Vernacular Architecture in Burma

ชุดบัตรคำศัพท์สรุปแนวคิด องค์ประกอบ และภูมิปัญญาการออกแบบสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นในประเทศพม่าตามสภาพภูมิประเทศ ภูมิอากาศ และคติความเชื่อ

เขตมรสุมเมืองร้อน (Tropical monsoon)

สภาพภูมิอากาศของประเทศพม่าที่แบ่งออกเป็น 3 ฤดู ได้แก่ ฤดูร้อน (มีนาคม-เมษายน ซึ่งอุณหภูมิอาจสูงถึง $43\,^{\circ}\text{C}$) ฤดูฝน (พฤษภาคม-ตุลาคม โดยได้รับอิทธิพลจากลมมรสุมตะวันออกเฉียงใต้) และมีพื้นที่ฝนชุกที่สุดบริเวณแนวชายฝั่งทะเล เช่น รัฐยะไข่ มณฑลเอยาวดี มณฑลพะโค และมณฑลตะนาวศรี

เทือกเขารูปเกือกม้า

ลักษณะทางกายภาพสำคัญของประเทศพม่าที่มีแนวเทือกเขาสูงล้อมรอบทางทิศตะวันตกและทิศเหนือ โดยมีแม่น้ำอิรวดี (Irrawaddy) ไหลผ่าตรงกลางเกิดเป็นที่ราบลุ่มอันอุดมสมบูรณ์ และมีแนวชายฝั่งทะเลยาวทางทิศใต้

หมู่บ้านลอยน้ำในทะเลสาบอินเล

ตัวอย่างสถาปัตยกรรมพักอาศัยที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวของประเทศพม่า ซึ่งตั้งถิ่นฐานและปลูกสร้างบ้านเรือนอยู่เหนือน้ำตามบริบททางกายภาพของทะเลสาบอินเล

ใต้ถุนสูง (Stilt House)

การยกพื้นตัวเรือนให้สูงจากพื้นดินด้วยเสาไม้ (มักใช้ไม้สัก) เพื่อหนีความชื้น ป้องกันปัญหาน้ำท่วมขังในฤดูฝน รวมถึงใช้พื้นที่โล่งใต้ถุนสำหรับเก็บเครื่องมือเกษตรกรรม เลี้ยงสัตว์ หรือพักผ่อน

หลังคาทรงปั้นหยา (ในเรือนพื้นถิ่นพม่า)

รูปแบบหลังคาที่นิยมสร้างในกลุ่มชาติพันธุ์บางกลุ่ม เช่น กลุ่มกะยาและกลุ่มชิน เพื่อตอบสนองต่อสภาพแวดล้อมบนพื้นที่ภูเขาที่มีสภาพอากาศหนาว

ระบบระบายอากาศใต้หลังคาและช่องลมหน้าจั่ว

กลยุทธ์การออกแบบที่ใช้ประโยชน์จากแรงลอยตัวของอากาศ โดยให้อากาศร้อนภายในบ้านลอยตัวขึ้นสู่ส่วนบนแล้วระบายออกทางช่องหน้าจั่วและช่องว่างหลังคา เพื่อลดความร้อนสะสมในพื้นที่อยู่อาศัย

Gable vent (ช่องลมหน้าจั่ว)

ช่องระบายอากาศบริเวณหน้าจั่วเรือน ซึ่งผลการศึกษาด้วยการจำลองพลศาสตร์ของไหลเชิงคำนวณ (CFD) พบว่าช่วยเพิ่มการเคลื่อนที่ของอากาศภายในอาคาร และเพิ่มศักยภาพการระบายอากาศของระบบหลังคาหลายระดับ

หลังคาหลายระดับ (Multi-tier roof)

ระบบหลังคาที่มีการซ้อนเหลื่อมกันเพื่อตอบสนองต่อภูมิอากาศแบบมรสุม โดยช่วยลดการถ่ายเทและการรับความร้อน (heat gain) จากรังสีดวงอาทิตย์ (solar radiation) เข้าสู่พื้นที่อยู่อาศัยโดยตรง

ตอม่อหิน

ฐานโครงสร้างแบบดั้งเดิมที่ใช้เป็นจุดรองรับเสาไม้ของเรือนพื้นถิ่นพม่าแทนการฝังดินโดยตรง ขึ้นอยู่กับความเหมาะสมของสภาพดินในแต่ละท้องถิ่น

ระเบียงเรือนพื้นถิ่นพม่า

พื้นที่กึ่งกลางแจ้งที่มีชายคายื่นยาวคลุม ยื่นออกมาทางด้านหน้าหรือด้านข้างของตัวเรือน ทำหน้าที่เป็นพื้นที่เชื่อมต่อระหว่างภายนอกกับภายใน และใช้ต้อนรับแขก พักผ่อน หรือรับลมชมวิว

บ้านบามาร์ (Bamar House)

เรือนยกพื้นสูงที่มีห้องครัวแยกออกจากตัวบ้านเชื่อมด้วยพื้นที่เปิดโล่ง มีระเบียงด้านหน้าและด้านหลัง โดยเน้นการระบายความร้อนตามธรรมชาติผ่านช่องว่างใต้พื้น หน้าต่างทรงสูง และช่องว่างระหว่างหลังคาซ้อนเหลื่อม

บ้านมอญ (Mon House)

เรือนยกพื้นสูงที่มีบันไดอยู่กึ่งกลางระเบียงขนาดใหญ่ด้านหน้า โดยผังอาคารหลักจะถอยร่นเข้าไปด้านหลังระเบียง เพื่อใช้ระเบียงและชายคาขนาดใหญ่เป็นพื้นที่กันชนลดแสงแดด ความร้อน และฝนสาดโดยตรง

วัสดุก่อสร้างพื้นถิ่นพม่า (Vernacular Materials)

วัสดุธรรมชาติหลัก 3 ชนิดที่นิยมใช้ในการก่อสร้าง ได้แก่ ไม้ไผ่ (Bamboo), ไม้สักและไม้เนื้อแข็ง (Teak & Hardwoods), และหญ้าคาหรือใบจาก (Thatch / Nipa Palm)

สำมะโนประชากร ค.ศ. 2014 (ด้านที่อยู่อาศัยของพม่า)

ข้อมูลสถิติที่ระบุว่ามีที่อยู่อาศัยเพียง $15.9\%$ ของทั้งหมดที่ก่อสร้างด้วยอิฐและคอนกรีต ซึ่งสะท้อนว่ารูปแบบการก่อสร้างด้วยไม้และวัสดุดั้งเดิมยังคงได้รับความนิยมเป็นหลักในพม่า

Ceiling Void (ช่องว่างเหนือเพดาน)

องค์ประกอบในอาคารสมัยใหม่ที่ออกแบบไว้เพื่อช่วยระบายอากาศร้อนที่ลอยตัวสูงขึ้น และช่วยลดการสะสมความร้อนที่แผ่ลงมาจากหลังคาสังกะสีหรือหลังคาโลหะ

หิ้งพระยื่นนอกตัวบ้าน

โครงสร้างส่วนของห้องพระที่สร้างยื่นออกไปนอกฝาบ้านทางทิศตะวันออก เพื่อไม่ให้พระพุทธรูปอยู่ร่วมชายคากับกิจกรรมทางโลกและเรื่องไม่เหมาะสมของคนในบ้าน พร้อมทั้งเปิดรับแสงแดดแรกของวันเพื่อความเป็นสิริมงคล