1/52
Woordenschat- en begrippenflashcards over celstructuur, celmembraanfuncties, transmembraantransport, celorganellen, de celcyclus en het volledige proces van eiwitsynthese (transcriptie en translatie).
Eiwitsynthese
Het biologische proces waarbij cellen eiwitten opbouwen op basis van de genetische instructies in het DNA, plaatsvindend via transcriptie in de celkern en translatie in de ribosomen.
Gen
Een segment van een DNA-streng op een specifieke locatie op een chromosoom dat alle tripletten van stikstofhoudende basen bevat die nodig zijn om één specifiek eiwit te produceren.
Triplet
Een groepje van 3 opeenvolgende stikstofhoudende basen op het DNA die samen de code vormen voor een aminozuur.
Transcriptie
Het proces in de celkern waarbij de sequentie van stikstofhoudende basen van een gen wordt overgeschreven naar een complementaire streng messenger-RNA (mRNA).

Stappen van de transcriptie
Stap 1: DNA-strengen wijken uiteen en RNA-polymerase bindt aan de promotor. Stap 2: RNA-polymerase vormt complementaire codons op de mRNA-streng (met uracil in plaats van thymine). Stap 3: RNA-polymerase bereikt de terminator, waarna mRNA en enzym loslaten en het DNA zich herstelt.
Promotor
Het startsignaal aan het begin van een gen waaraan het enzym RNA-polymerase zich hecht om de transcriptie in gang te zetten.
RNA-polymerase
Het enzym dat de twee DNA-strengen uit elkaar doet gaan en complementaire ribonucleotiden aaneenrijgt tot een mRNA-streng (waarbij uracil aan adenine bindt).
Codon
Een reeks van 3 opeenvolgende stikstofhoudende basen op een mRNA-streng die complementair is aan een triplet op het DNA.
Terminator
Het stopsignaal aan het uiteinde van een gen dat ervoor zorgt dat RNA-polymerase en de gevormde mRNA-streng loskomen van het DNA.
Translatie
Het vertalen van de basensequentie van het mRNA naar een keten van aminozuren (polypeptide) door ribosomen in het cytoplasma.
Transfer-RNA (tRNA)
Een RNA-molecuul dat een specifiek aminozuur naar het ribosoom brengt en beschikt over een anticodon dat complementair is aan het mRNA-codon.
Anticodon
Een specifiek trio van stikstofhoudende basen op een tRNA-molecuul dat bindt aan het complementaire codon op de mRNA-streng.
Vrije ribosomen
Ribosomen die los verspreid liggen in het cytoplasma en waarvan de geproduceerde eiwitten direct in het cytosol terechtkomen.
Gebonden ribosomen
Ribosomen die vastgehecht zijn aan het endoplasmatisch reticulum; hun eiwitten worden in het ER omgezet en verpakt voor intern gebruik of secretie.
Fosfolipide dubbellaag
De basisstructuur van het celmembraan bestaande uit twee lagen fosfolipiden met hydrofiele koppen aan de buitenzijden en hydrofobe vetstaarten aan de binnenzijde.
Cholesterol (in celmembraan)
Een membraanlipide dat zorgt voor versteviging van het celmembraan, waardoor dit minder vloeibaar en minder permeabel wordt.
Membraankoolhydraten
Koolhydraatketens aan de extracellulaire zijde (zoals in glycoproteïnen en glycolipiden) die functioneren als smeermiddel, kleefmiddel, receptor en cellulair herkenningssysteem.
Kanaaleiwitten
Transmembraaneiwitten met permanent openstaande openingen (leak channels) waarlangs water en kleine deeltjes vrij door het membraan kunnen bewegen.
Receptoreiwitten
Membraaneiwitten die specifieke stoffen binden, waarbij het gevormde stof-receptor-complex specifieke reacties of processen in de cel initieert.
Dragereiwitten
Transmembraaneiwitten die selectief specifieke atomen, ionen of moleculen binden om ze naar binnen of naar buiten de cel te transporteren.

Overzicht transmembraantransport
Het overzicht van alle transportmogelijkheden door de plasmamembraan: diffusie, osmose, filtratie, door dragerstof gemedieerd transport (gefaciliteerde diffusie en actief transport) en vesiculair transport (endocytose en exocytose).
Diffusie
Passieve verplaatsing van opgeloste moleculen in de richting van de laagste concentratie opgeloste stof, aangedreven door de concentratiegradiënt.
Osmose
Passieve verplaatsing van watermoleculen over een membraan naar het compartiment met de hoogste concentratie opgeloste deeltjes, aangedreven door de concentratiegradiënt.
Filtratie
Passief transport van water (meestal inclusief opgeloste bestanddelen) door een membraan onder invloed van hydrostatische druk (zoals de bloeddruk).
Gefaciliteerde diffusie
Passieve verplaatsing van stoffen met behulp van een dragereiwit in de richting van de laagste concentratie opgeloste stof.
Actief transport
Energieverbruikend proces waarbij dragereiwitten onder verbruik van ATP atomen, ionen of moleculen door het celmembraan pompen.
Vesiculair transport
Actief transportmechanisme waarbij stoffen verpakt in membraanblaasjes de cel worden binnengebracht (endocytose) of afgegeven (exocytose) met behulp van ATP.
Receptorgemedieerde endocytose
Vesiculair proces waarbij specifieke stoffen binden aan membraanreceptoren, waarna een blaasje insnoert en de inhoud intracellulair vrijzet.
Pinocytose
Een vorm van endocytose waarbij de cel extracellulaire vloeistof opneemt door blaasjesvorming; ook aangeduid als 'het drinken van de cel'.
Fagocytose
Een vorm van endocytose waarbij grote of vaste deeltjes worden opgenomen en omsloten door blaasjes; ook aangeduid als 'het eten van de cel'.
Isotoon
Situatie waarin twee vloeistoffen een gelijke concentratie opgeloste stoffen hebben (bijvoorbeeld rode bloedcellen in 0,9%NaCl), waardoor er geen netto waterverplaatsing optreedt.
Hypertoon
Situatie waarin een externe vloeistof een hogere concentratie opgeloste stoffen heeft dan de cel (bijvoorbeeld 2%NaCl), waardoor water via osmose de cel verlaat en de cel verschrompelt.
Hypotoon
Situatie waarin een externe vloeistof een lagere concentratie opgeloste stoffen heeft dan de cel (bijvoorbeeld zuiver water met 0%NaCl), waardoor water via osmose de cel binnendringt en deze opzwelt.
Cytoskelet
Inwendig raamwerk van eiwitten dat mechanische stevigheid verleent en zorgt voor flexibiliteit en verplaatsing van structuren binnen de cel.
Microvilli
Plooivormige uitstulpingen van de celmembraan die het totale celoppervlak vergroten om opname en afgifte van stoffen efficiënter te maken.
Centriolen
Organellen die tijdens de celdeling naar tegenovergestelde polen migreren en spoeldraden opbouwen die chromosomen scheiden.
Cilia (trilharen)
Beweeglijke structuren aan de buitenzijde van het celmembraan die stoffen, slijm of vocht over het celoppervlak geleiden (zoals in de trachea richting de farynx).
Flagella (zweepharen)
Lange cellulaire uitlopers die dienen voor de voortbeweging van de cel in zijn geheel (zoals de staart van een zaadcel).
Proteasomen
Cilindervormige organellen die instaan voor het afbreken en recycleren van foutieve, gedenatureerde of beschadigde eiwitten.
Glad endoplasmatisch reticulum (SER)
Membraannetwerk zonder ribosomen dat lipiden en steroïdhormonen synthetiseert, toxines afbreekt in de lever en calciumionen buffert in spiercellen.
Ruw endoplasmatisch reticulum (RER)
Deel van het endoplasmatisch reticulum dat bezet is met ribosomen en instaat voor de aanmaak, bewerking en het transport van eiwitten.
Golgi-apparaat
Organel dat transportblaasjes van het ER modificeert en uitsorteert tot lysosomen, secretoire blaasjes (exocytose) of membraanvernieuwingsvesikels.
Lysosomen
Membraanblaasjes gevuld met hydrolytische spijsverteringsenzymen die organisch materiaal afbreken dat door fagocytose is opgenomen.
Peroxisomen
Blaasjes met enzymen die vetzuren en organische moleculen afbreken, waarbij vrije radicalen worden geproduceerd.
Mitochondrieën
De energieproducerende organellen van de cel die door afbraak van glucose en vetzuren moleculen zoals ATP en creatinefosfaat (CP) genereren.
Interfase
De niet-delende periode van de celcyclus bestaande uit de G1-, S- en G2-fasen, waarin de cel groeit en zich voorbereidt op deling.
S-fase
De fase van de interfase waarin DNA-replicatie optreedt, waardoor 46 enkelvoudige chromosomen verdubbelen naar 46 chromosomen bestaande uit 92 chromatiden.
Mitose
De nucleaire deling waarbij de verdubbelde chromatiden (46 chromosomen met 92 chromatiden) over twee identieke dochterkernen worden verdeeld via vier opeenvolgende fasen.
Profase
Eerste mitosefase waarin het chromatine condenseert tot zichtbare chromosomen, de kernmembraan verdwijnt en centriolen spoeldraden vormen naar de centromeren.
Metafase
Mitosefase waarin de chromosomen zich onder geleiding van de spoeldraden netjes rangschikken in het equatorvlak van de cel.
Anafase
Mitosefase waarin de centromeren splitsen en dochterchromatiden door verkortende spoeldraden naar tegenoverliggende polen worden getrokken; de cytokinese zet hier al in.
Telofase
Laatste fase van de mitose waarin dochterchromosomen despiraliseren tot chromatine en rond beide sets een nieuwe kernmembraan ontstaat.
Cytokinese
De uiteindelijke verdeling van het cytoplasma, organellen en cytosol over twee dochtercellen via een insnoerende klievingsgroeve.