overtuiging dat de wereld eerlijk is, wat kan leiden tot victim blaming om de voorspelbaarheid te behouden.

Actor-observer effect (self-other effect)

Mensen schrijven het gedrag van anderen eerder intern toe en hun eigen gedrag eerder extern

Oorzaken voor actor-observer effect

• Perceptual focus (ons vizier is gericht op omgeving ipv op onszelf)

• Informatieverschillen (we hebben over onszelf meer contextinformatie)

Self-serving bias

Eigen positief gedrag intern toeschrijven (self-enhancing bias) en eigen negatief gedrag extern toeschrijven (self-protecting bias)

Confirmation bias

De neiging om informatie te zoeken en selecteren die aansluit bij bestaande overtuigingen.

Daarbij ook tegenbewijs negeren

Self-fulfilling prophecy

Een verwachting over iemand zorgt voor gedrag dat die oorspronkelijke verwachting daadwerkelijk bevestigt.

Stereotypen

Algemene overtuigingen over kenmerken, eigenschappen of gedrag van leden van een bepaalde groep.

Vooroordelen (prejudice)

Beoordelende houdingen tegenover mensen of groepen met sterke emotionele component.

Verschil tussen een stereotype en een vooroordeel

• Stereotypen: cognitieve beelden/ overtuigingen

• Vooroordelen: bijbehorende gevoelens (affectie)

Stereotype Content Model

Stereotypen over groepen verschillen op 2 dimensies:

• Warmth = hoe vriendelijk, betrouwbaar en goedbedoelend groep wordt gezien (hangt samen met waargenomen concurrentie)

• Competence = hoe bekwaam/capabel een groep wordt gezien (hangt samen met status)

Social categorization

Het indelen van mensen in sociale groepen, wat verschillen tussen groepen vergroot en verschillen binnen groepen verkleint.

Waarom maken onze hersenen automatisch gebruik van sociale categorisatie?

Om complexe sociale wereld te versimpelen en informatie efficiënter te kunnen verwerken

Outgroup homogeneity effect

Neiging om te denken dat leden van outgroups meer op elkaar lijken dan leden van de eigen ingroup.

System justification theory

Mensen zijn gemotiveerd om de huidige sociale en politieke status quo te verdedigen en als rechtvaardig te zien

Realistic conflict theory

Competitie om schaarse middelen kan leiden tot vijandigheid en conflict tussen groepen.

Samenwerken aan superordinate goals kan intergroepsconflict verminderen

Contact hypothesis (Allport)

Contact tussen verschillende groepen kan onder de juiste omstandigheden vooroordelen verminderen.

Alleen contact hebben is niet automatisch voldoende

Social identity theory

Theorie die stelt dat we een voorkeur hebben voor ingroups boven outgroups om ons eigen zelfvertrouwen te verhogen.

Jigsaw Classroom

Een onderwijsmethode van Aronson waarbij studenten in groepen afhankelijk zijn van elkaar om lesstof te leren, wat vooroordelen vermindert.

Kelley's covariation model - patronen

• Consistentie laag → discount.

• Consistentie hoog + distinctiveness hoog + consensus hoog → externe attributie.

• Consistentie hoog + distinctiveness laag + consensus laag → interne attributie.

Cognitive heuristics

Mentale vuistregels waarmee we snel informatie verwerken

Efficiënt maar kunnen leiden tot systematische beoordelingsfouten.

Base-rate fallacy

De kans op een gebeurtenis verkeerd inschatten doordat relevante basisinformatie/base rates worden genegeerd.

Waarom leiden saillante (opvallende) gebeurtenissen tot de base-rate fallacy?

Omdat mensen statistische informatie negeren ten gunste van 1 schokkend of opvallend voorbeeld

Outcome bias

Ervan uitgaan dat iemand de gevolgen van zijn/haar gedrag ook daadwerkelijk zo heeft bedoeld.

Essentialism

Gedrag zien als weerspiegeling van onderliggende, onveranderlijke eigenschappen van persoon of groep.

Belief perseverance

Vasthouden aan een bestaande overtuiging, zelfs als er tegenbewijs is

Discriminatie

Het ongelijk of anders behandelen van mensen op basis van hun lidmaatschap van een bepaalde groep

Social dominance orientation

Voorkeur voor een sociale hiërarchie waarin sommige groepen een hogere status hebben dan andere groepen.

Relative deprivation

Het gevoel slechter af te zijn doordat je jouw situatie vergelijkt met die van anderen.

Superordinate goal

Een gezamenlijk doel dat alleen bereikt kan worden wanneer verschillende groepen samenwerken.

Sociale identiteit

Het deel van ons zelfbeeld dat gebaseerd is op de groepen waarvan we lid zijn.

Ingroup favoritism

De eigen groep positiever beoordelen of bevoordelen ten opzichte van een outgroup.

Om ons zelfvertrouwen te verhogen

Contact hypothesis - voorwaarden

Contact vermindert vooral vooroordelen bij

• Gelijke status

• Intergroup samenwerking

• Common goals

• Support van autoriteiten/wet.

Jigsaw Classroom - waarom werkt het?

Combineert positief intergroup contact, gelijke status en samenwerking aan gezamenlijke doelen

Sluit aan bij contact hypothesis, superordinate goals en cognitive dissonance.

Sociale psychologie-theorieën waarop de Jigsaw Classroom is gebaseerd

• Sociale Categorisatie + Ingroup vs Outgroup

• Realistic Conflict Theory

• Social Identity Theory

• Cognitieve dissonantie (> gedrag kan attitude veranderen)

Self-handicapping

Vooraf excuses of belemmeringen creëren/zoeken om jezelf in te dekken tegen een mogelijke mislukking.