Anatomia i Fizjologia: Układ Kostny i Topografia Ciała Człowieka

Zestaw pytań i odpowiedzi powtórzeniowych obejmujący osie i płaszczyzny ciała, topografię anatomiczną, budowę mikroskopową i makroskopową kości, osteoporozę, kręgosłup, klatkę piersiową, kościec kończyn oraz połączenia stawowe.

Jakie wyróżnia się nieparzyste linie orientacyjne ciała?

Linię pośrodkową przednią oraz linię pośrodkową tylną.

Jakie parzyste linie orientacyjne ciała wyróżnia się w anatomii topograficznej?

Linię mostkową, przymostkową, sutkową (środkowoobojczykową), pachową (przednią, środkową i tylną) oraz łopatkową.

Jakie osie ciała wyróżnia się w przestrzeni anatomicznej?

Osie pionowe (długie; z których najdłuższa to oś główna), osie poziome (poprzeczne) oraz osie strzałkowe (o przebiegu przednio-tylnym).

Czym jest płaszczyzna pośrodkowa (płaszczyzna symetrii)?

Jest to płaszczyzna strzałkowa przebiegająca bezpośrednio przez oś główną ciała.

Jak określa się położenie struktur na kończynach w stosunku do ich przyczepu?

Kierunek zwrócony ku przyczepowi kończyny określa się jako bliższy, natomiast ku jej wolnemu końcowi jako dalszy.

Które okolice głowy zaliczane są do nieparzystych, a które do parzystych?

Nieparzyste okolice głowy to czołowa, ciemieniowa i potyliczna, natomiast parzyste to okolica skroniowa, uszna oraz sutkowa.

Jakie parzyste okolice twarzy wyróżniono w anatomii topograficznej?

Okolicę oczodołową, podoczodołową, jarzmową, policzkową oraz przyuszno-żwaczową.

Jakie okolice nieparzyste i parzyste składają się na okolicę szyi?

Nieparzyste: szyjna przednia, szyjna tylna (kark) oraz pośrodkowa. Parzyste: mostkowo-obojczykowo-sutkowa, szyjna boczna, trójkąt podżuchwowy, trójkąt tętnicy szyjnej, dół nadobojczykowy mniejszy oraz dół nadobojczykowy większy (trójkąt łopatkowo-obojczykowy).

Na jakie mniejsze regiony dzieli się ściana przednia brzucha (nadbrzusze, śródbrzusze i podbrzusze)?

Nadbrzusze dzieli się na podżebrze (prawe i lewe) oraz nadpępcze; śródbrzusze na okolice brzucha boczne (prawą i lewą) oraz okolicę pępkową; podbrzusze na okolice pachwinowe (prawą i lewą) oraz okolicę łonową.

Z ilu kości składa się układ szkieletowy człowieka i jakie pełni główne role?

Składa się z $206$ kości, tworzy wraz ze stawami i więzadłami bierny układ ruchu oraz stanowi osłonę i podporę dla części miękkich.

Czym różni się kość korowa (zbita) od kości beleczkowej (gąbczastej) pod względem lokalizacji i metabolizmu?

Kość korowa tworzy warstwę zewnętrzną kości oraz trzony kości długich. Kość beleczkowa znajduje się w nasadach kości długich i wnętrzu mniejszych kości; stanowi ona $20\%$ masy kostnej, lecz odpowiada za $80\%$ całkowitego obrotu (przebudowy) kostnego.

Jaki wpływ na kości niemowlęcia ma palenie tytoniu przez matkę?

Niemowlęta matek palących wykazują średnio o $11\%$ mniejszą zawartość związków mineralnych w kościach.

W jakim wieku osiągana jest szczytowa masa kostna i jak postępuje jej utrata w kolejnych dekadach życia?

Szczytowa masa kostna osiągana jest przed $30.$ rokiem życia. Po $30.$ r.ż. ubytek wynosi ok. $1\%$ rocznie, a po $50.$ r.ż. przyspiesza, powodując całkowitą utratę rzędu $15\%$ u mężczyzn oraz $30\%$ u kobiet.

Jak definiuje się osteopenię oraz osteoporozę na podstawie odchylenia standardowego (SD) gęstości kości?

Norma to wartość do $1\text{ SD}$, ubytek w przedziale $>1\text{ SD}$ do $2,5\text{ SD}$ oznacza osteopenię, a obniżenie powyżej $2,5\text{ SD}$ definiuje osteoporozę.

Jak przebiegają procesy resorpcji i odbudowy tkanki kostnej?

Podczas resorpcji osteoklasty wydzielają enzymy rozpuszczające kość, tworząc zatoki erozyjne i uwalniając wapń. Podczas odbudowy osteoblasty wypełniają zatoki nową tkanką kostną złożoną z kolagenu i kryształów hydroksyapatytu.

Z ilu kręgów w poszczególnych odcinkach składa się kręgosłup człowieka?

Z $7$ kręgów szyjnych (C), $12$ kręgów piersiowych (Th), $5$ kręgów lędźwiowych (L), $5$ kręgów krzyżowych (S) oraz $4$–$5$ kręgów guzicznych.

Jakie fizjologiczne krzywizny kręgosłupa wyróżnia się u człowieka?

Lordozę szyjną i lędźwiową (wygięcia do przodu) oraz kifozę piersiową i krzyżową (wygięcia do tyłu).

Z jakich podstawowych części składa się typowy kręg i ile wyrostków odchodzi od jego łuku?

Kręg składa się z trzonu i łuku, które obejmują otwór kręgowy. Od łuku odchodzi $7$ wyrostków: nieparzysty wyrostek kolczysty, para wyrostków poprzecznych oraz po parze wyrostków stawowych górnych i dolnych.

Jaka struktura anatomiczna kręgu obrotowego (axis) została oznaczona na schemacie cyfrą 6?

Ząb kręgu obrotowego (będący rozwojowo zrośniętym trzonem kręgu szczytowego).

Ile krążków międzykręgowych znajduje się w kręgosłupie i z jakich struktur są zbudowane?

Występują $23$ krążki międzykręgowe, a każdy z nich składa się z pierścienia włóknistego oraz centralnie położonego jądra miażdżystego.

Jakie więzadła łączą łuki kręgów, a jakie ich wyrostki poprzeczne i kolczyste?

Sąsiadujące łuki kręgów łączą więzadła żółte, wyrostki poprzeczne – więzadła międzypoprzeczne, a wyrostki kolczyste – więzadła międzykolcowe.

Jak dzieli się żebra człowieka pod względem połączenia z mostkiem?

Na żebra prawdziwe ($7$ par), które łączą się bezpośrednio z mostkiem, oraz żebra rzekome ($5$ par), z których żebra VIII–X łączą się z mostkiem pośrednio tworząc łuk żebrowy, a dwa ostatnie kończą się swobodnie (żebra wolne).

Z jakich części anatomicznych składa się mostek?

Z rękojeści mostka, trzonu mostka oraz wyrostka mieczykowatego.

Z jakich kości zbudowana jest obręcz kończyny górnej i z czym łączą się końce obojczyka?

Składa się z obojczyka i łopatki. Koniec mostkowy (przyśrodkowy) obojczyka łączy się z mostkiem, a koniec barkowy (boczny) łączy się z wyrostkiem barkowym łopatki.

Jakie struktury anatomiczne wyróżnia się na powierzchni grzbietowej łopatki?

Grzebień łopatki przechodzący bocznie w wyrostek barkowy oraz leżące powyżej i poniżej niego dół nadgrzebieniowy i dół podgrzebieniowy.

Jakie wyniosłości i bruzdy znajdują się na końcu bliższym kości ramiennej?

Głowa kości ramiennej, szyjka anatomiczna, guzek większy, guzek mniejszy, bruzda międzyguzkowa oraz szyjka chirurgiczna.

Wymień kości szeregu bliższego oraz szeregu dalszego nadgarstka.

Szereg bliższy (od strony promieniowej): kość łódeczkowata, kość księżycowata, kość trójgraniasta, kość grochowata. Szereg dalszy: kość czworoboczna większa, kość czworoboczna mniejsza, kość główkowata, kość haczykowata.

Z jakich trzech zrośniętych kości składa się kość miednicza?

Z kości biodrowej, kości łonowej oraz kości kulszowej.

Jakie elementy anatomiczne tworzą koniec bliższy oraz koniec dalszy kości udowej?

Koniec bliższy tworzą głowa, szyjka, krętarz większy i krętarz mniejszy, natomiast koniec dalszy – kłykieć przyśrodkowy, kłykieć boczny oraz dół międzykłykciowy.

Wymień 7 kości wchodzących w skład stępu.

Kość skokowa, kość piętowa, kość łódkowata, kości klinowate (przyśrodkowa, pośrednia/przednia, boczna) oraz kość sześcienna.

Jakie szwy czaszki łączą kość czołową z ciemieniowymi, kości ciemieniowe ze sobą oraz kości ciemieniowe z łuską potyliczną?

Szew wieńcowy łączy kość czołową z kośćmi ciemieniowymi, szew strzałkowy łączy obie kości ciemieniowe, a szew węgłowy łączy kości ciemieniowe z łuską potyliczną.

Jakie kości tworzą część mózgową czaszki (mózgoczaszkę)?

Kość potyliczna, kość klinowa, kość czołowa, kości skroniowe, kości ciemieniowe oraz kość sitowa.

Jakie trzy podstawowe typy połączeń kości wyróżnia się w anatomii i które z nich są połączeniami maziowymi?

Wyróżnia się połączenia włókniste (szwy, więzozrosty), chrzęstne (chrząstkozrosty, spojenia) oraz maziowe; połączenia maziowe to połączenia ruchome wyposażone w jamę stawową, chrząstkę stawową i torebkę stawową z błoną maziową.

Jakie ruchy są możliwe w stawie siodełkowym i jaki staw stanowi jego klasyczny przykład?

W stawie siodełkowym możliwe jest zginanie, prostowanie, odwodzenie, przywodzenie i obwodzenie (brak rotacji osiowej); przykładem jest staw nadgarstkowo-śródręczny kciuka oraz staw między kością udową a rzepką.

Czym różni się staw kulisty wolny od stawu kulistego panewkowego?

Oba stawy pozwalają na ruchy wieloosiowe z kulistą główką we wklęsłej panewce, jednak w stawie panewkowym główka jest głębiej objęta przez panewkę; przykładem stawu kulistego wolnego jest staw ramienny, a panewkowego – staw biodrowy.