DRAFT Lysias Translation

as usual, rough breathings are indicated by an apostrophe, and iota subscripts are indicated by an iota in a bracket (imagine smooth breathings). sorry if this is entirely incoherent.

εγω γαρ, ω Αθηναιοι, επειδε εδοξε μοι γημαι και γυναικα ηγαγομην εις την οικιαν, τον μεν αλλον χρονον ο’υτω διεκειμην ‘ωστε μητε λυπειν μητε λιαν επ’ εκεινη(ι) ειναι, ‘ο τι αν εθελη(ι) ποιειν, εφυλαττον τε ‘ως ο’ιον τε ην, και προσειχον τον νουν ‘ωσπερ εικος ην.

For I, O Athenians, when I decided to marry and I brought a wife into the house, for some time I was so inclined so as not to cause grief [to her] nor should it be too much in her power to do whatever she wanted, and I was guarding her as much as possible, and applied my sense just as was reasonable.

επειδη δε μοι μαιδιον γιγνεται, επιστευον ηδη και παντα τα εμαυτου εκεινη(ι) παρεδωκα, ‘ηγουμενος ταυτην οικειοτητα μεγιστην ειναι. εν μεν ουν τω(ι) πρωτω(ι) χρονω(ι), ω Αθηναιοι, πασων ην βελτιστη.

But when a baby was born to me, I now trusted her and handed over all my affairs to her, thinking it to be the greatest intimacy; indeed, in the early days, O Athenians, she was the best woman of all:

και γαρ οικονομος δεινη και φειδωλος αγαθη και ακριβως παντα διοικουσα. επειδη δε ποι ‘η μητηρ ετελευτησε, παντων των κακων αποθανουσα αιτια μοι γεγενηται.

For she was both a clever and economical housekeeper, and organised everything carefully. But when my mother passed away, having died she has become the reason of all my troubles.

επ’ εκφοραν γαρ αυτη(ι) ακολουθησασα ‘η εμη γυνη ‘υπο τουτου του ανθρωπου οφθεισα, χρονω(ι) διαφθειρεται. επιτηρων γαρ την θεραμαιναν την εις την αγοραν βαδιζουσαν και λογους προσφερων απωλεσεν αυτην.

For having followed her to the funeral, my wife, having been seen by this fellow, in time was corrupted. For looking out for the maidservant who was walking to the marketplace and offering words, he ruined her.

πρωτον μεν ουν, ω ανδρες, (δει γαρ και ταυθ’ ‘υμιν διηγησασθαι) οικιδιον εστι μοι διπλουν, ισα εχον τα ανω τοις κατω κατα την γυναικωνιτιν και κατα την ανδρωνιτιν.

First therefore, gentlemen (for it is necessary also to explain these things to you), my little house in on two floors, having the upstairs equal to the downstairs, corresponding to the women’s quarters and the men’s quarters.

επειδη δε το παιδιον εγενετο ‘ημιν, ‘η μητηρ αυτο εθηλαζεν. ‘ινα δε μη, ‘οποτε λουσθαι δεοι, κινδυνευη(ι) κατα της κλιμακος καταβαινουσα, εγω μεν ανω διη(ι)τωμην, α’ι δε γυναικες κατω.

And when our baby was born, his mother breastfed it: and so that she would not be in danger while going down the stairs whenever it needed to be washed, I lived upstairs and the women downstairs.

και ο’υτος ηδη συνειθισμενον ην, ‘ωστε πολλακις ‘η γυνη απη(ι)ει κατω καθευδησουσα ‘ως το παιδιον, ‘ινα τον τιτθον αυτω(ι) διδω(ι) και μη βοα(ι).

And thus it had already become customary, with the result that my wife often went away to sleep downstairs with the baby, so that she might give it the breast (i.e. breastfeed it) and it might not cry.

και ταυτα πολυν χρονον ο’υτως εγιγνετο, και εγω ουδεποτε ‘υπωπτευσα, αλλ’ ο’υτως ηλιθιως διεκειμην, ‘ωστε ω(ι)μην την εμαυτου γυναικα πασων σωφρονεστατην ειναι των εν τη(ι) πολει.

And these things were happening in this was for a long time, and I never suspected, but was so foolishly inclined that I thought my own wife to be the most faithful woman of all those in the city.

προιοντος δε τοθ χρονου, ω ανδρες, ‘ηκον μεν απροσδοκητως εξ αγρου, μετα δε το δειπνον το παιδιον εβοα και εδυσκολαινεν ‘υπο της θεραπαινης επιτηδες λυπουμενον, ‘ινα ταυτα ποιη(ι). ‘ο γαρ ανθρωπος ενδον ην. ‘υστερον γαρ ‘απαντα επυθομην.

As time went on, gentlemen, I returned unexpectedly from the country, and after dinner the baby was crying and was discontented, being deliberately annoyed by the maidservant so that he might do these things - for the man was in the house: for I found out everything later.

και εγω την γυναικα, απιεναι εκελευον και δουναι τω(ι) παιδιω(ι) τον τιτθον, ‘ινα παυσηται κλαον. ‘η δε το μεν πρωτον ουκ ηθελεν, ‘ως αν ασμενη με ‘εωρακυια ‘ηκοντα δια χρονου.

And I ordered my wife to go away and give the breast to (i.e. breastfeed) the baby, so it would stop crying. And she at first didn’t want to, as if she was glad having seen me come back after a long time.

επειδη δε εγω ωργιζομην και εκελευον αυτην απιεναι, “ ‘ινα συ γε” εφη “πειρα(ι)ς ενταυθα την παιδισκην. και προτερον δε μεθυων ε’ιλκες αυτην.”

But when I became angry and ordered her to go away, she said, “Indeed, so that you can try it on with the young maid here- and you also maltreated her before, when you were drunk.”

καγω μεν εγελων, εκεινη δε αναστασα και απιουσα προστιθησι την θυραν, προσποιουμενη παιζειν, και την κλειν εφελκεται. καγω τουτων ουδεν ενθυμουμενος ουδ’ ‘υπονοων εκαθευδον ασμενος, ‘ηκων εξ αγρου.

επειδη δε ην ‘ημεραν, ‘ηκεν εκεινη και την θυραν ανεω(ι)ξεν. ερομενου δε μου τι α’ι θυραι νυκτωρ ψοφοιεν, εφασκε τον λυχνον αποσβεσθηναι τον παρα τω(ι) παιδιω(ι), ειτα εκ των γειτονων εναψασθαι.

εσιωπων εγω και ταυτα ο’υτως εχειν ‘ηγουμην. εδοξε δε μοι, ω ανδρες, το προσωπον εψιμυθιωσθαι, του αδελφου τεθνεωτος ουτω τριακονθ ‘ημερας. ‘ομως δ’ ουδ’ ο’υτως ουδεν ειπων περι του πραγματος εξελθων ω(ι)χομην εξω σιωπη(ι).

Chapter 15α (don’t need to know translation but context is useful)

After this, gentlemen, meanwhile time having passed and I having been left very much unaware of my own troubles, a certain old woman came up to me, having been sent secretly by a woman with whom that man was committing adultery, as I heard later:

Chapter 15β (don’t need to know translation but context is useful)

This woman, having become angry and thinking herself to be wronged because he no longer visited her frequently in the same way, kept guard until she found what was the reason. Therefore, the old woman who was keeping watch near my house, approached me (and said):

“Ευφιλητε” εφη “μηδεμια(ι) πολυπραγμοσυνη(ι) προσεληλυθεναι με νομιζε προς σε. ‘ο γαρ ανηρ ‘ο ‘υβριζων εις σε και την σην γυναικα εχθρος ων ‘ημιν τυγχανει. εαν ουν λαβη(ι)ς την θεραπαιναν την εις αγοραν βαδιζουσαν και διακονουσαν ‘υμιν και βασανιση(ι)ς, ‘απαντα πευση(ι).

“εστι δ’ " εφη “Ερατοσθενης Οηθεν ‘ο ταυτα πραττων, ‘ος ου μονον την σην γυναικα διεφθαρκεν αλλα και αλλας πολλας. ταυτη γαρ την τεχνην εχει.”

ταυτα ειπουσα, ω ανδρες, εκεινη μεν απηλλαγη, εγω δ’ ευθεως εταραττομην, και παντα μου εις την γνωμην ειση(ι)ει, και μεστος η ‘υποψιας, ενθυμουμενος μεν ‘ως απεκλη(ι)σθην εν τω(ι) δωρατιω(ι) αναμιμνη(ι)σκομενος δε ‘οτι εν εκεινη(ι) τη(ι) νυκτι εψοφει ‘η μεταυλος θυρα και ‘η αυλειος, ‘ο ουδεποτε εγενετο, εδοξε τε μοι ‘η γυνη εψιμυθιωσθαι. ταυτα μου παντα εις την γνωμην ειση(ι)ει, και μεστος η ‘υμοψιας.

ελθων δε οικαδε εκελευον ακολουθειν μοι την θεραπαιναν εις την αγοραν αγαγων δ’ αυτην ‘ως των επιτηδειων τινα ελεγον ‘οτι εγω παντα ειην πεπυσμενος τα γιγνομενα εν τη(ι) οικια(ι).

σοι ουν εφην εξεστι ‘οποτερον βουλει ‘ελεσθαι, η μαστιγωθεισαν εις μυλωνα εμπεσειν και μηδεποτε παυσασθαι κακοις τοιουτοις συνεχοπενην, η κατειπουσαν ‘απαντα ταληθη μηδεν μαθειν κακον, αλλα συγγωμης παρ’ εμου τυχειν των ‘ημαρτημενων. ψευση δε μηδεν, αλλα παντα ταληθη λεγε.

κακεινη το μεν πρωτον εξαρνος ην, και ποιειν εκελευεν ‘ο τι βουλομαι ουδεν γαρ ειδεναι. επειδε δε εγω εμνησθην Ερατοσθενους προς αυτην, και ειπον ‘οτι ο’υτος ‘ο φοιτων ειη προς την γυναικα, εξεπλαγη ‘ηγησαμενη με παντα ακριβως εγνωκεναι.

και τοτε ηδη προς τα γονατα μου πεσουσα, και πιστιν παρ’ εμου λαβουσα μηδεν πεισεσθαι κακον, κατηγορει πρωτον μεν ‘ως μετα την εκφοραν αυτη(ι) προσιοι επειτα ‘ως αυτη τελευτωσα, εισαγγειλειε και ‘ως εκεινη τω(ι) χρονω(ι) πεισθειη, και τας εισοδους ο’ις τροποις προσιοιτο και ω’ς Θεσμοφοριοις εμου εν αγρω(ι) οντος ω(ι)χετο εις το ‘ιερον μετα της μητρος της εκεινου. και ταλλα τα γενομενα παντα ακριβως διηγησατο.

20β

επειδη δε παντα ειρητο αυτη(ι), ειπον εγω, “ ‘ομως τοινυν ταυτα μηδεις ανθρωπων πευσεται. ει δε μη, ουδεν σοι κυριον εσται των προς εμ’ ‘ωμολογημενων. αξιω δε σε επ’ αυτοφωρω(ι) ταυτα μοι επιδειξαι. εγω γαρ ουδεν δεομαι λογων, αλλα το εργον φανερον γενεσθαι, ειπερ ο’υτος εχει.”

ωμολογει ταυτα ποιησειν. και μετα ταυτα διεγενοντο ‘ημεραι τεσσαρες η πεντε και επ’ αυτοφωρω τον ποιχον ενδον ελαβον, ‘ως εγω μεγαλοις ‘υμιν τεκμηριοις επιδειξω. πρωτον δε διηγησασθαι βουλομαι τα πραχθεντα τη(ι) τελευταια(ι) ‘ημερα(ι). Σωστρατος ην μοι επιτηδειος και φιλος. τουτω(ι) ‘ηλιου δεδυκοτος ιοντι εξ αγρου απηντησα.

22β?

ειδως δ’ εγω ‘οτι τηνικαυτα αφιγμενος ουδενα καταληψοιτο οικοι των επιτηδειων, εκελευον, συνδειπνειν. και ελθοντες οικαδε ‘ως εμε, αναβαντες εις το ‘υπερω(ι)ον εδειπνουμεν. επειδε δε καλως αυτω(ι) ειχεν, εκεινος μεν απιων ω(ι)χετο εγω δ’ εκαθευδον.

‘ο δ’ Ερατοσθενης, ω ανδρες, εισερχεται, και ‘η θεραπαινα επεγειρασα μη ευθυς φραζει ‘οτι ενδον εστι. καγω ειπων εκεινη(ι) επιμελεισθαι της θυρας, καταβας σιωπη(ι) εξερχομαι, και αφικνουμαι ‘ως τον και τον, και τους μεν ενδον κατελαβον, τους δε ουκ επιδημουτας η’υρον.

παραλαβων δ’ ως οιον τε ην πλειστους εκ των παροντων εβαδιζον. και δα(ι)δας λαβοντες εκ του εγγυτατα καπηλειου εισερχομεθα, ανεω(ι)γμενης της θυρας και ‘υπο της ανθρωπου παρεσκευασμενης. ωσαντες δε την θυραν του δωματιου ο’ι μεν πρωτοι εισιοντες ετι ειδομεν αυτον κατακειμενον παρα τη(ι) γυναικι, ο’ι δ’ ‘υστερον εν τη(ι) κλινη(ι) γυμνον εστηκοτα.

εγω δ’ , ω ανδρες, παταξας καταβαλλω αυτον, και τω χειρε περιαγαγων εις τουπισθεν και δησας ηρωτων δια τι ‘υβριζει εις την οικιαν την εμην εισιων. κακεινος αδικειν ηεν ‘ωμολογει, ηντεβολει δε και ικετευε μη αποκτειναι αλλ’ αργυριον πραξασθαι.

εγω δ’ ειπον ‘οτι ουκ εγω σε αποκτενω, αλλ’ ‘ο της πολεως νομος, ‘ον συ παραβαινων περι ελαττονος των ‘ηδονων εποιησω, και μαλλον ε’ιλου τοιουτον ‘αμαρτημα εξαμαρτανειν εις την γυναικα την εμην και εις τους παιδας τους εμους η τοις νομοις πειθεσθαι και κοσμιος ειναι. ο’υτως, ω ανδρες, εκεινος τουτων ετυχεν ‘ωνπερ ο’ι νομοι κελευουσι τους τα τοιαυτα πραττοντας.