Cellulaire Biologie: Cellen, Biomoleculen, DNA-Replicatie, Herstel en Transcriptie

0.0(0)
Studied by 0 people
call kaiCall Kai
learnLearn
examPractice Test
spaced repetitionSpaced Repetition
heart puzzleMatch
flashcardsFlashcards
GameKnowt Play
Card Sorting

1/71

flashcard set

Earn XP

Description and Tags

Een diepgaande verzameling oefenflashcards in traditionele woordenschatstijl gebaseerd op de colleges cellulaire biologie. De kaarten behandelen de eigenschappen van cellen en celcompartimenten, biomoleculen en aminozuren, eiwitstructuren, DNA-architectuur, het mechanisme van DNA-replicatie en -herstel, en het proces van transcriptie.

72 Terms

1
New cards

Archaebacteriën

Prokaryote eencelligen die pas later (na de eubacteriën) zijn afgesplitst, in extreme omstandigheden leven en evolutionair nauwer verwant zijn met eukaryoten.

2
New cards

Eubacteriën

Prokaryote bacteriën die zich snel kunnen reproduceren en zowel voorkomen als onschadelijke bewoners van ons lichaam als veroorzakers van infectieziekten.

3
New cards

Compartimentalisatie

De opdeling van een eukaryote cel in afzonderlijke, door membranen begrensde celorganellen, waardoor biochemische omzettingen met grotere efficiëntie en in twee richtingen bij uiteenlopende pH-waarden kunnen verlopen.

4
New cards

Plasmamembraan

Een flexibele celbarrière bestaande uit fosfolipiden, eiwitten en cholesterol met een hydrofoob midden, waardoor enkel apolaire moleculen, sommige hormonen en kleine polaire stoffen vrij kunnen diffunderen.

5
New cards

Turgor

De mechanische druk die ontstaat doordat de stevige celwand verhindert dat een cel barst wanneer water door osmose het cytosol binnenstroomt in een hypotoon milieu.

6
New cards

Cytosol

Het waterige milieu in de cel waarin de celorganellen zich bevinden en waarin biochemische omzettingen plaatsvinden.

7
New cards

Nucleolus

Een niet door een membraan omgeven structuur in de celkern die instaat voor het aanmaken en samenstellen van ribosomen alvorens deze naar het cytosol worden getransporteerd.

8
New cards

Cristae

Instulpingen van de binnenste mitochondriale membraan ter hoogte waarvan ATP (adenosinetrifosfaat) wordt gesynthetiseerd.

9
New cards

Apoptose

Het proces van geprogrammeerde celdood waarin mitochondriën een cruciale rol vervullen.

10
New cards

RER (Ruw Endoplasmatisch Reticulum)

Een netwerk van membranen waarvan de buitenste membraan doorloopt vanuit de celkern, bezet met ribosomen aan de cytosolische zijde voor de synthese van eiwitten.

11
New cards

SER (Glad Endoplasmatisch Reticulum)

Het deel van het endoplasmatisch reticulum dat geen ribosomen bevat en verantwoordelijk is voor lipidenmetabolisaties.

12
New cards

Golgi-apparaat

Een organel nabij het RER dat bestaat uit opeengestapelde membraanplaten (met een cis-golgi dichtst bij het RER en een trans-golgi) waarin eiwitten chemisch gemodificeerd en gesorteerd worden.

13
New cards

Lysosomen

Membraanblaasjes voor de afbraak van oude celcomponenten en externe substanties, die verteringsenzymen bevatten met een optimaal zure werkings-pH van ongeveer 55 (inactief bij de cytosolische pH van 7,47{,}4).

14
New cards

Peroxisomen (microbodies)

Door een enkelvoudige membraan omgeven organellen die in het menselijk lichaam betrokken zijn bij het lipidenmetabolisme en de neutralisatie van reactieve zuurstofradicalen.

15
New cards

Cytoskelet

Een cellulair netwerk van drie typen met elkaar verbonden structuren (microfilamenten/actinefilamenten, intermediaire filamenten en microtubuli) dat zorgt voor celstevigheid en celbeweging.

16
New cards

Celfractionatie

De laboratoriumprocedure om celorganellen te isoleren door cellen eerst te homogeniseren (via detergentia, mixers of sonicatie) en vervolgens via differentiële centrifugatie en densiteitscentrifugatie te scheiden.

17
New cards

α\alpha-koolstofatoom

Het centrale koolstofatoom in een aminozuur waaraan een aminogroep (−NH2-\text{NH}_2), een carboxylgroep (−COOH-\text{COOH}), een waterstofatoom en een variabele zijketen (R) gebonden zijn.

18
New cards

Zwitterion

Een molecule die bij fysiologische pH (pH=7,4\text{pH} = 7{,}4) zowel een positief geladen aminogroep als een negatief geladen carboxylgroep draagt en daardoor intern tweeslachtig geladen is.

19
New cards

Glycine (Gly, G)

Het aminozuur met de eenvoudigste zijketen en het enige aminozuur dat niet chiraal is, waardoor het een uitzonderlijke flexibiliteit en specifieke vouwingen in eiwitten mogelijk maakt.

20
New cards

Methionine (Met, M)

Een aminozuur met een alifatische zijketen bevattende een thio-ethergroep (−S−-\text{S}-), dat vrijwel altijd fungeert als het eerste (N-terminale) aminozuur in nieuw gesynthetiseerde eiwitten.

21
New cards

Proline (Pro, P)

Een aminozuur waarvan de alifatische, apolaire zijketen cycliseert naar de aminogroep, waardoor een rigide ringstructuur ontstaat die zowel α\alpha-helices als β\beta-ketens destabiliseert.

22
New cards

Cysteïne (Cys, C)

Een aminozuur met een reactieve, nucleofiele sulfhydryl- of thiolgroep (−SH-\text{SH}) die door oxidatie met een andere cysteïne een covalente disulfidebrug (cystine) kan vormen.

23
New cards

Peptidebinding

De covalente amidebinding tussen de carboxylgroep van het ene aminozuur en de aminogroep van het volgende aminozuur, waarbij een molecule water vrijkomt en een planaire structuur met beperkte flexibiliteit ontstaat.

24
New cards

Secundaire eiwitstructuur

De lokale ruimtelijke rangschikking van achtereenvolgende aminozuren in een polypeptideketen, gestabiliseerd door waterstofbruggen tussen de carbonylgroepen en aminogroepen van de peptide-ruggengraat.

25
New cards

α\alpha-helix

Een cilindrische secundaire eiwitstructuur gestabiliseerd door waterstofbruggen tussen de CO\text{CO}-groep en de NH\text{NH}-groep vier residus verderop, met 3,63{,}6 aminozuren per winding en een axiale afstand van 1,5 A˚1{,}5\text{ \AA}.

26
New cards

β\beta-sheet

Een secundaire eiwitstructuur opgebouwd uit twee of meer parallelle of antiparallelle β\beta-strands die onderling verbonden zijn via waterstofbruggen, met een afstand van 3,5 A˚3{,}5\text{ \AA} tussen opeenvolgende aminozuren.

27
New cards

Denaturatie

Het verlies van de natieve driedimensionale conformatie en biologische activiteit van een eiwit door het verbreken van niet-covalente interacties onder invloed van hitte, extreme pH of chemicaliën (zoals ureum bij 6–8 mol/l6\text{--}8\,\text{mol/l}).

28
New cards

Keratine

Een fibreus intracellulair eiwit van het cytoskelet (intermediair filament) bestaande uit een centraal rod-domein van 310310 aminozuren in een α\alpha-helix, rijk aan cysteïne dat dwarsverbindingen vormt via zwavelbruggen.

29
New cards

Collageen

Het meest abundante extracellulaire matrixeiwit bij gewervelde dieren, opgebouwd uit een drievoudige helix (triple helix) waarin één derde van de aminozuren glycine is, naast een hoog aandeel proline en hydroxyproline.

30
New cards

Antistof (Immunoglobuline)

Een beschermend eiwit (zoals IgG) geproduceerd door B-lymfocyten bestaande uit twee zware (H) en twee lichte (L) ketens bijeengehouden door disulfidebruggen, met een specifiek antigeenbindend Fab-fragment en een Fc-fragment.

31
New cards

Epitoop

Het specifieke moleculaire gedeelte op een antigeen dat rechtstreeks herkend en gebonden wordt door een antistof.

32
New cards

Coöperatieve binding

Het verschijnsel waarbij de binding van een eerste molecule zuurstof (O2\text{O}_2) aan de heemgroep van hemoglobine een vormverandering induceert waardoor de affiniteit voor de volgende zuurstofmoleculen toeneemt.

33
New cards

Apo-enzym

Het inactieve eiwitgedeelte van een enzym dat pas katalytisch actief wordt (als holo-enzym) na binding met zijn vereiste cofactor of co-enzym.

34
New cards

Kinase

Een type enzym dat de overdracht van fosfaatgroepen van ATP naar specifieke substraten katalyseert (zoals hexokinase in de glycolyse).

35
New cards

Protease

Een hydrolytisch enzym dat peptidebindingen in polypeptideketens verbreekt met behulp van water (proteolyse), vaak aangemaakt als een inactief pro-enzym (zymogeen).

36
New cards

Alkaptonurie

Een zeldzame recessieve erfelijke stofwisselingsziekte beschreven door Archibald Garrod in 1902, waarbij urine zwart kleurt door de opstapeling van homogentisinezuur als gevolg van één defect enzym.

37
New cards

Transformatie (Griffith / Avery)

Het biologische fenomeen waarbij bacteriën dragers van eigenschappen (DNA) uit hun omgeving opnemen en zo erfelijk veranderen, zoals aangetoond met virulente en niet-virulente stammen van Streptococcus pneumoniae.

38
New cards

Hershey-Chase-experiment

Het experiment met bacteriofagen gemerkt met radioactief fosfaat (32P^{32}\text{P} in DNA) en radioactief zwavel (35S^{35}\text{S} in eiwitmantels), waarmee onomstotelijk werd bewezen dat viraal DNA het genetisch materiaal is.

39
New cards

Nucleoside

Een chemische verbinding bestaande uit een purine- of pyrimidinebase verbonden aan een ribose- of desoxyribosesuiker via een N\text{-\beta-glycosidische} binding, zonder fosfaatgroep.

40
New cards

Nucleotide

Een monomeer bestaande uit een nucleobase, een pentosesuiker en één, twee of drie fosfaatgroepen verbonden aan het 5′-koolstofatoom5'\text{-koolstofatoom}.

41
New cards

cAMP (Cyclisch AMP)

Een cyclische mononucleotide (3′−5′3'-5'-fosfozuurester van adenine) gevormd uit ATP door adenylaatcyclase die fungeert als een belangrijke intracellulaire signaalmolecule.

42
New cards

Wetten van Chargaff

De biochemische wetmatigheid die stelt dat in dubbelstrengig DNA de hoeveelheid adenine altijd gelijk is aan thymine (A=T\text{A} = \text{T}) en guanine gelijk is aan cytosine (G=C\text{G} = \text{C}).

43
New cards

Hyperchromiciteit

De toename van de absorptie van ultraviolet licht bij 260 nm260\,\text{nm} wanneer dubbelstrengig DNA denatureert tot losse, enkelstrengige ketens.

44
New cards

Smelttemperatuur (TmT_m)

De karakteristieke temperatuur waarbij de helft van de waterstofbruggen in dubbelstrengs DNA verbroken is en de strengen uit elkaar vallen.

45
New cards

Hypothetische modellen voor DNA-replicatie

De drie voorgestelde theorieën voor de verdubbeling van DNA: conservatief (het moeder-DNA blijft intact naast een nieuw duplex), semiconservatief (elke dochtermolecule bestaat uit één oude en één nieuwe streng) en dispersief (DNA breekt in willekeurige fragmenten oud en nieuw DNA).

<p>De drie voorgestelde theorieën voor de verdubbeling van DNA: conservatief (het moeder-DNA blijft intact naast een nieuw duplex), semiconservatief (elke dochtermolecule bestaat uit één oude en één nieuwe streng) en dispersief (DNA breekt in willekeurige fragmenten oud en nieuw DNA).</p>
46
New cards

Meselson-Stahl-experiment

Het baanbrekende experiment waarbij E. coli-bacteriën met zwaar stikstof (15N^{15}\text{N}) werden overgeplaatst naar een medium met licht stikstof (14N^{14}\text{N}), waarmee via cesiumchloride-gradiëntcentrifugatie werd bewezen dat DNA semiconservatief repliceert.

<p>Het baanbrekende experiment waarbij E. coli-bacteriën met zwaar stikstof ($$^{15}\text{N}$$) werden overgeplaatst naar een medium met licht stikstof ($$^{14}\text{N}$$), waarmee via cesiumchloride-gradiëntcentrifugatie werd bewezen dat DNA semiconservatief repliceert.</p>
47
New cards

Origin of replication (ORI)

Het specifieke A/TA/T-rijke startpunt op het genoom waar initiator-eiwitten binden om de twee DNA-strengen lokaal te scheiden voor het starten van de replicatie.

48
New cards

DnaB (Helicase)

Een ringvormig hexameer eiwit dat met behulp van energie uit ATP-hydrolyse over het DNA schuift en de twee strengen ontwindt om twee replicatievorken te vormen.

49
New cards

DNA gyrase (Topoisomerase II)

Een bacterieel topoisomerase dat beide strengen van de dubbele helix doorknipt om superwinding (supercoiling) vóór de replicatievork op te heffen met verbruik van ATP; specifiek geïnhibeerd door novobiocine.

50
New cards

SSBP (Single Stranded Binding Proteins)

Beschermende eiwitten die binden aan enkelstrengig DNA bij de replicatievork om te beletten dat de strengen spontaan herverbinden of afgebroken worden.

51
New cards

Primase

Een RNA-polymerase dat korte complementaire RNA-primers maakt om de vrije 3′OH3'\text{OH}-groep te leveren die DNA-polymerase vereist om synthese aan te vangen.

52
New cards

Sliding clamp (PCNA)

Een schuivende eiwitklem die het DNA-polymerase aan de matrijsstreng verankert om te zorgen dat de DNA-synthese processief en ononderbroken verloopt.

53
New cards

Okazaki-fragmenten

Korte DNA-segmenten van ongeveer 10001000 baseparen die discontinu worden aangemaakt op de lagging strand tijdens DNA-replicatie.

54
New cards

Proofreading

De 3′→5′3' \rightarrow 5' exonuclease-activiteit van DNA-polymerasen waarbij verkeerd ingebouwde nucleotiden direct worden herkend, afgesplitst en vervangen.

55
New cards

DNA ligase

Het enzym dat onder verbruik van ATP de suiker-fosfaatruggengraat sluit door de opening (nick) tussen nieuw gevormde DNA-fragmenten covalent te verbinden.

56
New cards

Telomerase

Een gespecialiseerd reverse transcriptase-enzym met een eigen RNA-sjabloon dat de uiteinden van lineaire eukaryote chromosomen verlengt om verkorting bij celdeling tegen te gaan.

57
New cards

T-loop (Telomere loop)

Een beschermende lasso-achtige lusstructuur aan het uiteinde van een lineair chromosoom waarbij het enkelstrengige 3′OH3'\text{OH}-uiteinde binnendringt in de dubbele helix om herkenning door DNasen te verhinderen.

58
New cards

Polymerasekettingreactie (PCR)

Een in-vitro moleculaire amplificatietechniek bestaande uit cycli van denaturatie (∼95∘C\sim 95^\circ\text{C}), primer-hybridisatie en verlenging door een DNA-polymerase.

59
New cards

Taq polymerase

Een thermostabiel DNA-polymerase afkomstig uit de thermofiele bacterie Thermus aquaticus dat bestand is tegen temperaturen boven de 95∘C95^\circ\text{C} tijdens de denaturatiestap van PCR.

60
New cards

Androgen Insensitivity Syndrome (AIS)

Een congenitale aandoening veroorzaakt door mutaties in het androgeenreceptorgen, waardoor cellen van een individu met een 46XY46\text{XY}-karyotype ongevoelig zijn voor mannelijke hormonen en een vrouwelijk fenotype ontwikkelen.

61
New cards

Transitie vs. Transversie

Een transitie is een puntmutatie waarbij een purine verandert in een andere purine (of pyrimidine in pyrimidine); een transversie is een verandering van een purine in een pyrimidine of vice versa.

62
New cards

Intercalatie

Het binnendringen van vlakke aromatische stoffen (zoals acridine orange of teercomponenten uit tabaksrook) tussen opeenvolgende basenparen van het DNA, wat leidt tot deleties tijdens replicatie.

63
New cards

Depurinatie

Het spontaan afbreken van de NN-glycosidische binding door hydrolyse met water, waardoor een purinebase (adenine of guanine) uit het DNA verdwijnt (ongeveer 10.00010.000 keer per cel per dag).

64
New cards

Deaminatie

Het spontane verlies van een aminogroep als ammoniak (NH3\text{NH}_3), waardoor cytosine wordt omgezet in uracil of 55-methylcytosine in thymine.

65
New cards

Base Excision Repair (BER)

Het DNA-herstelsysteem waarbij gemodificeerde basen worden herkend door DNA-glycosylasen, waarna AP-endonucleasen en fosfodiesterasen de AP-site openknippen voor herstel door DNA-polymerase en ligase.

66
New cards

Nucleotide Excision Repair (NER)

Een DNA-herstelmechanisme dat volumineuze distorsies van de helix (zoals door UV-straling gevormde pyrimidinedimeren) herstelt door een oligonucleotide van ongeveer 3030 nucleotiden weg te knippen; defect bij patiënten met Xeroderma pigmentosum.

67
New cards

Ames-test

Een microbiologische testopstelling met een mutante His- Salmonella typhimurium-stam en rattenleverextract om te bepalen of een chemische stof mutageen en carcinogeen is door het tellen van het aantal revertanten.

68
New cards

Centrale dogma van de moleculaire biologie

De universele biologische informatiestroom die stelt dat genetische informatie overgeschreven wordt van DNA naar RNA via transcriptie, en van RNA vertaald wordt naar functionele eiwitten via translatie.

69
New cards

Sigmafactor (σ\sigma-factor)

Een prokaryote eiwitsubunit die associeert met het RNA-polymerase core-enzym om het holo-enzym sequentiespecifiek te laten binden aan de −35-35 en −10-10 consensussequenties van de promotor.

70
New cards

Pribnow-box

De bacteriële promotorconsensussequentie (5′-TATAAT-3’5'\text{-TATAAT-3'}) gelegen rond positie −10-10 stroomopwaarts van de transcriptiestartplaats.

71
New cards

Rho-factor (ρ\rho-factor)

Een hexamerisch, ringvormig eiwit met ATP-afhankelijke helicase-activiteit dat over het mRNA schuift om bij een specifieke terminatiesequentie de RNA-DNA-hybride in het RNA-polymerase te ontwinden en transcriptie te beëindigen.

72
New cards

TATA-box

Een geconserveerd eukaryoot promotor-element rond positie −30-30 (−31-31 tot −26-26) met de consensussequentie 5′-TATA-3’5'\text{-TATA-3'}, herkend door algemene transcriptiefactoren om RNA-polymerase II te assembleren.