Mga Konsepto, Teorya, at Metodolohiya sa Pag-aaral ng Kasaysayan

Mga flashcard sa estilong talasalitaan (vocabulary) na sumasaklaw sa kasaysayan, mga sinaunang historyador, kronolohiya, metodolohiya, at mga primarya at sekundaryang sanggunian sa Pilipinas.

Kasaysayan

Tinukoy ni Dr. Zeus Salazar bilang "salaysay na may saysay."

Herodotus

Kinikilalang "Ama ng Kasaysayan" na sumulat ng "The Histories" (440 BCE) ukol sa Greco-Persian War; gumamit ng interview narrative at mitolohiya kaya tinawag ding "Father of Lies."

Thucydides

Kinikilalang "Ama ng Scientific History" na sumulat ng "History of the Peloponnesian War" (431 BCE) gamit ang mga totoong pangyayari nang walang mito o dayuhan.

Plutarch

May-akda ng "Parallel Lives/Moralia" kung saan inihambing ang mga tanyag na pinunong Griyego at Romano upang magturo ng moralidad.

Polybius

May-akda ng "The Histories" na nagpaliwanag sa mabilis na pag-usbong ng Roma bilang pinakamakapangyarihang imperyo.

Xenophon

May-akda ng "Anabasis" (tungkol sa pagtakas ng 10,000 mersenaryo) at "Hellenica" (nagpatuloy sa kuwento ni Thucydides).

Sima Qian

Tinaguriang "Herodotus of China" na sumulat ng "Shiji" o "Records of the Grand Historian" na tumatalakay sa pag-usbong at pagbagsak ng mga dinastiya sa Tsina.

Dionysus Exiguus

Tinawag ding "Dennis the Little" na nagtakda ng modernong timeline; walang itinalagang zero (0 BC o 0 AD) dahil nagsisimula sa I ang mga Roman numeral.

Hegira

Paglalakbay ni Mohammad mula Mecca patungong Medina na naging batayan ng simula ng kalendaryong Islam at opisyal na pagsilang ng Islam bilang estado.

Cuneiform

Sinaunang sistema ng pagsulat ng mga Sumerian sa Mesopotamia na nangangahulugang "wedge-shaped"; isinusulat gamit ang stylus sa malambot na luwad bago ibilad sa araw.

Behistun Rock

Bato sa Iran (520 BCE, 1598) na ginamit ni Henry Rawlinson noong 1847 upang basahin ang mga mensahe sa tatlong wika; dito rin natagpuan ang Epic of Gilgamesh.

Rosetta Stone

Batong natagpuan sa Egypt noong Hulyo 1799 (196 BCE) na may sukat na $1.123\,\text{m} \times 0.757\,\text{m} \times 0.284\,\text{m}$; ginamit ni Jean-François Champollion upang maunawaan ang papyrus.

Ibn Khaldun

Arab traveler noong ika-14 na siglo na naglahad ng dalawang aspeto ng pagtingin sa kasaysayan: Factual Aspect (Sino, Kailan, Saan) at Speculative Aspect (Bakit, Paano).

Jawaharlal Nehru

Unang Punong Ministro ng India (1889–1964) na tiningnan ang kasaysayan bilang kuwento ng mga hindi sikat o simpleng tao at nagtaguyod ng "Ancient Orange" (panatilihin ayon sa tala).

Piryodisasyon

Konsepto sa kasaysayan na tumutukoy sa pagpapanahon ng mga kaganapan.

Ikutang Pangyayari (Turning Points)

Mahalagang konsepto sa kasaysayan na nakapokus sa malaking epekto ng mga pagbabago sa tao.

Homonisasyon

Proseso na nakapokus sa ebolusyon ng tao at pagbabago ng kanyang pisikal na kaanyuan.

Humanisasyon

Konsepto na tumutukoy sa pagpapakatao ng tao sa pamamagitan ng pag-aaral sa kanyang kultura at paniniwala.

Bipartite View

Pananaw na may dalawang hati (two partitions) na ginamit ng mga mananakop o prayleng Espanyol kung saan itinuturing na "Panahon ng Kadiliman" ang bago ang kanilang pagdating.

Tripartite View

Pananaw na may tatlong hati (Maayos, Pagwasak, Liwanag) na ginamit ng mga nasyonalistang Pilipino tulad nina Rizal at Bonifacio upang ilarawan ang kasaysayan ng Pilipinas.

Tarsila

Talaan ng family tree ng mga Muslim (sultan) na ginagamit upang iugnay o ilinya ang kanilang pinagmulan kay Propeta Mohammad.

Positibismo sa Kasaysayan

Pananaw na nagmula sa German na nagbibigay-diin sa pangangailangan ng mga nahahawakang dokumento (tangible) upang makapagsulat ng kasaysayan.

Pantayong Pananaw

Kaisipang pinasimulan ni Dr. Zeus Salazar na nagsusulong ng paggamit ng wikang Filipino at katutubong punto de bista sa pagsulat at pag-unawa ng kasaysayan.

Panlabas na Pagsusuri (External Criticism)

Pagsusuri sa batis na naglalayong tiyakin kung orihinal o peke ang isang dokumento.

Panloob na Pagsusuri (Internal Criticism)

Pagsusuri sa pamamagitan ng pagbabasa upang tuklasin ang kahulugan, kabuluhan, at interpretasyon ng nilalaman ng dokumento.

Primaryang Sanggunian

Mga batis na nanggaling mismo sa taong nakaranas ng pangyayari upang higit na maunawaan ang pag-iisip ng saksi o bayani (kabilang din ang mga salin o mere translation).

Sekundaryang Sanggunian

Mga sanggunian at pagsusuri (review) na nabuo batay sa mga primaryang batis.

Sinupan

Lalagyan o repositoryo ng mga dokumento at microfilm (mga film na ini-scan upang mabasa sa camera roll) na pinagmumulan ng primaryang batis.

Maria Rosa Henson

May-akda ng primaryang batis na "Comfort Women ('Slave of Destiny')" na naglalahad ng karanasan ng mga kababaihan noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig.

Victor Heiser

Unang direktor ng Philippine General Hospital (PGH) at may-akda ng aklat na "An American Doctor's Odyssey."

Kasaysayan (Zeus Salazar)

Binibigyang-kahulugan bilang "salaysay na may saysay" ayon kay Dr. Zeus Salazar.

Herodotus

Tinaguriang "Ama ng Kasaysayan" at "Father of Lies"; sumulat ng "The Histories" (440 BCE) tungkol sa Greco-Persian War gamit ang interview narrative at mitolohiya.

Thucydides

Tinaguriang "Ama ng Scientific History"; sumulat ng "History of the Peloponnesian War" (431 BCE) na nakabatay sa mga totoong pangyayari nang hindi gumagamit ng mga mito.

Plutarch

May-akda ng "Parallel Lives/Moralia" kung saan inihambing ang mga pinunong Griyego at Romano upang magturo ng aral sa moralidad.

Polybius

May-akda ng "The Histories" na nagpaliwanag kung paano naging pinakamakapangyarihang imperyo ang Roma sa mabilis na paraan.

Xenophon

Griyegong may-akda ng "Anabasis" (pagtakas ng 10,000 mersenaryo) at "Hellenica" (pagpapatuloy sa kuwento ni Thucydides).

Sima Qian

Tinaguriang "Herodotus of China" na sumulat ng Shiji o "Records of the Grand Historian" tungkol sa pag-usbong at pagbagsak ng mga dinastiya sa Tsina.

Dionysus Exiguus

Kilala bilang Dennis the Little; siya ang nagtakda ng simula ng modernong timeline na walang konseptong zero noon.

416 BCE (Year of Confusion)

Taon kung kailan nagkaroon ng dagdag na 80 araw (+80 days) sa kalendaryo upang makahabol sa mga pagbabago.

Hegira

Ang paglalakbay ni Mohammad mula Mecca patungong Medina na itinuturing na simula ng kalendaryong Islam at opisyal na pagsilang ng Islam bilang estado.

Cuneiform

Sistema ng pagsulat ng mga Sumerian sa Mesopotamia na nangangahulugang "wedge-shaped," ginawa sa pamamagitan ng pag-ukit ng stylus sa malambot na luwad bago ibilad sa araw.

Behistun Rock

Bato sa Iran (520 BCE) na ginamit ni Henry Rawlinson noong 1847 upang mabasa ang mga mensahe sa tatlong wika; dito rin natagpuan ang Epic of Gilgamesh.

Rosetta Stone

Natagpuan sa Egypt o Dead Sea noong Hulyo 1799 (196 BCE) na may sukat na 1.123 m x 0.757 m x 0.284 m; ginamit ni Jean-François Champollion upang maunawaan ang papyrus.

Ibn Khaldun

Arabong manlalakbay noong ika-14 na siglo na naglahad ng dalawang aspeto ng pagtingin sa kasaysayan: Factual Aspect (Sino, Kailan, Saan) at Speculative Aspect (Bakit, Paano).

Jawaharlal Nehru

Unang Punong Ministro ng India (1889-1964) na tumingin sa kasaysayan bilang kuwento ng mga hindi sikat o simpleng tao at nagtaguyod ng konseptong "Ancient Orange."

Piryodisasyon

Mahalagang konsepto sa pag-aaral ng kasaysayan na tumutukoy sa pagpapanahon o paghahati ng mga yugto ng panahon.

Ikutang Pangyayari

Konsepto ng turning points sa kasaysayan na nakapokus sa malaking epekto o pagbabago sa buhay ng tao.

Homonisasyon

Proseso na nakapokus sa ebolusyon at pagbabago sa pisikal na kaanyuan ng tao.

Humanisasyon

Proseso na nakapokus sa pagpapakatao ng tao, partikular ang pag-aaral sa kanyang kultura at mga paniniwala.

Bipartite View

Pananaw na may dalawang hati na ginamit ng mga mananakop o prayleng Espanyol kung saan inilarawan ang pre-kolonyal na Pilipinas bilang nasa Panahon ng Kadiliman.

Tripartite View

Pananaw na may tatlong hati (Maayos - Pagwasak - Liwanag) na ginamit ng mga nasyonalistang Pilipino tulad nina Jose Rizal at Andres Bonifacio.

Epiko

Bahagi ng sinaunang tradisyong pasalita na nagbibigay ng paliwanag patungkol sa mga obserbasyon sa paligid.

Tarsila

Talaan ng family tree o lahi ng mga pinunong Muslim (sultan) upang maiugnay ang kanilang pinagmulan kay Propeta Mohammad.

Positibismo sa Kasaysayan

Pananaw mula sa tradisyong German na nagpapahalaga sa pagkakaroon ng mga tangible o materyal na dokumento upang makapagsulat ng kasaysayan.

Pantayong Pananaw

Pilosopiyang pangkasaysayan ni Zeus Salazar na nagsusulong ng paggamit ng wikang Filipino at katutubong kaisipan sa pagsulat ng kasaysayan.

Panlabas na Pagsusuri

Pagsusuring sumasagot sa mga batayang tanong upang malaman kung orihinal o peke ang isang dokumentong pangkasaysayan.

Panloob na Pagsusuri

Paraan ng pagsusuri kung saan binabasa at sinasaliksik ang kahulugan at interpretasyon sa loob ng mismong teksto o dokumento.

Primaryang Sanggunian

Batis mula sa mismong nakaranas o nakasaksi sa pangyayari upang maunawaan ang kaisipan ng bayani o may-akda; kabilang dito ang mga translated works (mere translation).

Sekundaryang Sanggunian

Mga pag-aaral, rebyu, o pagsusuri na nabuo batay sa mga impormasyong nakuha mula sa primaryang sanggunian.

Sinupan

Pasilidad o taguan ng mga batis kung saan makakakita ng mga microfilm na kinukunan at binabasa gamit ang camera roll.

Maria Rosa Henson

May-akda ng "Comfort Women ('Slave of Destiny')," na nagsisilbing isang mahalagang primaryang batis hinggil sa naging karanasan sa panahon ng digmaan.