1/65
begrippen op basis van de oefentoets
Monofyletische groep
Een groep organismen die bestaat uit 1 gezamenlijke voorouder en alle afstammelingen van die voorouder.
Symplesiomorfie
Een gedeeld voorouderlijk kenmerk dat voorkomt bij verschillende taxa of soorten, maar dat al aanwezig was bij een verre gemeenschappelijke voorouder.
Synapomorfie
Een gedeelde afgeleide eigenschap die twee of meer groepen organismen hebben geerfd van hun laatste gemeenschappelijke voorouder
Heuristics
Een praktische oplos methode om via het algoritme snel een fylogenetische boom te schatten.
Bayesiaanse fylogenie
Een evolutionaire stamboom die wordt geschat met Bayesiaanse statistiek: je berekent de posterieure kansverdeling van bomen (en modelparameters) gegeven de sequentiedata, een evolutiemodel en priors, meestal met MCMC. De uitkomst is vaak een consensusboom met posterieure kansen per tak als maat voor de steun.
Bootstrapwaarden
Een waarde voor hoe vaak een bepaalde groepering in een fylogenetische boom terugkomt wanneer je de analyse herhaalt op willekeurig gesampelde data.
unequal crossingover
Een vorm van genetisch recombinatie tijdens de meiose waarbij homologe chromosomen niet exact goed op elkaar zijn uitgelijnd. Hierdoor ontstaat er een deletie en een duplicatie.
retrotranspositie
verplaatsing van een DNA-element via een RNA-tussenstap, waarbij reverse transcriptase het RNA terugschrijft naar DNA dat op een nieuwe plek in het genoom wordt ingevoegd (kopiëren en plakken).
realized heritability
Realized heritability: h² = R / S, de respons op selectie (gemiddelde nakomelingen − gemiddelde beginpopulatie) gedeeld door de selectiedifferentiaal (gemiddelde geselecteerde ouders − gemiddelde beginpopulatie).
genetische linkage
Twee of meer mutaties liggen dicht bij elkaar op hetzelfde chromosoom.
paralogen genen
genen die ontstaan door een duplicatie van een gen binnen een genoom binnen dezelfde soort
orthologen genen
genen in verschillende soorten die dezelfde voorouderlijke functie hebben
moleculaire klok
Techniek om te schatten wanneer soorten een gemeenschappelijke voorouder hadden. Gedaan doormiddel van de hoeveelheid mutaties
hybridezone
gebied waar twee verschillende soorten of populaties elkaar tegenkomen en zich kunnen voortplanten.
intogressie van mitochondriaal DNA
genetisch materiaal dat van de ene soort in de andere soort terechtkomt door kruising
Latitudinal Diversity Gradient
Rond de evenaar is de biodiversiteit het grootste, naarmate je richting de polen gaat neemt de biodiversiteit af.
Niche conservatisme
Tijdens evolutie behouden soorten hun oorspronkelijke ecologische niche.
Wallacean shortfall
we weten vaak niet waar soorten op aarde voorkomen.
Bateman gradient
het verband tussen het aantal paringspartners en het aantal afstammelingen van een individu. sterker voor mannen dan voor vrouwen
Linkage Disequilibrium
paleoklimaat
Het klimaat in het geologische verleden van de aarde
perm
Tijdperk met Pangea gevolgd door de grootste massa extinctie door een vulkaan uitbarsting in siberie.
SNP’s
single nucleotide Polymorphisms. Plek in het DNA van een soort waar het van individuen een letter (allel) verschilt.
plesiomorfe eigenschappen
Een oorspronkelijke eigenschap die onveranderd is gebleven ten opzichten van de evolutionaire voorouders
homoplasie
Twee soorten hebben een vergelijkbaar kenmerk maar niet doordat ze dit van een gemeenschappelijke voorouder hebben geerfd.
polytomie
Een vertakking in een stamboom waaruit zich tegelijkertijd 3 of meer lijnen ontwikkelen, meestal een resultaat van onvoldoende data
verzadiging
het verschijnsel waarbij op dezelfde positie in het DNA of RNA in de loop van de evolutie meerdere mutaties achter elkaar hebben plaatsgevonden, waardoor de ware evolutionaire geschiedenis (het fylogenetische signaal) wordt uitgewist.
pseudogenen
DNA-sequentie die sterk lijkt op een normaal functionerend gen, maar zelf geen eiwit meer kan maken
transitie mutaties
Purinebasen wordt vervangen voor purinebasen of pyrimidinebase voor pyrimidine base
transversie mutatie
purine base wordt vervangen voor een pyrimidine base of andersom
synonieme mutaties (dS)
Een mutatie waardoor het aminozuur niet veranderd. Dit heeft geen invloed op het eiwit of de fitness van het organismen
niet synoniemen mutaties (dN)
Een mutatie waardoor het aminozuur wel veranderd
dN/ds>1 positieve selectie
dN/dS<1 negatieve selectie
burn in fase MCMC-analyse
Eerste 25% van de gegenereerde bomen die een lage waarschijnlijkheid hebben
Maximum Parsimony
Zoekmethode die zoekt naar de stamboom die het minst aantal evolutionaire veranderingen vereist
Occam’s razor
Wetenschappelijke theorie die stelt dat de eenvoudigste verklaring voor een gebeurtenis of probleem meestal de juiste is
stationaire fase MCMC-analyse
Keten met bomen die representatief zijn voor de echte posterior waarschijnlijkheidsverdeling
exaptatie
Wanneer een eigenschap die oorspronkelijk door natuurlijke selectie is ontstaan later een andere functie gaat vervullen
Jansen’s tolerance principe
Doordat de temperatuur in de tropen stabiel is hebben soorten een kleinere niche. Hierdoor vormt een kleine temperatuur verandering bij een bergpas een onoverbrugbare barrière. Verklaart waarom er een hoge mate van speciatie is in tropische gebergte
Two-fold cost of sex
Paradox die stelt dat aseksuele populaties twee keer zo snel kunnen groeien als sexuele populaties omdat de vrouwtjes dan niet de helft van de resources verspillen aan mannetjes die zelf geen nakomelingen kunnen krijgen
Muller’s Ratchet
Is de onomkeerbare ophoping van schadelijke mutaties in een niet recobineerbare lijn
FRET-cassettes
Haeckel’s biogenetische grondwet
hypothese dat de individuele embryonale ontwikkeling (ontogenie) een getrouwe herhaling is van de volwassen evolutionaire stadia (fylogenie) van voorouders. Moderne visie: Verworpen; embryo's herhalen geen volwassen voorouderlijke vormen, maar vertonen geconserveerde vroege ontwikkelingsstadia en gedeelde genetische mechanismen
Fisherian runaway
Evolutie mechanisme waarbij door vrouwelijke voorkeur overdreven mannelijke kenmerken zich snel evolueren
Antagonistic Pleiotropy Theory
Genen die vroeger een voordelig effect hadden worden door natuurlijke selectie bevooroordeeld, ook als ze later in het leven juist schadelijke effecten hebben.
Green Beard effect
Een gen veroorzaakt een waarneembaar kenmerk, de herkenning van dat kenmerk en altruïstisch gedrag naar de dragers van dit kenmerk.
C-value paradox
Er is geen correlatie tussen de grootte of complexiteit van een organismen en hoeveel DNA het organismen bevat. Dit komt omdat het grootste deel van het genoom niet coderend is
TE’s
Transponeerbare elementen.
Klasse I —> retrotranspons, verplaatsen zich via een RNA tussen product (copy and paste)
Terwijl klasse II —> DNA transpons zich direct als DNA verplaatsen
parisomonie
Principe in de wetenschap dat je bij meerdere mogelijke verklaringen voor een fenomeen altijd moet kiezen voor de meest eenvoudigen.
Homoloog
Structuren zijn geeerfd van een gemeenschappelijke voorouder, ongeacht hun huidige functie
Analoog
Structuren met een gelijke functie maar een afwijkende oorsprong
Long Branch Attraction
Snel evoluerende takken verzamelen onafhankelijk veel mutaties waardoor parasimonie ze onterecht als nauwe verwanten groepeert
Maximum likelihood methode
De waarschijnlijkheid dat de waargenomen DNA-data wordt gegenereerd gegeven een specifieke stamboom en evaluatiemodel
Maximum parsimony
Het minimale aantal evolutionaire stappen dat nodig is om de kenmerk toestand te verklaren
topologien
Het specifieke verpakkingspatroon van verwantschappen in een stamboom
gewortelde boom
Geeft de evolutionaire richting en voorouderlijke afstammelingen weer
ongewortelde boom
Toont alleen de onderlingen verwantschapsrelaties
Anagonese
evolutie binnen een enkele lijn
cladogenese
het afsplitsen van een evolutielijn in meerdere lijnen
Vicariantie
Een al bestaand verspreidingsgebied van soorten wordt passief gesplitst door het ontstaan van een nieuwe fysieke barrière.
Dispersie
Een deel van de populatie migreert actief over een bestaande barrière heen naar een nieuwe leefgebied.
allopatrische speciatie
Process waarbij een nieuwe soort ontstaat omdat de populatie van een vooroudersoort fysiek wordt gescheiden door een geografische barrière
sympatrische soortvorming
Er ontstaat een nieuwe soort zonder dat er een fysieke of geografische scheiding is
post-zygotische isolatie
Reproductieve isolatiemechanismen die optreden ná de vorming van een zygote en de overleving of voortplanting van hybriden verminderen
pre-zygotische isolatie
Reproductieve isolatiemechanismen die het ontstaan van een bevruchte eicel (zygote) of hybride voorkomen, meestal doordat paring of bevruchting wordt verhinderd
Parapatrische speciatie
Nieuwe soort ontstaat in een aangrenzend leefgebied