ekonomia - kolokwium
EKONOMIA – jest nauką o pewnym aspekcie działalności człowieka - o gospodarowani, czyli o używaniu dostępnych zasobów w celu uzyskania zamierzonych aspektów.
CELEM NAUCZANIA EKONOMII jest poznanie podstawowego problemu ekonomicznego, t.j rzadkości i konieczności gospodarowania w warunkach ograniczonych zasobów oraz nieograniczoności ludzkich potrzeb
Adam Smith - “ojciec ekonomii” i jeden z najważniejszych myślicielów oświecenia. Smith był szkockim filozofem i ekonomistą, który w swojej książce “Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów” przedstawił wiele kluczowych koncepcji, które do dziś są podstawą ekonomii. On wprowadził pojęcie “niewidzialnej ręki rynku” które odnosi się do mechanizmu, w którym jednostkowe działania ekonomiczne prowadzą do korzyści dla całego społeczeństwa.
BILANS – to zestawienie aktywów i pasywów na dzień rachunkowy.
CZYM ZAJMUJE SIĘ EKONOMIA? To nauka, która zajmuje się badaniem produkcji, dystrybucji i konsumpcji dóbr i usług.
PODSTAWOWY PROBLEM EKONOMICZNY stanowi rzadkość zasobów to jest czynników wykorzystywanych do produkcji dóbr i usług. Są nimi: ziemia, praca, kapitał, technologia, talent przedsiębiorczy.
ANALIZA EKONOMICZNA jest podstawowym narzędziem, pozwalającym na określenie sytuacji ekonomicznej firmy i zdiagnozowanie jej stanu gospodarczego. Tego rodzaju badanie przeprowadza się na podstawie danych księgowych, uzyskanych przez określony okres czasu.
KRZYWA MOŻLIWOŚĆI PRODUKCYJNYCH – krzywa, której celem jest przedstawienie kompromisu między produkcją jednego dobra albo drugiego.
MODEL CZYLI TEORIA EKONOMICZNA, to uproszczony obraz rzeczywistości. Koncentruje się jedynie na najistotniejszych dla danego zagadnienia elementach, wykorzystując prawo wielkich liczb.
BUDOWA TEORII PRZEBIEGA W 4 ETAPACH:
Obserwacja danego zjawiska i formułowanie hipotezy
Konstruowanie modelu.
Weryfikacja wniosków z teorii dokonywana na podstawie danych ekonomicznych.
Wykorzystuje się przy tym najpierw wnioskowanie indukcyjne, a następnie w celu weryfikacji hipotezy dedukcyjne.
INDUKCJA to wnioskowanie ogólne z przesłanek będących poszczególnymi przypadkami ( „od szczegółu do ogółu").
DEDUKCJA - wyprowadzanie sadów szczegółowych z sadow ogólnych ( „od ogółu do szczegółu")
EKONOMIA
POZYTYWNA
NORMATYWNA
POZYTYWNA - to dział ekonomii zajmujący się przede wszystkim opisem i interpretacją różnych zjawisk ekonomicznych. (Economia pozytywna to dziedzina ekonomii, która opisuje i analizuje faktyczne zjawiska gospodarcze bez wartościowania ich moralnie.) Celem ekonomii pozytywnej jest wyjaśnienie, w jaki sposób społeczeństwo gospodarujące podejmuje decyzje dotyczące konsumpcji, produkcji i wymiany dóbr. Wyjaśnia dlaczego gospodarka działa w określony sposób. Odpowiada na pytanie „jak jest?”
NORMATYWNA jest jednym z głównych obszarów ekonomii, który zajmuje się badaniem tego, jak powinno być w dziedzinie ekonomii. Obejmuje ona analizę wartości, celów i norm, które powinny kierować działaniami gospodarczymi.
RÓŻNICA: Ekonomia pozytywna pomaga w opisie rzeczywistości i prognozowaniu trendów gospodarczych, a ekonomia normatywna koncentruje się na wartościach i etyce w podejmowaniu decyzji gospodarczych.
MIKROEKONOMIA bada pojedyncze rynki funkcjonujące w ramach gospodarki narodowej ( tj. rynek towarów i usług, rynek pracy, rynek kapitałowy) (mały obszar)
Bada następujące kwestie:
- co określa cenę dóbr i ustug
- co określa wielkość produkcji firmy
- co określa wysokość plac, czy stopy procent.
MAKROEKONOMIA Zadaniem makroekonomii jest opis i analiza zjawisk rozwoju gospodarczego oraz funkcjonowania gospodarki jako całości, czyli sposobu jej działania z uwzględnieniem relacji rynku i państwa. Jej głównym celem jest badanie poprawy i pogarszania się sytuacji gospodarczej oraz analiza czynników wpływających na występowanie recesji (kryzysu gospodarczego).
Bada funkcjonowanie takich zagadnień makroekonomicznych jak: produkt narodowy, cykl koniunkturalny, budżet panstwa, bank centralny, inflacja, bezrobocie, handel zagraniczny.
MEZOEKONOMIA to nauka o ekonomii, która skupia się na badaniu zachowań i interakcji między jednostkami w ramach grup społecznych, takich jak organizacje, społeczności lokalne czy grupy etniczne(ludzi w środowisku miejskim). Mezoekonomia bada, jak ludzie korzystają z przestrzeni miejskiej i jakie czynniki wpływają na ich decyzje dotyczące transportu, zakupów i innych aktywności.
RYNEK - w ekonomii całokształt transakcji kupna i sprzedaży oraz warunków w jakich one przebiegają.
Rynek pełni 4 podstawowe funkcje:
funkcję informacyjną,
funkcję równowagi,
funkcję akceptacji towarów i usług,
funkcję alokacyjną.
Mechanizm rynkowy jest procesem, który obejmuje zespół zachodzących zależności przyczynowo-skutkowych między popytem, podażą oraz ceną w określonym przedziale czasowym.
Konkurencja doskonała to model występujący w ekonomii, w przypadku którego żadna ze stron — ani nabywcza, ani sprzedażowa — nie ma wpływu na cenę produktów, popyt czy podaż.
CECHY:
Wielu kupujących
Wielu sprzedających
Identyczność produktów
Swoboda wejścia na rynek i wyjścia z niego
Doskonała informacja
MONOPOŁ PEŁNY - określa rynek na którym znajduje się jeden sprzedawca
CECHY MONOPOLU PEŁNEGO:
jeden sprzedający, wielu kupujących
jednorodna lub zróżnicowana produkcja ale bez bliskich substytutów
brak możliwości wejścia na rynek opanowany przez monopol
doskonała informacja o rynku
KONKURENCJA MONOPOLISTYCZNA – odnosi się do rynków gdzie działalność gospodarczą prowadzi względnie duża liczba konkurentów (Innymi słowy, jest to konkurencja, w której jest wielu sprzedawców, w których cena produktu wpływa w pewien sposób, ale którzy mają bardzo małe zróżnicowanie między swoimi produktami)
cechy:
Duża liczba sprzedawców
Zróżnicowania produktu
Koszty sprzedaży
Svoboda wjazdu i wyjscie.
Brak doskonałej wiedzy
Decyzja o cenach
Konkurs poza kwotowy
OLIGOPOL - forma konkurencji niedoskonałej, jest wtedy gdy na rynku występuje od dwu do kilkunastu producentów ich decyzje cenowe są wzajemnie zależne.
Przedsiębiorstwa oligopolistyczne produkują albo jeden produkt, albo produkty są bardzo zróżnicowane. Przykłady stal, żarówki, samochody.
Cechy oligopolu:
• wielu uczestników
produkty bardzo zróżnicowane lub takie same - standard ten sam produkt -oligopol homogeniczny różne produkty -oligopol heterogeniczny wzajemna
zależności cenowa - firmy patrzą jak kształtują się ceny ich konkurentów
swoboda wejścia - względnie trudna
Przedsiębiorstwa oligopolistyczne maja możliwości tworzenia nowych form instytucjonalnych, co pozwala na poprawę ich pozycji monopolistycznych. Proces ten nazywamy mianem fuzji i może on przybierać różne formy:
KARTEL - to monopolistyczne porozumienie (najczęściej tajne) miedzy samodzielnymi finansowo, technicznie i prawnie producentami, zmierzającymi do ograniczenia lub całkowitego wyeliminowania konkurencji miedzy nimi.
SYNDYKAT - to forma zjednoczenia monopolistycznego ograniczająca samodzielność handlowa należących do niego firm.
TRUST - to najwyższa forma zjednoczenia monopolistycznego. Powstała z polaczenia większej liczby firm, które tworzą jedna firmę pod wspólnym zarządem i rada nadzorcza.
KONCERN - to polaczenie syndykatu z trustem lub kartelem, czyli zjednoczenie wielkich firm, różnych gałęzi przemysłu, firm handlowych i banków.
POPYT - jest to relacja między ceną danego dobra lub usługi a ich ilością, która konsumenci mogą i chcą nabyć po określonej cenie przy założeniu niezmienności pozostałych zjawisk rynkowych. Popyt oznaczamy literka D (z ang. demand)
PRAWO POPYTU RYNKOWEGO - wraz ze wzrostem ceny produktu zmniejsza się, ceteris paribus, wielkość popytu na ten produkt, natomiast wraz ze spadkiem ceny wielkość popytu wzrasta.
ZASADA „CETERIS PARIBUS" - oznacza założenie niezmienności pozostałych czynników (warunków, okoliczności, elementów itp.) wpływających na analizowane zjawisko ekonomiczne. „Ceteris paribus" = w tych samych niezmiennych warunkach.
DETERMINANTY POPYTU -czynniki kształtujące popyt bez uwzględniania cen (czynniki pozacenowe);
Rynkowe:
dochody konsumentów
Oceny dóbr substytucyjnych i komplementarnych
gusty i preferencje, nawyki, moda
Przewidywania cen relatywnych (przewidywane ceny dochodów i cen przez konsumentów w bliższe lub dalszej przyszłości)
Pozarynkowe: czynniki pozarynkowe wynikają z różnych sytuacji życiowych
Liczba ludności
Naśladownictwo, sezonowość np. święta,
Czynniki socjokulturowe
Wyksztalcenie
szerokość geograficzna, pory roku, klimat
efekty naśladownictwa i demonstracji
- efekt Veblena
- efekt snobizmu
-efekt owczego pędu
PODAZ (S) - jest to relacja między ilością dobra jaka producenci są skłonni zaoferować (cala ilość dóbr) do sprzedaży w danym określonym czasie a ceną, przy zachowaniu ceteris paribus (niezmienność pozostałych zjawisk rynkowych). (oznaczamy literka S (z ang. supply)
WIELKOSC PODAZY - jest to ilość dobra lub usługi jaka producenci zamierzają sprzedać w określonym czasie przy danym poziomie cen.
PRAWO PODAZY - wraz ze wzrostem ceny rośnie wielkość podaży, ceteris paribus, a wraz ze spadkiem ceny wielkość podaży maleje. Inaczej mówiąc - prawo podaży głosi, ze wraz ze wzrostem (spadkiem) ceny dobra, rośnie (spada) ilość dostarczonych przez producentów dóbr i usług (rośnie wielkość podaży), przy założeniu ceteris paribus.
DETERMINANTY PODAZY (czynniki pozacenowe) :
ceny czynników produkcji
poziom technologii i technika
podatki i subsydia
przewidywania cen relatywnych
liczba przedsiębiorstw w gałęzi
lokalizacja produkcji
CO Z TYM PRAWEM RYNKÓW SAYA?
Wzrost bogactwa narodu według Saya wiąże się z oszczędzaniem, inwestowaniem, nową technologią, innowacjami, produktywnością oraz (rozwiniętym przez siebie pojęciem) przedsiębiorczości. "Konsumpcja nie stanowi przyczyny dobrobytu, ale jedynie jej efekt"[6]. W gospodarce barterowej można to najlepiej zauważyć. Jeśli gospodarstwo chce coś kupić, musi najpierw coś wyprodukować, aby móc zapłacić. Dzięki temu, że każde gospodarstwo w okolicy, specjalizuje się w produkcji dóbr/usług, na które jest zapotrzebowanie, może więc zapłacić swoją pracą za czyjąś pracę. Jednak po sformułowaniu swojego prawa minęło trochę czasu, aby zaczęło budzić wątpliwości, czy faktycznie jest poprawne.
WZROST GOSPODARCZY
definicji wzrostu gospodarczego:
to długookresowy proces powiększania produkcji dóbr i usług w danym kraju
to proces zwiększania zasobu dóbr konsumpcyjnych i produkcyjnych
to proces zwiększania zasobów dóbr i usług konsumpcyjnych, a w szczególności taki wzrost ilościowy, który zapewnia zwiększenie ilości dobór i usług konsumpcyjnych przypadających na mieszkańca danego kraju
MIERNIKAMI WZROSTU GOSPODARCZEGO SA:
PKB (produkt krajowy brutto) - jest miara wielkości produkcji wytworzone) przez czynniki wytwórcze zlokalizowane na terytorium danego kraju, niezależnie od tego, kto jest ich właścicielem. Inaczej mówiąc PKB mierzy wartość produkcji wytworzonej w gospodarce kraju.
PKB = konsumpcja + inwestycje + wydatki rządowe + eksport - import
C+I+G+Ex-Im
PNB ( realny produkt narodowy brutto) - jest miernikiem całkowitych dochodów osiąganych przez obywateli danego kraju, niezależnie od miejsca świadczenia usług przez czynniki produkcji.
PNB = konsumpcja + inwestycje + wydatki rządowe + eksport - import + dochód netto obywateli za granica
PNB = PKB + DW
PNN (produkt narodowy netto = dochód narodowy) - oblicza się go poprzez odjecie amortyzacji od PNB. PNN=PNB - Am
PKB per capita - wielkość produktu PKB przypadająca na jednego mieszkańca.
PKB/liczba mieszkańców
Budżetem nazywamy zapis planu wydatków, a także sposobów ich finansowania: określonej osoby, przedsiębiorstwa lub państwa. Budżet Państwa opisuje, jakie dobra i usługi państwo chce kupić w nadchodzącym roku, jakich chce dokonać płatności transferowych i jak chce za to zapłacić.
Dochody budżetu państwa są bardzo różnorodne i zróżnicowane. Z punktu widzenia form pobierania dochodów można podzielić na :
bezzwrotne (np. podatki, opłaty, cła, konfiskaty),
zwrotne (z tytułu emisji obligacji czy pozyskiwanych lokat),
odpłatne (np. opłaty skarbowe za czynności administracyjne),
nieodpłatne (np. podatki, cła),
przymusowe (np. podatki, opłaty, cla),
dobrowolne (np. Pożyczki, darowizny).
Podatki:
Podatki bezpośrednie (podatki od dochodu i majątku) і pośrednie (podatki na wydatki, zawarte w cenie nabywanego dobra)
Podatki dochodowe (PIT - Personal Income Tax), podatki konsumpcyjne (VAT- Value Added Tax, akcyza, cło) oraz majątkowe (od posiadanego majątku, oraz od przenoszenia praw do majątku, np. spadkowe)
Deficyt budżetowy występuje gdy wydatki w budżecie państwa są wyższe niż jego dochody.
Deficyt budżetowy może wynikać z :
nadmiernych wydatków budżetowych (militaryzacja gospodarki, rozbudowana administracja państwową, inwestycje publiczne, transfery, wysokie koszty obsługi kosztu długu zagranicznego i wewnętrznego),
zbyt niskich dochodów budżetowych, które z kolei mogą wynikać z niskiej stopy opodatkowania, mato skutecznego systemu sciągania podatków, czy też ze spadającego poziomu produkcji i dochodu narodowego.
Inflacja - proces wzrostu ogólnego poziomu cen
Inflacja jest procesem
Inflacja oznacza wzrost ogólnego (średniego) poziomu cen
Obliczaniem ogólnego (średniego) poziomu cen w praktyce zajmuje sie GUS.
Wskaźnik cen - miara procentowych zmian wydatków związanych z zakupem pewnego ustalonego zestawu dóbr (koszyka) w jakimś okresie.
Wsk= 2 (C1 / c0 u0*100)
Przyczyny inflacji
nadmierne zwiekszanie podazy pieniadza poprzez jego emisje przez bank centralny lub kreacje w bankach komercyjnych
niespodziewany i gwaltowny wzrost kosztów produkcyjnych (np. surowców energetycznych), który prowadzi do ograniczenia zagregowanej podazy
wzrost zagregowanego popytu w gospodarce
niezrównowazony budzet panstwa (wydatki z budzetu przewyzszaja wpływy)
przeinwestowanie gospodarki (nadmierne rozwiniecie procesu inwestycyjnego finansowanego przez panstwo)
wadliwa struktura gospodarki
import inflacji (wraz ze wzrostem cen artykułów importowanych przez dany kraj następuje wzrost kosztów produkcji, a co za tym idzie wzrost cen)
Rodzaje inflacji
deflacja - ujemna inflacja
pełzająca - nie przekracza 5% rocznie
Inflacja umiarkowana (kroczaca) - oscyluje w granicach 5-10% rocznie
galopujaca - roczny wzrost cen wedug stopy dwu- albo trzycyfrowej, od 20% w górę
hiperinflacja - miesięczny wzrost cen przekracza 150%
Według kryterium przyczyny:
wewnętrzna
importowana
Popytowa
Kosztowa
Pieniężna
Budżetowa
Kredytowa
płacowa
Według kryterium przejawiania się oraz skutków:
otwarta
tłumiona
jawna
Ukryta
Według kryterium całokształtu stosunków ekonomicznych w kraju:
cywilizowana
barbarzyńska