1/42
Begrippenkaartjes voor het natuurkundethema Elektriciteit (klas 3 havo/vwo), inclusief lading, spanning, stroomsterkte, schakelingen, de wet van Ohm en huisinstallaties.
Bliksem
Een zeer sterke elektrische stroom in de natuur tussen wolken en het aardoppervlak.
Statische elektriciteit
Elektriciteit die ontstaat door wrijving tussen voorwerpen, waarbij elektronen worden overgedragen en voorwerpen elektrisch geladen raken.
Positieve en negatieve lading
De twee fundamentele soorten elektrische lading die in de natuur voorkomen.

Gelijknamige en ongelijknamige ladingen
Ladingen met hetzelfde teken (gelijknamig) stoten elkaar af, terwijl ladingen met een tegengesteld teken (ongelijknamig) elkaar aantrekken.

Atoombouw
De structuur van een atoom, opgebouwd uit een kern met positief geladen protonen en ongeladen neutronen, met daaromheen een wolk van negatief geladen elektronen.
Neutraal atoom
Een atoom dat naar buiten toe geen lading vertoont omdat het precies evenveel positieve protonen als negatieve elektronen bevat.

Elektroscoop
Een instrument waarmee kan worden aangetoond of een voorwerp elektrisch geladen is door het uiteenwijken van geleidende blaadjes.
Stroomsterkte (I)
De hoeveelheid elektrische lading die per seconde door een stroomkring stroomt, gemeten in ampère (A).
Lading (Q)
De totale hoeveelheid elektriciteit die door een geleider beweegt, uitgedrukt in coulomb (C).
Formule voor lading (Q=I⋅t)
De wiskundige relatie waarbij lading (Q in C) gelijk is aan de stroomsterkte (I in A) vermenigvuldigd met de tijd (t in s).
Ampèremeter
Een meetinstrument met een zeer lage weerstand dat altijd in serie in de stroomkring wordt geplaatst om de stroomsterkte te meten.
Spanning (U)
De maat voor de hoeveelheid energie die een spanningsbron meegeeft aan de lading om elektronen in beweging te brengen, uitgedrukt in volt (V).
Voltmeter
Een meetinstrument met een zeer hoge weerstand dat parallel over een onderdeel wordt geschakeld om het spanningsverschil te meten.
Stroomrichting versus elektronenstroom
In werkelijkheid bewegen negatieve elektronen van de minpool naar de pluspool, maar volgens de klassieke afspraak loopt de stroom van plus naar min.
Gelijkspanning (DC)
Een constante spanning waarbij de elektrische stroom onafgebroken in dezelfde richting door de kring stroomt, zoals geleverd door een batterij of accu.
Wisselspanning (AC)
Een elektrische spanning waarvan de polariteit en stroomrichting voortdurend wisselen, zoals de netspanning uit het stopcontact (50Hz).
Serieschakeling van batterijen
Het achter elkaar aansluiten van batterijen waarbij de totale spanning gelijk is aan de optelsom van de afzonderlijke spanningen (Utot=U1+U2+…).
Parallelschakeling van batterijen
Het naast elkaar aansluiten van batterijen waardoor de totale spanning gelijk blijft aan die van één batterij, maar de bronnen gezamenlijk langer stroom kunnen leveren.
Gesloten stroomkring
Een ononderbroken route van geleidende materialen waardoor elektrische stroom vanaf de spanningsbron via verbruikers weer terug kan vloeien naar de bron.
Stroomregel bij serieschakeling
De regel die stelt dat de elektrische stroomsterkte overal in een onvertakte kring hetzelfde is (Itot=I1=I2=…).
Spanningsregel bij serieschakeling
De regel die stelt dat de totale bronspanning verdeeld wordt over de aangesloten componenten (Utot=U1+U2+…).
Spanningsregel bij parallelschakeling
De regel die stelt dat over elke parallelle tak van de schakeling exact dezelfde bronspanning staat (Utot=U1=U2=…).
Stroomregel bij parallelschakeling
De regel die stelt dat de totale stroomsterkte gelijk is aan de som van de afzonderlijke deelstromen door de takken (Itot=I1+I2+…).
Combinatieschakeling
Een elektrische schakeling waarin zowel serieel als parallel geschakelde componenten tegelijk voorkomen.
Weerstand (R)
De eigenschap van een voorwerp of geleider die de doorgang van elektrische stroom belemmert, gemeten in ohm (Ω).
Wet van Ohm
Het natuurkundige principe dat de verhouding tussen spanning en stroomsterkte constant is (R=IU of U=I⋅R).
Ohmse weerstand
Een elektrische component met een constante weerstand, gekenmerkt door een recht evenredig verband tussen I en U dat een rechte lijn door de oorsprong vormt.
Niet-ohmse weerstand
Een weerstand waarvan de waarde niet constant blijft (zoals bij een gloeilamp waarbij de weerstand toeneemt door temperatuurstijging), resulterend in een kromme lijn in het (I,U)-diagram.
Vervangingsweerstand in serie (Rtot/serie)
De totale weerstand van in serie geschakelde weerstanden (Rtot=R1+R2+R3+…), die altijd groter is dan de grootste afzonderlijke deelweerstand.
Vervangingsweerstand in parallel (Rtot/parallel)
De totale weerstand berekend via Rtot1=R11+R21+…, die altijd kleiner is dan de kleinste afzonderlijke deelweerstand.
Hoofdzekering
De centrale beveiliging in de meterkast die de gehele huisinstallatie afsluit bij overschrijding van de maximale totale stroomsterkte.
kWh-meter
Het meetapparaat in de meterkast dat de totale hoeveelheid verbruikte elektrische energie in kilowattuur registreert.
Aardlekschakelaar
Een veiligheidsvoorziening in de meterkast die de stroom uitschakelt zodra er een stroomverschil ontstaat tussen de fasedraad en nuldraad doordat stroom weglekt naar de aarde.
Groepszekering
Een beveiliging in de meterkast die een specifieke groep uitschakelt bij kortsluiting of overbelasting.
Fasedraad
De bruine draad in huisinstallaties die onder een wisselspanning van 230V staat en stroom aanvoert.
Nuldraad
De blauwe draad in huisinstallaties die stroom afvoert naar de centrale en een spanning van 0V heeft.
Aarddraad
De geelgroene veiligheidsdraad die de metalen behuizing van elektrische apparaten verbindt met de aarde om lekstromen veilig af te voeren.
Schakeldraad
De zwarte draad in huisinstallaties die loopt tussen de schakelaar en het apparaat (zoals een lamp) om stroom in of uit te schakelen.
Overbelasting
Een gevaarlijke toestand waarin te veel apparaten tegelijkertijd zijn aangesloten op één groep, waardoor de totale stroomsterkte te hoog wordt en de bedrading oververhit kan raken.
Kortsluiting
Een gevaarlijke situatie waarbij fasedraad en nuldraad direct contact maken zonder weerstand van een apparaat, waardoor een extreem grote stroomsterkte ontstaat.
Vermogen (P)
De hoeveelheid elektrische energie die een apparaat per seconde omzet, berekend met P=U⋅I en uitgedrukt in watt (W).
Elektrische energie (E)
Het totale energieverbruik van een apparaat berekend met E=P⋅t, uitgedrukt in joule (J) of kilowattuur (kWh).
Energielabel
Een wettelijk keurmerk op apparaten met klassen van A (zeer energiezuinig) tot en met G (minst zuinig) dat consumenten inzicht geeft in het energieverbruik.