1/50
Woordenlijst van kernbegrippen uit Hoofdstuk 3: Parlementaire democratie (paragrafen 3.1 tot en met 3.6).
Politiek
De manier waarop een land wordt bestuurd en hoe keuzes en besluiten over maatschappelijke kwesties tot stand komen.
Overheid
Het geheel van instellingen en gezagsdragers dat wetten maakt, besluiten neemt en deze handhaaft voor een land, provincie of gemeente.
Soevereine staat
Een staat die op een bepaald grondgebied het hoogste gezag uitoefent en onafhankelijk is van het gezag van andere staten.
Directe democratie
Een bestuursvorm waarin burgers zelf rechtstreeks stemmen over wetten en politieke besluiten.
Referendum
Een volksstemming over een specifiek wetsvoorstel of een bepaald maatschappelijk vraagstuk.
Indirecte democratie
Een bestuursvorm waarin burgers volksvertegenwoordigers kiezen die namens hen besluiten nemen en wetten maken.
Parlementair stelsel
Een politiek systeem waarin de regering verantwoording schuldig is aan het door het volk gekozen parlement.
Constitutionele monarchie
Een staatsvorm met een erfelijke monarch als staatshoofd, wiens bevoegdheden zijn vastgelegd en begrensd door de grondwet.
Presidentieel stelsel
Een regeringssysteem waarin de president direct of via kiesmannen door het volk wordt gekozen en het hoofd is van de uitvoerende macht, los van het parlement.
Autoritair regime
Een regeringssysteem waarin de politieke macht geconcentreerd is bij een leider of kleine groep en de bevolking nauwelijks tot geen politieke invloed of vrijheden bezit.
Censuur
Het toezicht van de overheid op uitingen in de media, kunst en literatuur, waarbij onwelgevallige informatie vooraf of achteraf wordt verboden.
Ideologie
Een samenhangend geheel van opvattingen en denkbeelden over hoe de samenleving en de politiek ingericht zouden moeten worden.
Mensbeeld
Een overtuiging of visie over wat het wezen van de mens is en hoe mensen zich ten opzichte van elkaar en de samenleving gedragen.
Secularisering
Het proces waarbij godsdienst en kerk steeds minder invloed uitoefenen op het maatschappelijk en politiek handelen.
Liberalisme
Een politieke stroming waarin individuele vrijheid, eigen verantwoordelijkheid en een vrije markteconomie centraal staan, met een terughoudende overheid.
Sociaaldemocratie
Een politieke stroming die streeft naar gelijkwaardigheid, solidariteit en bescherming van de zwakkeren door een actieve overheid en een sterke verzorgingsstaat.
Christendemocratie
Een politieke stroming die gebaseerd is op christelijke waarden en waarin rentmeesterschap, gespreide verantwoordelijkheid en de rol van het maatschappelijk middenveld vooropstaan.
Conservatisme
Een politieke stroming gericht op het behoud van traditionele waarden, bestaande maatschappelijke verhoudingen en geleidelijke verandering.
Ecologisme
Een politieke stroming die het behoud van natuur, milieu en een duurzame economie als belangrijkste uitgangspunt heeft.
Populisme
Een politieke stijl of stroming die zich afzet tegen de heersende bestuurlijke elite en stelt uitsluitend de wil van het gewone volk te vertolken.
Politieke partij
Een organisatie van mensen met vergelijkbare ideeën over de inrichting van de samenleving die deelneemt aan verkiezingen om overheidsbeleid te beïnvloeden.
Rechts
Een politieke richting die individuele vrijheid, eigen verantwoordelijkheid, marktwerking en een kleine rol voor de overheid voorstaat.
Links
Een politieke richting die streeft naar gelijke kansen, inkomensgelijkheid en een sterke, sturende rol van de overheid.
Progressief
Vooruitstrevend; gericht op maatschappelijke verandering, innovatie en individuele zelfbeschikking.
Conservatief
Behoudend; hecht aan gevestigde tradities, zeden en gewoonten en staat wantrouwend tegenover snelle veranderingen.
Internationalisten
Politieke actoren die voorstander zijn van hechte grensoverschrijdende samenwerking en internationale organisaties zoals de Europese Unie en de VN.
Nationalisten
Politieke actoren die de soevereiniteit, belangen en culturele identiteit van de eigen natie vooropstellen.
Radicaal
Het nastreven van ingrijpende maatschappelijke hervormingen vanaf de wortel, echter wel binnen de grenzen van de wet en democratie.
Extremistisch
Het aanhangen van opvattingen die de democratische rechtsstaat afwijzen en bereid zijn ondemocratische middelen of geweld te gebruiken.
Actief kiesrecht
Het recht van kiesgerechtigde burgers om hun stem uit te brengen bij verkiezingen.
Passief kiesrecht
Het recht van een burger om zich kandidaat te stellen bij verkiezingen en gekozen te worden.
Evenredige vertegenwoordiging
Een kiesstelsel waarin het percentage behaalde zetels gelijk is aan het percentage van het totale aantal uitgebrachte stemmen op een partij.
Kiesdeler
Het aantal stemmen dat een partij bij verkiezingen minimaal moet halen om één parlementszetel te bemachtigen.
Kiesdrempel
Een wettelijk vastgesteld minimumpercentage stemmen dat een partij moet behalen om toegang te krijgen tot het parlement.
Districten- of meerderheidsstelsel
Een kiessysteem waarbij het land is opgedeeld in districten en de kandidaat of partij met de meeste stemmen binnen een district de zetel wint.
Zwevende kiezer
Een kiezer die geen vaste partijvoorkeur heeft en per verkiezing beslist op welke partij hij of zij gaat stemmen.
Formatieproces
Het onderhandelingsproces na de verkiezingen waarin politieke partijen pogen een regeringscoalitie en een regeerakkoord te vormen.
Coalitie
Een samenwerkingsverband van twee of meer politieke partijen die gezamenlijk een meerderheid vormen en het kabinet leveren.
Oppositie
De partijen in het parlement die geen deel uitmaken van de regerende coalitie en kritisch toezicht houden op het kabinetsbeleid.
Representativiteit
De mate waarin een gekozen parlementaire vertegenwoordiging een afspiegeling vormt van de ideeën en samenstelling van het volk.
Kabinet
Het landsbestuur dat bestaat uit alle ministers en staatssecretarissen.
Regering
Het hoogste uitvoerende orgaan van de staat, bestaande uit het staatshoofd (de koning) en alle ministers.
Ministeriële verantwoordelijkheid
Het constitutionele beginsel dat ministers politiek verantwoording schuldig zijn aan het parlement voor hun eigen beleid, hun ministerie en het handelen van het staatshoofd.
Prinsjesdag
De derde dinsdag in september waarop het staatshoofd de troonrede uitspreekt en de regering de Miljoenennota en Rijksbegroting aanbiedt.
Verantwoordingsdag
De derde woensdag in mei waarop het kabinet aan de Tweede Kamer financieel verantwoording aflegt over het beleid van het voorgaande jaar.
Demissionair kabinet
Een kabinet dat zijn ontslag heeft aangeboden en enkel lopende of spoedeisende zaken afhandelt tot een nieuw kabinet is aangetreden.
Dualisme
De duidelijke scheiding van taken en posities tussen de regering (uitvoerende macht) en het parlement (wetgevende en controlerende macht).
Staten-Generaal
De officiële naam van het Nederlandse parlement, bestaande uit de Tweede Kamer en de Eerste Kamer gezamenlijk.
Tweede Kamer
De direct gekozen volksvertegenwoordiging van 150 leden die wetsvoorstellen behandelt, amendeert en de regering controleert.
Wetgevende taak
De bevoegdheid en plicht van het parlement om samen met de regering wetten te ontwerpen, te behandelen en goed te keuren.
Controlerende taak
De taak van het parlement om toezicht te houden op de regering en te toetsen of het beleid conform de wet en de afspraken wordt uitgevoerd.