Psychoanaliza i koncepcja Freuda

Psychoanaliza i Psychoanalityczna Koncepcja Człowieka

1. Wprowadzenie

  • Zygmunt Freud - twórca psychoanalitycznej koncepcji człowieka.

2. Główne tezy Freuda

  • Popęd seksualny:

    • Człowiekiem kieruje popęd seksualny, zwany również panseksualizmem.
    • Teza ta wskazuje, że wszelkie działania człowieka są głęboko związane z jego popędami seksualnymi i instynktami.

  • Rola nieświadomości:

    • Freud podkreśla dominującą rolę nieświadomości w życiu psychicznym każdej jednostki.
    • Znaczenie mechanizmów obronnych, które działają w sferze nieświadomej.

3. Definicja psychoanalizy

  • Psychoanaliza to psychologia głębi, skupiająca się na analizie tego, co kryje się głęboko w podświadomości.
  • Celem jest uświadomienie i zrozumienie nieświadomych aspektów działalności człowieka.

4. Teoria libido

  • Libido (łac. libido - pragnienie, popęd):
    • Funkcjonuje jako energia seksualna, dążąca do rozrodu.
    • Jest wszechobecna w zachowaniach ludzi i fundamentem niemal wszystkich działań.
    • Wskazuje na nieświadome dążenie o charakterze instynktu seksualnego.

5. Struktura osobowości według Freuda

  • KULTURA

    • Warstwa kultury (Superego/nadświadomość):
    • Określana mianem RODZICA.
    • Postawa: „Powinienem”.
    • Obejmuje społeczne sumienie jednostki i zinternalizowane normy oraz zasady.
    • Funkcjonuje jako cenzor treści psychicznych, karząc nieodpowiednie myśli i działania (poczucie wstydu, wyrzuty sumienia) oraz nagradzając zgodne z normami społecznymi (duma, zadowolenie).

  • EGO

    • Warstwa EGO:
    • Określana mianem DOROSŁEGO.
    • Postawa: „Mogę”.
    • Odpowiada za zasady zdrowego rozsądku, próbuje znaleźć kompromis między wymaganiami kultury i natury.

  • NATURA

    • Warstwa NATURA (ID):
    • Określana mianem DZIECKA.
    • Postawa: „Chcę i już”.
    • Zawiera nieświadome instynkty i popędy biologiczne, generowane przez energię libido.
    • Dąży do przyjemności bez dodatkowych wymagań.

6. Mechanizmy obronne

  • Mechanizmy obronne to nieświadome zachowania, które pozwalają człowiekowi radzić sobie z trudnościami, w szczególności z frustracją.

6.1 Frustracja

  • Frustracja to stan napięcia lękowego wynikający z niemożności osiągnięcia upragnionego celu.
  • Mechanizmy obronne przestają działać, gdy jednostka uświadamia sobie swoją oszukańczą naturę.
  • Przykład: Alkoholik, który nie dostrzega swoich problemów, a mechanizmy obronne są jego próbą oszukiwania samego siebie.

6.2 Rodzaje mechanizmów obronnych

  • Racjonalizacja:

    • Próba przedstawienia świata i siebie w lepszym świetle.
    • Przykład: „Kwaśne winogrona” - deprecjacja celu, np. Jaś, który nie może umówić się z Małgosią, przekonuje siebie, że nie była atrakcyjna.
    • „Słodkie cytryny” - aprecjacja nieprzyjemnej sytuacji, której nie można było uniknąć.

  • Represja:

    • Usuwanie myśli o konfliktach, popędach i przykrych doświadczeniach w celu zmniejszenia lęku.
    • Istnieje różnica między represją a stłumieniem; stłumienie polega na świadomej kontroli nad pragnieniami.

  • Projekcja:

    • Mechanizm rzutowania niepożądanych cech na innych ludzi.
    • Pozwala na zrzucenie winy na otoczenie, co chroni przed przyznaniem się do własnych wad.
    • Ta projekcja ma charakter wybiórczy i często odbywa się wobec osób podobnych do jednostki.

  • Substytucja:

    • Zastępowanie niedoścignionych celów innymi, łatwiejszymi do osiągnięcia.
    • Rodzaje substytucji:
    • Kompensacja:
      • Kierowanie celów na obiekty podobne do tych, które nie zostały osiągnięte, np. rozwijanie zdolności w tańcu zamiast stosunków seksualnych.
    • Sublimacja:
      • Wyrażanie nieakceptowanych popędów w sposób społecznie akceptowalny, np. twórczość wierszowa jako forma sublimacji energii seksualnej.

  • Mechanizmy obronne zmniejszają lęk i są bardziej pożądane niż bezczynność.

7. Teoria lęku w psychoanalizie

  • Lęk nie należy mylić z strachem, który dotyczy zewnętrznego niebezpieczeństwa.
  • Lęk to sygnał wewnętrznego zagrożenia, które nie jest uświadamiane.
  • W odróżnieniu od strachu, lęk nie ma możliwości ucieczki.

7.1 Źródła lęku

  • Wewnętrzne siły (popędy, dążenia) wywołują nierozwiązywalne konflikty, co prowadzi do frustracji i lęku.
  • Dwa rodzaje stanów lękowych:
    • Lęk normalny: proporcjonalna reakcja na dany stan.
    • Lęk neurotyczny: reakcji nieproporcjonalna w stosunku do rzeczywistego zagrożenia, co jest symptomem wewnętrznej walki.

7.2 Walka z lękiem

  • Walka polega na stosowaniu mechanizmów obronnych, co prowadzi do chwilowej ulgi, ale nie rozwiązuje problemu.
  • Lęk wtórny:
    • Powstaje, gdy lęk pierwotny zostaje zredukowany przez mechanizm obronny, a następnie powrót do sytuacji lękowej.
    • Może rodzić błędne koło.