3. KLIEVING EN IMPLANTATIE

KLIEVING

• = proces waarbij zich uit de zygote door een reeks van opeenvolgende mitosen een blastocyste gaat ontwikkelen

  • plaats; eileider + lumen v/d uterus

  • duur; 5 ½ dag

PROCES

• KLIEVINGSDELINGEN

• opm; bij klievingen verandert het oorspronkelijke celvolume v/d zygote niet, blastomeren worden steeds kleiner

• opm; zona pellucida blijft steeds aanwezig

• DIFFERENTIATIE

  

  • blastocoel = tussen blastomeren ontstaat, met vocht gevulde, holte

    • trofoblast = OCM

      • → vorming foetaal deel placenta

      • → lytische activiteit leidt tot verdwijnen zona pellucida

    • embryoblast = ICM = kiemknop

      • → vorming embryo

• HATCHING

  • vrijstelling blastocyste uit zona pellucida

    • vroege blastocyst = omgeven door zona pellucida

    • late blastocyst = niet meer omgeven door zona pellucida

• IMPLANTATIE

  • innestelen blastocyste in de uteruswand

• “MERKERS” ZWANGERSCHAP — TROFOBLASTCELLEN PRODUCEREN

  • EPF = early pregnancy factor

    • plaats; bloed moeder

    • duur; na 2 dagen

    • wat; immunosuppressief eiwit

  • HCG = humane chorion gonadotropine

    • plaats; urine

    • duur; na 9 dagen

    • wat; hormoon

    • functie; onderhoudt werking corpus luteum

KWALITEIT BLASTOCYST

• over het algemeen wil je;

  • 2ⁿ gelijke blastomeren op dag n

  • < 25% verbrokkeling v/h cytoplasma

  • geen meerkernigheid

• elke blastocyst kan een “code” krijgen op basis van 3 kenmerken;

  • expansiegraad / hatching

    • 1 blastocoelholte neemt <50% v/h embryo in

    • 2 blastocoelholte neemt >50% v/h embryo in

    • 3 volledige blastocyste, holte neemt 100% embryo in

    • 4 uitgezette blastocyste, holte groter dan het embryo → verdunning v/d zona pellucida

    • 5 “hatcht” uit zona pellucida

    • 6 “hatching” volledig buiten zona pellucida

  • hoeveelheid ICM = inner cellular mass

    • A veel cellen, dicht opeengepakt

    • B meerdere cellen, losjes gegroepeerd

    • C zeer weinig cellen

    • D geen ICM

  • hoeveelheid TE = trofectoderm

    • A veel cellen, die een samenhangende laag vormen

    • B weinig cellen, die een los epitheel vormen

    • C zeer weinig grote cellen

• CAT A = 4AA, 4AB, 4BA, 4BB

• CAT B = 3AA, 3AB, 3BA, 3BB

IMPLANTATIE

IUI

• = intra-uteriene inseminatie

• gebeurt als enige in-vivo

IVF

• = in-vitro fertilisatie

• 1000’en spermacellen en 1 eicel worden in een petrischaal samengebracht; spermacel probeert zelf de eicel binnen te dringen

• proces;

  • “superovulatie” geïnduceerd bij vrouw, meerdere follikels tot rijping

  • eicellen worden verzameld uit de eierstokken van de vrouw

  • sperma wordt verkregen van de man

  • eicellen en sperma worden samengevoegd in een petrischaal

  • sperma probeert de eicel te bevruchten

  • bevruchte eicellen worden gekweekt tot embryo's en één of meerdere “embryo's” (vroege morulastadium) worden teruggeplaatst in de baarmoeder of eileider

• toepassing;

  • als de man normaal sperma heeft en er geen significante problemen zijn met de spermacellen

  • in gevallen van blokkerende eileiders, endometriose, of onverklaarde onvruchtbaarheid

ICSI

• = intracytoplasmatische sperma injectie

• arts injecteert één enkele spermacel rechtstreeks in de eicel

• proces;

  • “superovulatie” geïnduceerd bij vrouw, meerdere follikels tot rijping

  • eicellen worden verzameld uit de eierstokken van de vrouw

  • sperma wordt verkregen van de man

  • arts kiest één gezonde spermacel en injecteert deze direct in de eicel

  • bevruchte eicellen worden gekweekt tot embryo's en één of meerdere embryo's worden teruggeplaatst in de baarmoeder

• toepassing;

  • bij mannelijke onvruchtbaarheid zoals azoöspermie (geen sperma in het ejaculaat), abnormale spermacellen, wanneer de kwaliteit van het sperma erg laag is, sperma kan de eicel niet binnendringen …

  • bij meeste ICSI-patiënten; oligo- + astheno- + teratozoöspermie (oat)

  • er zijn eerdere IVF-pogingen mislukt vanwege de bevruchting

PRE-IMPLANTATIE DIAGNOSE = PGD = PGT-M

• wanneer; beide ouders zijn drager genetisch defect

• methode;

  • enkele zygoten worden in vitro ontwikkeld

  • uit elke zygote worden enkele blastomeren verwijderd; hun DNA wordt onderzocht via PCR

  • alleen de normale, gezonde worden teruggeplaatst

STAMCELLEN

• pluripotent = kunnen nog differentiëren tot verschillende celtypes

• 2 types;

  • embryonaal afkomstig van kiemknop blastocyst

  • adult afkomstig v/d organen v/e volwassen individu

• methode 1

• parthenoot = niet-levensvatbare embryo

• verkregen door parthenogenetische activatie v/d eicellen

  • artificieel uitgelokte Ca-oscillaties

  • ontstaan van blastocyst

  • kiemknop = (potentiële) bron van pluripotente stamcellen

• methode 2

• somatische cellen transduceren met combinatie van transcriptiefactoren

  • → geïnduceerde pluripotente stamcellen = iPSCs

• opm; navelstrengbloed = belangrijke bron bloedstamcellen

KLONEREN

• = Somatic Cell Nuclear Transfer

• 2 soorten;

  • reproductief — kopiëren v/e al bestaand genoom

  • therapeutisch — zie methode 1 stamcellen

• geslaagd bij verschillende zoogdiersoorten maar;

  • lage efficiëntie

  • zeer frequent aangeboren misvormingen

• mens;

  • reproductief kloneren = verboden!!

  • therapeutisch kloneren = toegelaten onder strikte voorwaarden;

    • in bepaalde landen

    • alleen voor onderzoek; embryo mag niet worden geïmplanteerd, maar moet na enkele dagen vernietigd worden