Antrozo¨ologie - Thema 1: grondslagen van de antrozo¨ologie

Antrozoölogie

De wetenschappelijke studie van mens-dierinteractie

HAI

Interactie tussen mens en dier (Human-Animal interaction). Gaat om gebeurtenis tussen twee individuen (mens en dier). Kan unidirectionele (van één kant komend) actie of gedrag zijn van de ene individu naar de ander, of bidirectionele actie waneer beide individuen op elkaar regeren. Hai is het basisniveau van interactie waaruit HAR als HAB voortkomen.

HAR

Relatie tussen mens en dier (Human-Animal Relationship) Oftewel de relatie tussen mens en dier. Deze is het gevolg van herhaaldelijke interactie (HAI) tussen een mens en een dier en omvat de interacties uit het verleden en het heden, en de manier waarop beide individuen anticiperen op mogelijke interactie in de toekomst.

HAB

Band tussen mens en dier (Human-Animal-Bond) Met herhaalde positieve HAI's kan de kwaliteit van de relatie in de loop van de tijd verbeteren, wat kan leiden tot de ontwikkeling van een band tussen mens en dier (HAB). Een HAB wordt daarom gedefinieerd als 1. Een relatie tussen twee individuen, een mens en een niet-menselijk dier 2. Die wederkerig en aanhoudend is en- 3. Een gevoel van welzijn bij beide partijen bevordert.

AAI

Animal-Assisted intervention Is een generieke term (paraplubegrip) = door dieren ondersteunde interventie. Dit kunnen allerlei interventies zijn voor verschillende doelen en doelgroepen, waarbij de gemene deler is dat het om een planmatig ingerichte interventie gaat waarbij een dier doelgericht wordt ingezet als onderdeel van de interventie.

Historie van AAI

Deze AAI's zijn ontstaan in de jaren zestig van de vorige eeuw toen een kinderpsycholoog ontdekte dat de aanwezigheid van zijn hond een positief effect kon hebben op therapiesessies met kinderen (Levinson, 1969). Sindsdien wordt in toenemende mate onderzoek gedaan naar de interactie tussen mens en dier en de positieve uitwerking daarvan op gezondheid en welzijn bij kinderen, volwassenen en ouderen.

Onderdeel van AAI (animal-assisted intervention) 1. AAT / AAC / AAC 2. AAE 3. AAA

1. animal-assisted therapy/coaching/counseling2. animal-assisted education3. animal-assisted activity1. De interventies dienen altijd gestructureerd en planmatig te zijn en duidelijke doelen te dienen op gebied van therapie, coaching of counseling. De interventie mag ook niet op zichzelf staan maar moet altijd geïntegreerd zijn in een breder behandelplan.2. De vormeisen en randvoorwaarden zijn nagenoeg gelijk aan die van AAT en AAC, maar met het verschil dat de context van de interventie altijd onderwijskundig is. De inzet vindt dus ook uitsluitend plaats vindt in de schoolomgeving of de universiteit, en de training en diplomering van betrokken professionals moet ook van een onderwijskundige aard zijn. 3. Deze kunnen bestaan uit allerlei ondersteunende activiteiten waarbij dieren meer of minder actief betrokken zijn. Deze activiteiten zijn ook beduidend minder gebonden aan vormeisen en randvoorwaarden. Sessies dienen weliswaar planmatig en doelgericht te zijn, maar zijn meer informeel van aard. Bij deze vorm is er dan ook niet de eis om voortgang te meten en behandelplannen op basis daarvan bij te stellen.

Criteria kwaliteitsregister AAI, dus gekwalificeerd AAI-beoefenaar als professioneel

1. Opleiding en certificering: Opleiding en certificering: de beoefenaar moet een basisopleiding tot Animal Assisted Support Program professional voltooid hebben. Daarnaast geldt voor AAT, AAE en AAC dat de beoefenaar gecertificeerd moet zijn in diens professie (therapie, educatie, coaching). 2. Praktijkervaring 3. Dierbegeleiding en welzijn: wanneer de beoefenaar werkt met eigen dieren moet die een opleiding tot dierbegeleider succesvol afgerond hebben. 4. Professionele ontwikkeling: verplichting tot bijscholing en permanente educatie voor behouden registratie 5. Ethische en kwaliteitsnormen: de geregistreerde AAI-professional moet zich houden aan ethische richtlijnen en kwaliteitsnormen zoals die zijn opgesteld door het register. Er moet een VOG overhandigd worden.

HAI en AAI. Hoe verhouden die zich tot elkaar?

Het begrip HAI verwijst naar alle interactie tussen mens en dier. Het begrip AAI verwijst naar de inzet van dieren bij interventies ten behoeve van gezondheid of welbevinden van mensen. AAI is dus de toepassing van HAI, in die zin dat bij een AAI in de regel sprake zal zijn van HAI, waarbij de AAI bewust gepleegd wordt om de gevolgen van de HAI voor gezondheid of welbevinden te bewerkstelligen.

Antropomorfisme

De tendens om menselijke karakteristieken op dieren te projecteren

Speciësisme

Is de term voor het verschijnsel van discirminatie tussen wezens op basis van hun soort, doorgaans discriminatie van (gewervelde) diersoorten door de mens

Biofilie

De liefde voor het leven of levende systemen

Biofobie

Angst voor bepaalde dieren of voor natuur

Neotenie

Het behouden van jeugdige kenmerken in adult stadium

Domesticatie

Selectie en aanpassing van de eigenschappen van planten en dieren voor menselijk gebruik = selectief fokken

Biofilie-hypothese

Stelt dat mensen een aangeboren, evolutionaire neiging hebben om verbinding te zoeken met de natuur en andere levensvormen

Antropocentrische houding (binnen cultuur)

De ideologie dat de mens superieur is aan dieren, wat conseautenties heeft voor de omgang met dieren.

Compementair, relatie mens en dier

Het dier is een aanvulling. De persoon heeft al een sociaal netwerk van vrienden, familie of partner, en het dier komt daar náást

Substituut (relatie mens en dier)

Het dier is een vervanging. Het dier neemt de plaats in van menselijke relaties die ontbreken of die iemand vermijdt.

Van wie is de centrale claim van de biofiliehypothese afkomstig?

Erich Fromm (psychoanalyticus) bedacht het begrip. E.O. Wilson nam het daarna over en werkte het uit.

Wat stelde E.O. Wilson over de voorkeur om te interacteren met de levende natuur?

Voorkeur is genetisch bepaald

Hoe zijn neotenie en domesticatie aan elkaar verbonden?

Neotenie: Behouden van jeugdige kenmerken in adult stadium Domesticatie: selectie en aanpassing vd eigenschappen van planten en dieren voor menselijk gebruik = selectief fokken. We weten inmiddels bijvoorbeeld dat de manier waarop wij bij domesticatie dieren selecteren voor de voortplanting, deels ook gebaseerd is op neotone voorkeuren. Gedomesticeerde diersoorten vertonen dan ook vaak in toenemende mate dit soort jeugdige kenmerken.

Animal connection, wie en wat

Shipman, die concreet vorm probeert te geven aan het idee van Wilson dat er een genetische basis zou zijn voor onze relatie met dieren.

Van wie en vanuit welke hypothese komt de interactie voort tussen mens en dier?

"De interactie tussen mens en dier komt voort uit de Animal Connection-hypothese van Shipman. Volgens deze hypothese hebben mensen een universele, genetisch verankerde neiging om een ""connectie"" met dieren te vormen. Die neiging is ontstaan doordat het voor onze evolutie voordelig was (jagen, domesticeren), en ze verklaart waarom we overal en altijd relaties met dieren hebben."

Domesticeren

(Ook wel domesticatie) betekent dat mensen een diersoort over veel generaties heen temmen en gericht fokken, zodat de dieren gaan leven bij en met mensen en nuttig voor ze zijn.

Domesticeren (extra voor te oefenen)

een diersoort over generaties heen aanpassen aan het leven met mensen via gerichte fok en selectie, waardoor de genetische aanleg van de soort verandert (en volgens Shipman ook die van de mens).

De sociale steuntheorie van Cohen en Wills (1985)

Stelt dat de sociale steun die wij ontvangen van anderen een positieve invloed heeft op ons vermogen om met stress om te gaan en de negatieve effecten van stress te bestrijden. Hiervan is met name sprake in een veilige hechtingsrelatie.

Combi hechtingstheorie en sociale steun

Omdat de combinatie van hechtingstheorie en sociale steun zowel ondersteund wordt door metingen van fysiologische als psychologische maten, hanteren de auteurs hier een biopsychosociaal model waarin de verschillende maten in samenhang met elkaar geïnterpreteerd kunnen worden

Beperking van biofilie

Het legt niet uit welke mechanismen de aantrekkingskracht veroorzaken, waardoor het weinig houvast biedt bij het inrichten van interventies.

Nut van biofilie

Het is vooral nuttig om onze relaties met verschillende diersoorten te categoriseren.

Neotenie en domesticatie

De voorkeur voor kinderlijke trekken beïnvloedt domesticatie, waardoor gedomesticeerde diersoorten op termijn meer kinderlijke kenmerken gaan vertonen.

Waarde van neotenie

De theorie helpt begrijpen hoe HAR's (human-animal relationships) tot stand komen, maar het is nog onduidelijk hoe dit nuttig is voor het ontwikkelen van AAI.

Animal Connection

Perspectief dat een evolutionaire achtergrond schetst van cognitieve vermogens die ons helpen het gedrag van dieren te voorspellen.

Oorspronkelijk gebruik van Animal Connection

De cognitieve vermogens werden eerst vooral gebruikt bij de jacht en daarna om diersoorten naar onze hand te zetten.

Gevolg van het naar onze hand zetten van dieren

Met sommige dieren ontstond een meer vriendschappelijke dynamiek.

Animal Connection versus biofilie

De Animal Connection is gedetailleerder: biofilie stelt alleen dat er een aangeboren liefde voor de natuur is, terwijl de Animal Connection een evolutionaire achtergrond schetst.

Beperking van de Animal Connection

De theorie stopt bij de vriendschappelijke dynamiek; welke mechanismen daarin ontstonden en hoe die in interventies te benutten zijn, blijft onbesproken.

Gemeenschappelijke beperking van biofilie, neotenie en Animal Connection

Ze zeggen weinig over concrete mechanismen in de interactie tussen mens en dier en gaan vooral over de herkomst van die interactie.

Gezamenlijke bijdrage van de drie perspectieven (biofilie, neotenie en Animal Connection)

Ze vormen samen een theorie over de evolutionaire achtergrond van de uitzonderlijke manier waarop wij relaties aangaan met andere diersoorten en deze voor onze doelen inzetten.

Perspectieven met concrete mechanismen of processen

Neotenie en de Animal Connection wijzen naar concrete mechanismen of processen die aan gezamenlijke evolutie hebben bijgedragen.

Biopsychosociaal model

Samen met de hechtingstheorie en de sociale-steuntheorie geeft dit model echt inzicht in de werkingsmechanismen achter HAI en hoe die benut kunnen worden bij AAI.

Waarde van psychologische theorieën voor HAI

Ze geven concreet zicht op het proces tussen mens en dier, op de positieve gevolgen voor gezondheid en psychisch welbevinden, en op hoe HAI ingezet kan worden bij AAI.

biophilia-hypothese van E. O. Wilson

stelt

dat mensen genetisch geneigd zijn om zich met levende systemen te verbinden.