1/35
Oefenkaarten voor de begrippenlijst van Geschiedenis Toets 1 over historische bronnen, maatschappelijke domeinen, de Kleine IJstijd en het vroegmoderne kolonialisme.
Primaire bron
Een bron die uit de onderzochte periode zelf komt of rechtstreeks met de gebeurtenis te maken heeft.
Secundaire bron
Een bron die later door iemand anders is gemaakt op basis van primaire bronnen of onderzoek.
Geschreven bron
Een bron met geschreven tekst, zoals een dagboek, brief, kroniek of verslag.
Ongeschreven bron
Een bron zonder geschreven tekst, zoals een schilderij, gebouw, gebruiksvoorwerp of archeologische vondst.
Betrouwbaarheid
De mate waarin de informatie in een historische bron waarheidsgetrouw en correct is.
Bruikbaarheid
De mate waarin een bron helpt om een specifieke historische vraag te beantwoorden.
Standplaatsgebondenheid
De invloed van tijd, plaats en maatschappelijke context op iemands kijk op gebeurtenissen.
Politiek domein
Het maatschappelijke domein dat betrekking heeft op macht, bestuur, wetten, beslissingen en machtsverhoudingen.
Economisch domein
Het maatschappelijke domein dat betrekking heeft op productie, landbouw, handel, arbeid, bezit, geld en prijzen.
Sociaal domein
Het maatschappelijke domein dat betrekking heeft op mensen, bevolkingsgroepen, sociale verhoudingen en levensomstandigheden.
Cultureel domein
Het maatschappelijke domein dat betrekking heeft op geloof, kennis, kunst, taal, gewoonten en ideeën.
Continuïteit
Het doorheen de tijd hetzelfde blijven of grotendeels blijven bestaan van iets.
Verandering
Het in de loop van de tijd anders worden van iets.
Kleine IJstijd
Een lange periode van ongeveer 1450 tot 1850 waarin de gemiddelde temperatuur op het noordelijk halfrond ongeveer 1 à 2 °C lager lag dan tussen 1960 en 1990.
Zonneactiviteit
De activiteit van de zon; een lagere zonneactiviteit wordt gekoppeld aan minder zonnevlekken en koudere periodes op aarde.
Dendrochronologie
Het bestuderen en vergelijken van jaarringen van bomen om informatie over vroegere klimaatomstandigheden te verkrijgen.
Kolonie
Een gebied dat door een ander land of een buitenlandse macht wordt veroverd en bestuurd, vaak om er rijkdom en grondstoffen uit te halen.
Kolonisator
De macht of persoon die een gebied verovert, bestuurt en uitbuit.
Gekoloniseerde
De bevolking of het gebied dat door de kolonisator wordt overheerst.
Vroegmodern kolonialisme
Het vanaf ongeveer 1450 veroveren, bezetten en uitbuiten van overzeese gebieden door Europese machten.
Karveel
Een snel en beweeglijk schip met drie staande masten en vijf zeilen, met een ruim om proviand en goederen op te slaan.
Kompas
Een instrument dat helpt om de richting te bepalen en zich op zee te oriënteren.
Astrolabium
Een meetinstrument dat zeevaarders gebruikten bij de oriëntatie op zee.
Kwadrant
Een meetinstrument waarmee Columbus de hoogte van de Poolster boven de horizon mat om zijn breedtegraad te bepalen.
Jacobsstaf
Een meetinstrument dat gebruikt werd om zich op zee te oriënteren.
Boekdrukkunst
Een techniek waardoor boeken, kaarten en wetenschappelijke kennis gemakkelijker verspreid konden worden.
Nieuwe Wereld
De benaming voor het continent Amerika nadat Europeanen het ontdekten en als een nieuw continent beschouwden.
Precolumbiaans
Verwijzend naar de periode en samenlevingen in Amerika van vóór de komst van Columbus.
Sapa Inca
De Inca-keizer en hoogste leider van het Incarijk, die absolute macht had en werd vereerd als vertegenwoordiger van de zonnegod.
Quipu
Een registratiesysteem van de Inca's met geknoopte koorden in verschillende kleuren om gegevens zoals voorraden bij te houden.
Conquistadores
Spaanse veroveraars die gebieden in Amerika binnendrongen en veroverden, zoals Francisco Pizarro.
Genocide
De moedwillige uitroeiing van een bevolkingsgroep of een deel daarvan.
Trans-Atlantische driehoekshandel
Handelsroute tussen Europa, Afrika en Amerika waarbij Europese goederen naar Afrika gingen, tot slaaf gemaakte Afrikanen naar Amerika, en koloniale producten naar Europa.
Barbaren
Een benaming die Sepúlveda gebruikte voor de indianen om hen als onderontwikkeld, onbeschaafd en minderwaardig af te schilderen.
Mensenrechten
Fundamentele rechten die voor alle mensen gelden.
Uitbuiting
Mensen of gebieden gebruiken om er zelf voordeel of rijkdom uit te halen, zonder rekening te houden met hun welzijn.