Podstawy funkcjonowania administracji i instytucji UE

Zakres tematyczny i program przedmiotu

Wprowadzenie: Historia integracji europejskiej oraz ewolucja systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej.
Charakter prawny: Unia Europejska jako ponadnarodowa organizacja międzynarodowa.
Zasady strukturalne prawa UE (Część I): * Zasada przyznania (kompetencji powierzonych). * Podział kompetencji między Unię Europejską a państwa członkowskie.
Relacje instytucjonalne i państwowe: Zasada lojalnej współpracy.
Zasady wykonywania kompetencji: * Zasada pomocniczości (subsydiarności). * Zasada proporcjonalności.
System instytucjonalny UE (Część I): * Parlament Europejski. * Rada Europejska.
System instytucjonalny UE (Część II): * Rada Unii Europejskiej. * Komisja Europejska.
Organy doradcze: * Komitet Regionów. * Komitet Ekonomiczno-Społeczny.
Wymiar sprawiedliwości: Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE).
Administracja unijna i agencje: * Agencje europejskie. * Administracja unijna.
Administracja wielopoziomowa: Rola administracji krajowej w realizowaniu prawa UE; pojęcie administracji złożonej.
Standardy administracyjne: Zasada dobrej administracji w prawie UE.

Literatura i akty prawne

Literatura obowiązkowa:

J. Barcz, M. Górka, A. Wyrozumska, Instytucje i prawo Unii Europejskiej. Podręcznik dla kierunków prawa, zarządzania i administracji, Warszawa $2023$ , rozdziały: $I$ , $II$ , $IV$ , $V$ , $VI$ .

Literatura dodatkowa:

S. Dudzik, I. Kawka, R. Śliwa (red.), E-administracja: skuteczna, odpowiedzialna i otwarta administracja publiczna w Unii Europejskiej, Księgarnia Akademicka, $2022$ (dostęp otwarty).
S. Biernat (red.), Podstawy i źródła prawa Unii Europejskiej. System Prawa UE. Tom 1, Warszawa $2020$ , rozdziały: $I$ - $IV$ , $VIII$ - $X$ .
R. Grzeszczak, A. Szczerba-Zawada (red.), Prawo administracyjne Unii Europejskiej, Warszawa $2016$ .
S. Dudzik, I. Kawka, R. Śliwa (red.), Obywatel w centrum działań e-administracji w Unii Europejskiej, Księgarnia Akademicka, $2022$ (dostęp otwarty).

Podstawowe akty prawne:

Traktat o Unii Europejskiej (TEU): Wersja skonsolidowana, Dziennik Urzędowy UE $C \text{ } 202/13$ .
Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFEU): Wersja skonsolidowana, Dziennik Urzędowy UE $C \text{ } 202/47$ .

Orzecznictwo wymagane do egzaminu

9/56, Meroni & Co. Industrie Metallurgiche SpA przeciwko Wysokiej Władzy EWWiS: Dotyczy zasady równowagi instytucjonalnej.
26/62, van Gend & Loos: Formułuje zasadę bezpośredniego skutku prawa unijnego.
6/64, Costa przeciwko E.N.E.L.: Formułuje zasadę pierwszeństwa prawa unijnego nad prawem krajowym.
C-200/07 i C-201/07, Alfonso Luigi Marra przeciwko Eduardo De Gregorio, Antonio Clemente: Dotyczy zasady równowagi instytucjonalnej oraz immunitetu europosła.
C-270/12, Zjednoczone Królestwo przeciwko Parlamentowi i Radzie: Określa znaczenie i rolę agencji UE.
C-380/03, RFN przeciwko Parlamentowi i Radzie: Dotyczy stosowania zasady proporcjonalności.
294/83, Partie ècologiste „Les Verts” przeciwko Parlamentowi Europejskiemu: Podkreśla charakter UE jako wspólnoty prawa.
C–680/16 P, Dr. August Wolff i Remedia przeciwko Komisji Europejskiej: Odrębnym elementem jest zasada dobrej administracji oraz wymóg bezstronności.
C-564/16 P, EUIPO przeciwko Puma SE: Dotyczy zasady dobrej administracji i wymogu uzasadniania decyzji.
C-558/17 P, O. Z. przeciwko Europejskiemu Bankowi Inwestycyjnemu (EBI): Skupia się na prawie do bycia wysłuchanym w ramach zasady dobrej administracji.

Zasady egzaminu i zaliczenia

Forma egzaminu: Egzamin pisemny składający się z dwóch części: * Część testowa: $30$ pytań testowych jednokrotnego wyboru. * Część opisowa: Jedno pytanie otwarte.
Zwolnienie z części opisowej: Przysługuje studentom, którzy uzyskają zaliczenie z ćwiczeń na ocenę co najmniej dobrą ( $4.0$ ).
Warunki zaliczenia ćwiczeń: * Obowiązkowe uczęszczanie na zajęcia. * Aktywność podczas zajęć. * Kolokwium zaliczeniowe w formie jednego pytania otwartego.

Stopnie integracji gospodarczej i kalendarium historyczne

Etapy integracji:

Strefa wolnego handlu.
Unia celna.
Wspólny rynek.
Unia gospodarcza i walutowa.

Wczesne formy integracji (zarysy historyczne):

Pruski związek celny ( $1834$ r.).
Skandynawska Unia Monetarna ( $1872$ r.).
Ekonomiczna Unia Belgijsko-Luksemburska ( $1921$ r.).
Unia Ekonomiczna Beneluksu ( $1958$ r.).

Powstanie Wspólnot:

Europejska Wspólnota Węgla i Stali (EWWiS): Podpisana $19 \text{ } IV \text{ } 1951$ r. w Paryżu.
Europejska Wspólnota Gospodarcza (EWG) oraz EUROATOM: Podpisane $25 \text{ } III \text{ } 1957$ r. w Rzymie (Traktaty rzymskie).

Ideowe podstawy integracji

Deklaracja Schumana: Ogłoszona $9 \text{ } maja \text{ } 1950$ r. przez Roberta Schumana w Quai d'Orsay. Uznawana za moment narodzin koncepcji integracji europejskiej.
Ojcowie Europy: * Konrad Adenauer. * Robert Schuman. * Winston Churchill. * Alcide De Gasperi. * Jean Monnet.

Ewolucja Traktatowa UE

$1952$ r.: Wejście w życie EWWiS.
$1958$ r.: Traktaty rzymskie (EWG, EURATOM).
$1987$ r.: Jednolity Akt Europejski (ustanowienie jednolitego rynku).
$1993$ r.: Traktat o Unii Europejskiej (Traktat z Maastricht) – ustanowienie struktury filarowej.
$1999$ r.: Traktat z Amsterdamu.
$2003$ r.: Traktat z Nicei.
$2009$ r.: Traktat z Lizbony.

Struktura trzech filarów (sprzed Traktatu z Lizbony):

Filar I: Wspólnota Europejska (większość wspólnych obszarów działalności).
Filar II: Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa (WPZiB).
Filar III: Współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych.

Traktat z Lizbony i perspektywy reform

Główne zmiany wprowadzone Traktatem z Lizbony ( $2009$ r.):

Nadanie Unii Europejskiej wyraźnej podmiotowości prawnej.
Stworzenie oficjalnego katalogu kompetencji UE oraz podkreślenie zasady kompetencji powierzonych.
Wprowadzenie formalnej procedury wystąpienia z UE (Art. $50$ TEU).
Reforma instytucjonalna.
Procedura współdecydowania stała się „zwykłą procedurą legislacyjną”, rozszerzoną na nowe obszary.
Wzmocnienie roli parlamentów narodowych.
Rozszerzenie jurysdykcji Trybunału Sprawiedliwości UE.
Wprowadzenie uproszczonej procedury rewizji traktatów.

Propozycje reform (Rezolucja Parlamentu Europejskiego z $22 \text{ } listopada \text{ } 2023$ r.):

Zwiększenie liczby obszarów decyzyjnych objętych większością kwalifikowaną (rezygnacja z jednomyślności) oraz zwykłą procedurą ustawodawczą.
Przyznanie Parlamentowi Europejskiemu bezpośredniego prawa inicjatywy ustawodawczej.
Odwrócenie ról Rady i Parlamentu przy mianowaniu Przewodniczącego Komisji, celem lepszego odzwierciedlenia wyników wyborów.

Proces rozszerzania Unii Europejskiej

Chronologia rozszerzeń:

$1952$ - $1958$ (Państwa założycielskie): Belgia, Francja, Holandia, Luksemburg, RFN, Włochy.
$1973$ (I rozszerzenie): Dania, Irlandia, Wielka Brytania.
$1981$ (II rozszerzenie): Grecja.
$1986$ (III rozszerzenie): Hiszpania, Portugalia.
$1995$ (IV rozszerzenie): Austria, Finlandia, Szwecja.
$2004$ (V rozszerzenie - „Wielkie rozszerzenie”): Cypr, Czechy, Estonia, Litwa, Łotwa, Malta, Polska, Słowacja, Słowenia, Węgry.
$2007$ (VI rozszerzenie): Bułgaria, Rumunia.
$2013$ (VII rozszerzenie): Chorwacja.
$2020$ : Wystąpienie Wielkiej Brytanii (Brexit).

Kryteria kopenhaskie ( $1993$ r.):

Kryterium polityczne: stabilna demokracja, rządy prawa, poszanowanie praw człowieka.
Kryterium gospodarcze: funkcjonująca gospodarka rynkowa.
Kryterium acquis: zdolność do przyjęcia i realizowania prawa UE.

Obecne kraje kandydujące:

Albania (od $2014$ r.).
Bośnia i Hercegowina (od $2022$ r.).
Czarnogóra (od $2010$ r.).
Macedonia Północna (od $2005$ r.).
Mołdawia (od $2022$ r.).
Serbia (od $2012$ r.).
Turcja (od $1999$ r.).
Ukraina (od $2022$ r.).

Statystyki i zadania kontrolne

Ludność UE: Około $497$ mln ludzi w $27$ państwach członkowskich.
Pytania do analizy materiałów wideo: * Jakie czynniki sprzyjały integracji europejskiej? * Co było przedmiotem Deklaracji Schumana? * Co było przedmiotem Traktatów rzymskich? * Co było powodem wprowadzenia wspólnej polityki rolnej? * Jaka była rola USA w integracji? * Co oznacza integracja negatywna? * Na jaką politykę wydawano najwięcej środków w latach $60$ . i $70$ .? * Jakie obecne wyzwania stoją przed Unią?